نمابورس، اقتصادی_ در ایران به ازای هر یک میلیون نفر در کشور، تنها 103 کیلومتر خط ریلی وجود دارد؛ آن هم در شرایطی که میانگین جهانی 195 کیلومتر است. براساس سند چشمانداز 20 ساله کشور، سهم حملونقل ریلی در جابهجایی مسافر باید از چهار به 18 درصد و سهم جابهجایی بار از هشت درصد به 30 درصد برسد و 25 هزار کیلومتر شبکه ریلی نیز در کشور ساخته شود. این در حالی است که تاکنون تنها حدود 10 هزار کیلومتر خط راهآهن در کشور ایجاد شده است.
نزدیک به چهار هزار و 565 کیلومتر خطوط ریلی پیش از انقلاب ساخته شده بود که همین رقم نشان میدهد در 33 سال گذشته تنها موفق به ساخت پنج هزار و 500 کیلومتر خطوط ریلی بودهایم. بر این اساس، برای دستیابی به اهداف سند چشمانداز، سالانه باید بیش از یک هزار کیلومتر خط راهآهن ساخته شود و حتی این موضوع، وعدهای است که علی نیکزاد، وزیر راه و شهرسازی داده است: بیش از هفت هزار کیلومتر خط راهآهن در کشور در حال بهرهبرداری است و سالانه باید نزدیک به یکهزار کیلومتر خطوط ریلی ساخته و بهرهبرداری شود.
برنامههای توسعه چه کردند
برنامههای توسعهای کشور در رابطه با سند چشمانداز همچون حلقههای زنجیر بههم پیوسته هستند؛ برنامههایی که از سال 68 در حال اجرایی شدن هستند و در حال حاضر هم سال اول اجرای برنامه پنجم توسعه را سپری میکنیم.
اما برای اینکه بدانیم در این 22 سال گذشته چه کردهایم، بهتر است تنها به اعداد و ارقام توجه کنیم. در برنامههای اول تا چهارم به ترتیب حدود 702 میلیارد ریال، 984 میلیارد ریال، شش هزار و 690 میلیارد ریال و 18 هزار و 385 میلیارد ریال به بخش حملونقل ریلی اختصاص یافت و با این میزان اعتبار در برنامه اول توسعه 854 کیلومتر، در برنامه دوم توسعه یکهزار و 288 کیلومتر، در برنامه سوم 2 هزار و 18 کیلومتر و در برنامه چهارم توسعه حدود یکهزار و 200 کیلومتر راهآهن ساخته شد.
در برنامه پنجم توسعه هم قرار است خطوط ریلی فعلی به 17 هزار کیلومتر افزایش یابد و همزمان با آن، توان حمل بار به 88 میلیون تن و جابهجایی مسافر به 55 میلیون نفر برسد. اما دستیابی به این هدف، خود نکتهای است که حتی اگر طبق وعده وزیر راه و شهرسازی، سالانه یک هزار کیلومتر خطوط ریلی در کشور ساخته شود، تا پایان برنامه تنها به کمتر از 15 هزار کیلومتر خطوط ریلی در کشور دست خواهیم یافت که این موضوع، تحقق اهداف این برنامه را با چالش روبهرو میکند.
بخش حملونقل ریلی کم مصرف ترین در انرژی
همه این اعداد و ارقام عنوان شد تا به یاد آوریم بخش حملونقل، یکی از بزرگترین مصرفکنندگان انرژی است و هر ساله بهطور متوسط 25 درصد از انرژی تولید شده در کشور در این بخش مصرف میشود. در بخش مصرف فرآوردههای سوختی فسیلی، گازوییل و بنزین بهعنوان اصلیترین مصارف کشور محسوب میشود و در بررسیها مشخص شده که حملونقل زمینی بیش از نیمی از سهم مصرف سوخت را به خود اختصاص داده که البته حملونقل ریلی درصد بسیار ناچیزی را برخوردار است.
این در حالی است که حملونقل ریلی در شرایطی برابر 10 درصد کمتر از اتوبوس، 30 درصد کمتر از مینیبوس، 75 درصد کمتر از سواری و 85 درصد کمتر از هواپیما سوخت مصرف میکند و البته میزان جابهجایی مسافر و بار در هر تردد قطار بسیار فراتر از انواع حملونقل است.
