مقدمه:
كنترل هاي داخلي كه سبب اطمينان از ارزشيابي موجودي هاي مواد وكالا مي گردد شامل روش هاي انتخاب فروشندگان سفارش خريد مواد وكالا بازرسي كالاي دريافتي ثبت بدهي به فروشندگان و صدور مجوز پرداخت و پرداختن وجوه نقد مي شود.
انتخاب يك روش ارزشيابي و ضرورت كاربرد يكنواخت ان نيز بر موجودي هاي مواد وكالا و بهاي تمام شده ي كالاي فروش رفته اثر مي گذارد.
منشا وماهيت موجودي هاي مواد وكالا و بهاي تمام شده ي كالاي فروش رفته
اصطلاح موجودی مواد و کالا در این فصل شامل:
کالای آماده برای فروش اعم از موجودی کالای ساخته شده یا یک شرکت بازرگانی
کالای در جریان ساخت
کالاهای مصرفی در جریان تولید (به صورت غیر مستقیم یا مستقیم مصرف می شوند)
دلایل اهمیت موجودی مواد و کالا
1-موجودي هاي مواد و كالا معمولا بزرگترين قلم دارايي جاري شركت است و به اساني مي تواند دستخوش اشتباهات و تخلفات قرار مي گيرد.
2-روشهاي گوناگون ارزشيابي موجودي هاي مواد وكالا توسط حرفه ي حسابداري به رسميت شناخته شده است و براي ارزشيابي گروه هاي مختلف موجودي هاي مواد و كالا مي تواتن از روشهاي متفاوت ازرشيابي استفاده كرد.
3-تعيين ارزش موجودي هاي مواد و كالا مستقيما بر بهاي تمام شده ي كالاي فروش رفته اثر مي گذارد و تاثير ان بر سود خالص چشم پوشي نيست.
4-تعيين كيفيت وضعييت و ارزش موجودي هاي مواد و كالا به مراتب پيچيده تر و دشوارتر از بيشتر ساير اقلام وضعييت مالي است.شناسايي و ازشيابي اقلام زيادي چون سنگ هاي گرانبها قطعات پيچيده الكترونيكي و پيمان هاي در دست اجرا متضمن دشواريهاي بزرگي است.
چگونگي برخورد حسابرسان در رسيدگي به موجودي ها ي مواد و كالا و بهاي تمام شده ي كالاي فروش رفته
هدف هاي حسابرسان از رسيدگي به موجودي هاي مواد وكالا و بهاي تمام شده كالاي فروش رفته تعيين این موارد است:
1-كفايت سيستم كنترل داخلي موجودي هاي واد وكالا
2-اعتبار موجودي هاي مواد و كالا ي ثبت شده (وجود و مالكيت)
3-ثبت دفاتر بودن تمام موجودي هاي مواد و كالا (كامل بودن)
4-صحت محاسبات رياضي مدارك و موجودي هاي مواد و كالا و جداول پشتوانه انها و انطباق مدارك مذبور با حسابهاي دفتر كل(صحت محاسبات رياضي)
5-برابري تقريبي ارزشيابي موجودي هاي مواد و كالا با نتايج حاصل از قاعده ي اقل بهاي تمام شده يا بازار(LCM)
6-كفايت افشا و چگونگي ارايه ي موجودي هاي مواد و كالا
حسابرسان همراه با حسابرسي موجودي هاي مواد و كالا و بهاي تمام شده ي كالاي فروش رفته شواهد مربوط به خريد فروش برگشت از خريد و تخفيفات و برگشت از فروش و تخفيفات را نيز بدست مي اورند.
يك بخش از استاندارهاي حرفه اي كه به حسابرسان اجازه مي دهد در صورت غير عملي بودن يا غير ممكن بودن نظارت بر شمارش موجودي ها انان مجازند ساير روش هاي حسابرسي را جايگزين نظارت بر شمارش موجودي ها كنند.
دشواري كار هم در تعريف و تشخيص وضعيت هايي است كه نظارت را غير عملي يا غير ممكن مي كند.
بيانيه ي استاندارهاي حسابرسي شماره 1 مقرر داشتن اين كه استفاده از ساير روش هاي حسابرسي همراه با نوعي شمارش موجودي ها حتي پس از تاريخ ترازنامه باشد.بر لزوم تماس نزديك و مستقيم حسابرسان با اقلام موجودي ها در كنار بازرسي اسناد و مدارك ان تاكيد كرده است.
در موارد زيادي تحريف عمده ي موجودي هاي مواد و كالا بيشتر براي فرار از ماليات پوشش كسريهاي ناشي از تخلفات مختلف و گمراه كردن صاحبان سرمايه نسبت به سود و وضعييت مالي شركت صورت مي گيرد.
