شناخت اولیه
بر طبق استاندارد های 11 و 17 ، مخارج مرتبط با یک قلم دارایی ثابت مشهود و دارایی نامشهود ، تنها زمانی به عنوان دارایی شناسایی می شود که :
الف – جریان منافع اقتصادی آتی مرتبط بادارایی به درون واحد تجاری محتمل باشد .
ب- بهای تمام شده دارایی به گونه ای اتکا پذیر قابل اندازه گیری باشد
* اندازه گیری دارایی ثابت مشهود
بر طبق بند های 15 و 16 استاندارد 11 ، یک قلم دارایی ثابت مشهود که واجد شرایط شناخت به عنوان یک دارایی باشد . باید به بهای تمام شده اندازه گیری شود . بهای تمام شده نیز شامل مواد زیر است :
الف – قیمت خرید، شامل عوارض گمرکی و مالیات های غیر قابل استرداد خرید ، پس از از تخفیفات تجاری
ب – هر گونه مخارج مرتبط میتقیم یا غیر مستقیم که برای رساندن دارایی به وضعیت قابل بهره بردار تحمل می شود
ج- برآورد اولیه مخاارج پیاده سازی و برچیدن دارایی و بازسازی محل نصب آن از بابت تعهدی که در زمان تحصیل دارایی در نتیجه ی استفاده از آن طی یک دوره ی خاص برای مقاصد غیر از تولید موجودی طی آن دوره ، تقبل می شود. با توجه به این که چنین مخارجی در آینده واقع می شود ، تعهد مرتبط با آن باید بر اساس ارزش فعلی آن مخارج در زمان تحصیل دارایی شود
* روش های عمده تحصیل دارایی های ثابت مشهود
1- نقدی و نسیه
2- ساخت
3- معاوضه
نقدی و نسیه
بر طبق بند 2 استاندارد 11 ، بهای تمام شده دارایی ثابت مشهود معدل قیمت نقدی آن در تاریخ شناخت است . چنانچه مابه ازای یک قلم دارایی ثابت مشهود در مدتی بیش از شرایط معمول خریدد اعتباری پرداخت شود ، تفاوت بین قیمت نقدی و کل مبالغ پرداختنی طی دوره ی اعتبار به عنوان هزینه تامین مالی شناسایی می شود
* ساخت دارایی ثابت مشهود
واح های تجاری ممکن است دارایی را به قصد کاربرد عملیات راسا بسازد . بر طبق بند 21 استاندارد 11 ایران ، در تعیین بهای تمام شده دارایی های که توسط واحد تجاری ساخته می شود ، همان قواعدی که به کار گرفته می شود که در رابطه با دارایی های تحصیل شده اعمال می شود . در این راستا ، هر گونه سود داخلی حذف می شود . به گونه ای مشابه ، یک دارایی توسط واحد تجاری تحکل می شود ، قابل احتساب در بهای تمام شده ی آن دارایی نخواهد بود
* معاوضه
بر طبق بند استاندارد حسابداری 11 ایران ، یک یا چند دارایی ثابت مشهود ، ممکن است در معاوضه با دارایی با دارایی یا دارایی های غیر پولی ، یا ترکیبی از دارایی های پولی و غیر پولی تحصیل شود . بهای تمام شده ی چنین دارایی های ثابت مشهودی به ارزش منصفانه ی دارایی تحصیل شده و ارزش مصفانه دارایی واگذار شده ، به گونه ای اتکا پذیر قابل اندازه گیری نباشد ، چنانچه دارایی تحصیل شده به ارزش منصفانه اندازه گیری نشود ، بهای تمام شده ی آن بر اساس مبلغ دقتری دارایی واگذار شده اندازه گیری می شود
تقریبا تمام واحد های تجاری برخی از دارایی های خود را به منظور استفاده بلند مدت تحصیل می کنند . این گونه دارایی ها که اصطلاحا دارایی های عملیاتی نامیده می شوند ، دارایی های هستند که به منظور استفاده در تولید محصول یا عرضه کالاها و خدمات ، اجاره به دیگران یا برای مقاصد اداری توسط واحد تجاری نگهداری می شود و انتظار می رود که بیش از یک دوره مالی مورد استفاده قرار گیرند
دارایی های عملیاتی به دو گروه عمده زیر طبقه بندی می شوند:
1- دارایی های عملیاتی مشهود
2- دارایی های عملیاتی نا مشهود
* دارایی های عملیاتی مشهود