به حاشیه رفتن حملونقل ریلی در کنار صنعت خودروسازی
در حال حاضر حملونقل ریلی، یکی از مشخصههای توسعهمندی هر کشور پیشرفتهای است، امری که در کشور ما با وجود نگاه یکسویه به صنعت خودروسازی، به حاشیه رفته است. در واقع سلطه استراتژی خودروسازی که میتوان از آن بهعنوان قلب تپنده استراتژی صنعتی ایران یاد کرد، کشور را به پارکینگی بزرگ و متحرک از اتومبیلهای تولیدی تبدیل کرده است. اما چرا کمتر توجهی به حملونقل ریلی نسبت به سایر بخشها میشود؟
برخی از کارشناسان، نبود مدیریت مناسب، یکی از ضعفهای این بخش میدانند و معتقدند که همین مساله باعث شده که حمل ونقل ریلی جایگاه مناسبی در کشور در مقایسه با سایر حملونقلها پیدا نکرده است. البته کارشناسان، دلیل دیگر ضعف کنونی شبکه ریلی کشور را پایین بودن سهم بهینه در بهرهبرداری مطرح میکنند که برای پاسخگویی به انتظارها باید بسترسازی و برنامهریزی شود.
محمدتقی بختیاری، عضو کمیسیون عمران مجلس در این باره میگوید: در حال حاضر دولت برنامه خاصی برای ساخت خطوط ریلی ندارد و این در حالی است که میتواند از همه ابزارهای موجود برای تامین مالی چه در داخل و چه خارج کشور استفاده کند.
به اعتقاد وی، براساس افق سند چشمانداز 20 ساله کشور باید 25 هزار کیلومتر خطوط ریلی در کشور ساخته شود که در حال حاضر تا دستیابی به این نقطه فاصله بسیاری داریم و کمتر از سه درصد حملونقل کشور را حملونقل ریلی به خود اختصاص میدهد؛ این در حالی است که این حملونقل آسان، ایمن و اقتصادی است و اشتغال ایجاد میکند.
منابع را تجهیز کنید
اما وداع با استراتژی خودروسازی برنامههایی میخواهد و به اعتقاد کارشناسان، اصلیترین چالش موجود در بخش حملونقل ریلی کشور، فقر منابع اعتباری و ارتقای بهرهوری است که البته میتوان با سرازیر کردن بخشی از وجوه درآمدی حاصل از اصلاح قیمت سوخت و تخصیص بهینه منابع اعتباری بودجه، انقلابی را در این بخش بهوجود آورد.
بختیاری در این باره میگوید: دولت باید منابع مالی این بخش را از طریق اوراق مشارکت، اعتبارات دولتی و ورود بخش خصوصی در این بخش و نیز حضور سرمایهگذار خارجی تامین کند و اینها از جمله عواملی است که میتواند این نقیصه را جبران کند، اما متاسفانه این اتفاق کمتر میافتد. وی با بیان اینکه در بودجه امسال یکهزار و 200 میلیارد تومان برای ساخت خطوط ریلی در نظر گرفته شده است، عنوان میکند: سالانه هزار میلیارد تومان به بخش حملونقل ریلی اختصاص مییابد که این رقم، یعنی ساخت 250، 300 کیلومتر خطوط ریلی. این در حالی است که برای دستیابی به اهداف سند چشمانداز، سالانه باید هزار کیلومتر راهآهن بسازیم. محمدرضا حسیننژاد، دیگر عضو کمیسیون عمران مجلس نیز میگوید: برخی مواقع هدفگذاریها بهدلایل اقتصادی محقق نمیشود، اما باید بهدنبال این باشیم که با کمک سرمایهگذاران خارجی و مشارکت پیمانکاران، سرعت کار بالا رود. وی تاکید میکند: با توجه به توان مالی کشور، هدفگذاری میشود که در طول مدتی خاص چه میزان خطوط ریلی ساخته شود. حسیننژاد تاکید میکند: در بودجه امسال بودجه عمرانی کشور تقویت شده است که ما باید از این مزیت استفاده کنیم و آن را در اجزای مختلف اقتصادی کشور تخصیص دهیم.
برگرفته از: نما بورس