سيستم كنترل داخلي موجودي هاي مواد و كالا و بهاي تمام شده ي كالاي فروش رفته
هر چه بر وجود یک سیستم کنترلی داخلی مناسب برای موجودی های مواد و کالا و بهای تمام شده کالای فروش رفته تاکید شود از دیدگاه مدیریت و حسابرسان مستقل باز هم کم است و این خود دلیلی بر اهمیت حسابرسی این بخش از دارایی ها می باشد.
سيستم كنترل داخلي قوي علاوه بر بر اطمينان از درستي گزارشگري مقادير عيني موجوديها ابزاري است كه اطلاعات دقيق و صحيحي از هزينه ها رابراي تعيين بهاي تمام شده ي كالاي فروش رفته فراهم مي اورد.
چنانچه ي حسابهاي شركت تصويري واقعي از بهاي تمام شده ي موجودي ها بهاي تمام شده ي كالاي ساخته شده و بهاي تمام شده ي كالاي فروش رفته ارايه ندهد صورت هاي مالي ممكن است از لحاظ سود اوري و وضعيت مالي هر دو بطور قابل ملاحظه گمراه كننده ميشود.
روشهای کنترل داخلی مواد و کالا وب.ت.ک.ف. رفته بر تمام وظایف مربوط به تولید و فروش اثرگذار است:
خريد، دريافت كالا، انبار كردن مواد وكالا، صدور كالا از انبار ساخت و ارسال كالا وظايفي عيني است كه بطور مستقم بر موجودي هاي مواد و كالا اثر مي گذارد.سيستم حسابداري صنعتي و مدارك ثبت دايمي موجودي ها وظايف دفتر داري(موجودي هاي مواد وكالا)را تشكيل مي دهد.
وظیفه خرید:
لازمه ي وجود يك سيستم كنترل داخلي خوب در مورد خريدها وجود يك ساختار سازماني است كه امور مربوط به تحصيل مواد و خدمات را تنها بر عهده ي دايره ي مستقل واگذار كند.وظايف خريد دريافت و ثبت مواد و كالا بايد به روشني تفكيك و هر يك بر عهده ي دايره ي جداگانه اي واگذاره شده باشد.
وظایف خرید، دریافت و ثبت کالا باید به روشنی تفکیک و به عهده دایره جداگانه ای گذارده شده باشد.
در بيشتر شركت هاي بزرگ سفارش خريد تنها پس از رعايت روشهاي گوناگون براي:
1)تعيين نياز
2)دريافت قيمت هاي رقابتي
3)کسب مجوزهای مالی مربوط
صادر می شود.
وظيفه ي دريافت كالا:
تمام كالاهاي دريافتي شركت بايد توسط دايره اي دريافت شود كه از دواير خريد انبار كالا و ارسال كالا مستقل باشد.
مسئولیتهای دایره دریافت کالا:
1)تعيين مقادير كالاي دريافتي
2)تشخيص كالاهاي اسيب ديده و معيوب
3)تنظيم گزارش دريافت كالا
4)فرستادن به موقع كالاهاي دريافتي به دايره ي انبار.
وظایف دایره انبار :
كالاهاي وارد شده به انبار بي درنگ بازرسي و شمارش مي شود و رسيد انها صادر مي شود سپس دايره ي انبار مقادير كالاي دريافتي را به دايره ي حسابداري اطلاع مي دهد.
دایره انبار با امضاء رسید انبار، مسئولیت خود را می پذیرد و با اعلام مقادیر واقعی کالای انبار شده به دایره حسابداری، کار دایره دریافت کالا را تائید می کند.
وظيفه ي صدور كالا:
دايره ي انبار با مسوليتي كه نسبت به كالاهاي تحت كنترل دارد اصرار مي ورزد كه در ازاي هر كالاي خروجي از انبار يك حواله ي انبار با شماره ي رديف دريافت كند.كه ان حواله به عنوان رسيد كالا از دايره دريافت كننده ي ان محسوب مي شود.
حواله هاي انبار در سه نسخه تهيه مي شود:
يك نسخه در دايره ي درخواست كننده بايگاني ميشود
يك نسخه بعنوان رسيد تحويلي به انبار مي باشد
و نسخه ي سوم به دايره ي حسابداري فرستاده ميشود.تا مبناي تخصيص و تعيين بهاي تمام شده قرار مي گيرد.
وظایف دایره توليد:
مسوليت كالاها بايد به عهده ي شخص معيني معمولا به عهده ي سرپرست يا رييس كارخانه واگذار شود.
به این تربیت در کل فرایند تولید همواره شخصی مسئول برای کنترل فرآیند تولید و محل استقرار و چگونکگی مصرف مواد تعیین گردیده است.
