طبقه بندی شواهد حسابرسی بر اساس منبع تهیه کننده ی آن
1- شواهدی که در درون واحد مورد رسیدگی تهیه می شوند
الف) شواهدی که در درون واحد مورد رسیدگی تهیه می شوند و در درون واحد مورد رسیدگی نیز نگه داری می شوند: این گونه شواهد شامل اطلاعات، گزارش ها و مدارکی است که قسمت مورد رسیدگی آن را تهیه و پردازش کرده و در درون قسمت مورد رسیدگی نیز نگه داری می شود. این شواهد نسبت به انواع دیگر شواهد از اعتبار و درجه ی قانع کنندگی کمتری برخوردار است. حسابرس نسبت به این گونه شواهد معمولا اعتماد نسبی بدست می آورد. بخش 50 شواهد حسابرسی مقرر می دارد که میزان قابلیت اعتماد شواهد حسابرسی به منبع و ماهیت آن بستگی دارد.
ب) شواهدی که در درون واحد مورد رسیدگی تهیه می شود ولی در خارج از واحد مورد رسیدگی نگهداری می شوند: این گونه شواهد شامل اطلاعات و مدارکی هستند که در درون قسمت مورد رسیدگی تهیه می شوند ولی در خارج از قسمت مورد رسیدگی پردازش و یا نگهداری می شوند . برای مثال صورت حسابها و فاکتورهای فروش که در داخل واحد مورد رسیدگی تهیه می شود و در خارج از آن نگه داری می شود و یا چک صادر شده توسط قسمت مورد رسیدگی که توسط بانک پردازش می شود، نمونه هایی از این گروه هستند. با وجود این که این گونه شواهد نیز مانند شواهد قسمت الف در درون واحد تجاری تهیه می شوند ولی به دلیل این که در خارج از واحد مورد رسیدگی نگهداری می شوند از اعتبار بیشتری برخوردارند. حسابرس نسبت به این گونه شواهد نیز اعتماد نسبی بدست می آورد.
2- شواهدی که در خارج از واحد مورد رسیدگی تهیه می شوند:
الف) شوهادی که در خارج از واحد مورد سیدگی تهیه می شوند ولی در داخل واحد مورد رسیدگی نگهداری می شوند : در بسیاری از موارد اطلاعات ، مدارک و گزارش ها توسط نهادهای خارج از واحد مورد رسیدگی تهیه می شوند سپس توسط واحد مورد رسیدگی پردازش یا نگه داری می شود، صورت حساب ها و فاکتورهای خرید کالا و خدمات نمونه ی بارزی از این گونه شواهد هستند . این گونه شواهد به دلیل این که در خارج از واحد مورد رسیدگی تهیه می شوند از قابلیت اتکای بیشتری نسبت به شواهد پیش گفته برخوردارند ولی کماکان جزء شواهدی هستند که حسابرس نسبت به آن ها اعتماد نسبی بدست می آورد.
ب) شواهدی که در خارج از واحد مورد رسیدگی تهیه می شوند و در داخل واحد مورد رسیدگی پرداز ش و نگهداری نمی شوند.: این ها شواهدی هستند که توسط نهادهای برون سازمانی تهیه می شوند و بدون عبور از سیستم عملیاتی واحد مورد رسیدگی بدست حسابرس می رسند. بهترین مثال برای این گونه شواهد، شواهدس است که از روش دریافت تاییدیه بدست می آید و مستقیماً و بدون دخالت واحد مورد رسیدگی به دست حسابرس می رسد. نمونه ی دیگر از این گونه شواهد، شواهدی است که از نظرات کارشناسان بدست می آید . حسابرسان نسبت به این گونه شواهد اعتماد کامل بسدت می آورند و جزء قابل اتکاء ترین شواهد حسابرسی محسوب می شود.
علاوه بر موارد پیش گفته برخی از شواهد مثل پرس و جو از مدیریت و کارکنان واحد مورد رسیدگی نیز وجود دارد که به دلیل یک جانبه بودن آن بدون بازبینی و اثبات از قابلیت اعتماد کمتری برخوردار است و یا اصلا قابل اعتماد نمی باشند و معمولا حسابرسان آن ها را جزء شواهد بی اعتماد تلقی می کنند.
شواهد مستقیم و شواهد غیر مستقیم
شواهد مستقیم شواهدی هستند که توسط حسابرس به صورت مستقیم کسب می شوند. این گونه شواهد معمولا قابل اعتمادتر از شواهدی هستند که به صورت غیر مستقیم توسط حسابرس کسب می شوند. به عنوان مثال شواهدی که حسابرس از طریق مشاهده ، بررسی فیزیکی، محاسبه و بازرسی بدست می آورد بیش از شواهد غیر مستقیم مثل فاکتورهای خرید و فروش ، قابل اتکا است.
به طور کلی از نظر میزان متقاعدکنندگی شواهد، شواهدی که به صورت عینی ، کتبی، اظهارنظر آگاهانه یا کارشناسانه ، مستقیم ، برگرفته از سیستم های با کنترل داخلی قوی، مستقل از عملیات قسمت مورد رسیدگی ، تایید شده و برگرفته از مدارک بموقع تهیه شده هستند به عنوان شواهد حسابرسی قوی و شواهدی که به صورت ذهنی، اظهارنظر شخصی و با اطلاعات ناقص و ناکافی، غیر مستقیم، برگرفته از سیستم کنرتل های داخلی ضعیف و تهیه شده توسط قسمت مورد رسیدگی ، تایید نشده و برگرفته از مدارکی که پس از گذشت زمان تهیه شده است تحت عنوان شواهد حسابرسی ضعیف طبقه بندی می شوند