دارایی های عملیاتی به دارایی هایی گفته می شود که دارای موجودیت عینی بوده و قابل روئیت می باشند و به طور موثر در روال عادی عملیات واحد تجاری مورد استفاده قرار می گیرند . این گونه دارایی ها که در مقایسه با دارایی های جاری از گردش کمتری برخوردار بوده و ارزش اقتصادی بیشتری دارند ، عموما شامل زمین ، ساختمان ، ساختمان ، ماشین آلات و انواع تجهیزات می باشند و معمولا تحت عنوان" دارایی های ثابت مشهود " یا " اموال ، ماشین آلات و تجهیزات " در تراز نامه طبقه بندی می شوند . ویژگی های عمده دارایی ههای ثابت مشهود به شرح زیر است :
الف) ماهیت فیزیکی و مشهود دارند
ب) به منظور استفاده در عملیات (و نه برای فروش مجدد) تحصیل می شوند
ج) دارای عمر مفید نسبتا طولانی بوده و منافع اقتصادی آن ها مربوط به بیش از یک دوره مالی است
دارایی های ثابت مشهود بر حسب ماهیتی که دارند به سه گروه فرعی زیر طبقه بندی می شوند :
1- دارایی های استهلاک پذیر= نظیر ساختمان ، ساختمان ، ماشین آلات و تجهیزات که دارای عمر اقتصادی محدود می باشند و در اثر استفاده و گذشت زمان فرسوده و ارزش آن ها کاسته می شوند . از این رو ، طبق اصل تطابق هزینه ها با درآمد / بهای تمام شده این گونه دارایی ها طی عمر مفید آن ها به خدمات یا محصولات تولید شده تخصیص می یابد
2- دارایی های استهلاک نا پذیر = نظیر زمین که معمولا دارای عمر اقتصادی نامحدود است و خلاف سایر دارایی ها در نتیجه استفاده یا گذشت زمان تحلیل یا از بین نمی رود
3- دارایی نقصان پذیر= نظیر جنگل ها ، مراتع ، معادن ، و سایر منابع و ذخایر طبیعی که اثر استخراج و بهره برداری تهی شده و ارزش آن ها به تدریج کاهش می یابد . این گونه دارایی ها مادامی که استخراج نگردیده اند معمولا در گروه جداگانه ای تحت عنوان " منابع و ذخایر طبیعی " در تراز نامه طبقه بندی می شوند اما پس از استخراج به عنوان موجودی کالا گزارش می شوند
* تحصیل دارایی ثابت مشهود از طریق صدور اسناد بلند مدت
دارایی های ثابت ممکن است بر اساس قرار داد های بلند مدت و از طریق صدور اسناد یا دیون رهنی تحصیل شود . بها تمام شده این گونه دارایی ها باید معادل قیمت نقدی (ارزش متعارف) ، بدون در نظر گرفتن سود تضمین شده بهره محاسبه شود . نحوه محاسبه بهای تمام شده دارایی های که ازای صدور اسناد بلند مدت تحصیل می شوند در دو حالت مورد بررسی قرار می گیرد:
1- ارزش متعارف دارایی تحصیل شده مشخص یا قابل تعیین باشد. در ین صورت دارایی تحصیل شده به ارزش متعارف در دفاتر ثبت شده و هر گونه تفاوت بین ارزش متعارف دارایی و مبلغ اسمی اسناد واگذار شده و حسابی تحت عنوان کسر اسناد پرداختنی ثبت می گردد و در طول دوره پرداخت بدهی به حساب هزینه سود تضمین شده منتقل و مستهلک می شود
2- ارزش متعارف دارایی تحصیل شده مشخص یا قابل تعیین نباشد . در این صورت دارایی تحصیل شده بر اساس ارزش فعلی اسناد واگذار شده و در فاتر ثبت می شود . ارزش فعلی اسناد واگذار شده با توجه به پرداخت های آتی و اساس نرخ متداول سود تضمین شده تعیین و مبنای اندازه گیری بهای تمام شده دارایی تحصیل شده قرار می گیرد . هر گونه تفاوت بین ارزش فعلی اسناد واگذار شده و مبلغ اسمی آن ها به حساب " کسر اسناد پرداختنی" منظور شده و در طول دوره پرداخت بدهی به حساب هزینه سود تضمین شده منتقل و مستهلک می گردد.
حسابداری میانه 1
تالیف :جمشید اسکندری
و
حسابداری مالی (حسابداری میانه)
تالیف : دکتر یداله تاری وردی