سیستم کنترل موجودی کالای در جریان ساخت می تواند شامل روشهای لازم برای بازرسی مرتب کالای در جریان ساخت باشد اتا بدین وسیله هرگونه محصول ناقص یا معیوب تولید شده، شناسایی شود.
روشهای کنترل موجود باید از گزارش دادن به موقع ضایعات حین تولید به دایره حسابداری به منظور ثبت کاهش بهای تمام شده نیز اطمینان دهد.
مواد ضايع شده ممكن است داراي ارزش فروش به نسبت بالايي باشد و بدين لحاظ تفكيك و كنترل ضايعات يك امري ضروري است.
وظيفه ي حمل و ارسال كالا :
حمل و ارسال كالا تنها در زماني بايد صورت گيرد كه مجوز لازم براي ان دريافت شود.اين مجوز معمولا به شكل سفارش فروشي است كه به تاييد دايره ي اعتبارات رسيده است.
در مورد کالاهای برگشتی به فروشنده، مجوز مزبور می تواند دستور برگشت کالاهای معیوب باشد که توسط مدیر خرید امضاء شده است.
دستور حمل کالا در سه نسخه صادر می شود:
نسخه اي از دستور حمل به انبار فرستاده ميشود
نسخه ي دوم ان بعنوان شواهد حمل كالا در دايره حمل و ارسال بايگاني ميشود
نسخه ي سوم ان همراه با كالاهاي حمل شده و بعنوان فهرست بسته بندي انها براي خريدار فرستاده ميشود.
شواهد حمل کالا که توسط دایره ارسال گردآوری می شود:
دايره ي حمل و ارسال كالا ها شواهدي نظير: بارنامه رسيد تحويل به شركت حمل و نقل و غيره را پيوست نسخه ي چهارم دستور حمل قرار ميدهد.
گردآوری تمامی مدارک مزبور به صورت یک جا باعث تسهیل در کار حسابرسی می شود.
سيستم حسابداري صنعتي :
وجود يك سيستم حسابداري صنعتي مناسب براي نگهداري حساب مصرف مواد اوليه و لوازم مصرفي تعيين محتوا و ارزش موجودي كالاي در جريان ساخت و محاسبه ي بهاي تمام شده موجودي كالاي ساخته شده ضروري است.
این سیستم شامل: تمام مدارک، سفارشها، حواله ها، برگه های ساعات کارکرد و... که برای نشان دادن مصرف دقیق مواد از لحاظ ورود به خط تولید و برای تبدیل در فرآیند تولید مورد نیاز است؛ می باشد.
همچنین، هزینه دستمزد و سای هزینه های غیرمستقیم مربوط به موجودی های کالای در جریان ساخت و کالای ساخته شده را گردآوری میکند.
سيستم حسابداري صنعتي جزيي جدا ناپذير از سيستم كنترل داخلي موجودي هاي مواد و كالاست.
انواع سیستمهای حسابداری صنعتی:
در يكي تمام معاملات و فعاليت هاي كارخانه در دفتر كل صنعتي ثبت مي شود. حساب کنترل دفتر کل صنعتی در دفتر کل عمومی با مانده ای برابر خالص مانده های کل دفتر صنعتی، عملیات کارخانه را کنترل می کند.
در سيستم دوم هزينه هاي مواد دستمزد و سربار كارخانه مربوط به هر سفارش ساخت يا مرحله درحساب جداگانه تحت عنوان حساب كالاي در جريان ساخت ثبت مي شود و تمام این حسابها از طریق یک حساب کالای در جریان ساخت در دفتر عمومی کنترل می شود.
زیر بنای کنترل حسابهای صنعتی و دفتر کل عمومی:
زیر بنای چنین کنترل سطح بالایی را یک سیستم دستورهای ساخت، حواله های انبار مواد، برگه های اوقات کار یا هر ابزار دیگری برا تخصیص دستمزد و نحوه سرشکن کردن هزینه های سربار کارخانه تشکیل می دهد.
این کنترل ها هنگامی به کونه ای موثر اعمال خواهد شد که هر دستور ساخت، دارای مجوز لازم باشد، به موقع ثبت گردد و به گونه ای مناسب پیگیری شود.
ليست حقوق و دستمزد تنها هنگامي تهيه ميشود كه برگه هاي اوقات كار از لحاظ درستي و دقت مورد بازبيني شود.
شیوه استاندارد سیستمهای صنعتی:
این سیستم ها امکان ارزشیابی صحیح و به موقع موجودی های را به وجود می آورد.
امکان بررسی انحرافهای بین ارقام واقعی واستاندارد فراهم و کنترل عملیات را میسر می نماید.
تمام گونه هاي حسابداري صنعتي يك وجه مشترك دارند. همه ي انها براي اعمال موثر كنترل هاي داخلي از طريق رديابي چگونگي اجراي رهنمودهاي مديريت در كارخانه تامين اطلاعات قابل اطمينان در مورد موجودي ها و حفاظت از دارايي هاي شركت است.
سيستم ثبت دايمي موجودي ها:
مدارك ثبت دايمي موجودي ها مهمترين عضو سيستم كنترل داخلي است.
استفاده از سيستم ثبت دايمي موجودي ها به شركت اين امكان را مي دهد كه هزينه هاي مربوط به موجودي های بيش از اندازه را كنترل كند، در حالي كه خطر خالي شدن انبار را به حداقل برساند.
سيستم ثبت دايمي موجودي ها از سرقت و ضايع شدن موجودي ها پيشگيري مي كند. چون انبارداران و سایرین بایستی در مقابل وظایف و مسئولیت های مرتبط خود پاسخگو باشند.
برنامه ي حسابرسي موجودي هاي مواد و كالا و بهاي تمام شده ي كالاي فروش رفته :
الف:ارزیابی سيستم كنترل داخلي موجودي هاي مواد و كالا و بهاي تمام شده ي كالاي فروش رفته.
ب: اجرای آزمونهای محتوای موجودی های مواد و کالا و بهای تمام شده کالای فروش رفته.
ارزیابی سيستم كنترل داخلي موجودي هاي مواد و كالا و بهاي تمام شده ي كالاي فروش رفته :
1-شناختي از سيستم كنترل داخلي موجودي هاي مواد و كالا و بهاي تمام شده ي كالاي فروش رفته را كسب كنيد.
2-خطر كنترل را براورد و ازمونهاي اضافي كنترل ها را براي موجودي هاي مواد و كالا و بهاي تمام شده ي كالاي بهاي تمام شده ي كالاي فروش رفته طراحي كنيد.
3-ازمون هاي اضافي كنترل ها را اجرا كنيد.
4-خطر كنترل را دوباره براورد كنيدو ازمون هاي محتوا را براي موجودي هاي مواد و كالا و بهاي تمام شده ي كالاي بهاي تمام شده ي كالاي فروش رفته به منظور برنامه ريزي حسابرسي و براورد خطركنترل طراحي كنيد.
اجرای آزمونهای اضافی کنترل ها:
الف: جنبه عمده نمونه ای از معاملات خرید را رسیدگی کنید.
ب: سیستم حسابداری صنعتی را آزمون کنید.
اجرای آزمونهای محتوای موجودی های مواد و کالا و بهای تمام شده کالای فروش رفته:
5-صورت شمارش موجودي ها را دريافت و با دفاتر كل و معين مغايرت گيري كنيد.
6-برنامه ريزي صاحبكار را براي شمارش موجودي ها ارزيابي كنيد.
7-بر شمارش موجودي ها نظارت و موجودي ها را بطور ازمايشي شمارش كنيد.
8-انقطاع زماني معاملات خريد و فروش را در پايان سال بررسي كنيد.
9-نسخه اي از صورت هاي شمارش موجودي ها را دريافت درستي محاسبات ان را ازمون و شمارشهاي ازمايشي خود را با ان رديابي كنيد.
10-كيفيت و وضعيت مو جودي ها را بررسي كنيد.
11-مباني و شيوه هاي ارزشيابي موجودي ها را ارزيابي كنيد.
12-ارزشيابي تعدادي از موجودي ها را ازمون كنيد.
13-روشهاي تحليلي اجرا كنيد.
14-گرو بودن يا نبودن موجودي ها را مشخص و تعهدات خريد و فروش رابررسي كنيد.
15-چگونگي ارايه در صورت هاي مالي و كفايت افشاي مربوط به موجودي هاي مواد و كالا و بهاي تمام شده ي كالاي فروش رفته ارزيابي كنيد.
شناخت سيستم كنترل داخلي:
سيستم كنترل داخلي ممكن است مستلزم تكميل پرسشنامه نگارش يادداشت هاي توصيفي يا تهيه نمودگري باشد كه ساختار سازماني و جريان مواد و مدارك را نشان مي دهد.
در تمام اين برخوردها از يك تكنيك اصلي پي جويي يعني مصاحبه و اجراي ازمون شناخت سيستم به منظور حصول اطمينان از تشريح شدن دقيق سيستم استفاده مي شود.
مسوليت حسابرسان شامل تعيين كيفيت پوشش بيمه اي صاحبكار نيست و در نتيجه گزارش حسابرسان نسبت به صورت هاي مالي نبايد حاوي مطلبي درباره ي سياست هاي مربوط به پوشش بيمه اي صاحبكار باشد.
خطركنترل را براورد و ازمون هاي اضافي كنترل ها را طراحي كنيد:
خطر كنترل هر يك از ادعاهاي مندرج در صورت هاي مالي تنها در صورتي مي تواند در كمتر از حداكثر براورد شود كه نتايج ازمون هاي انجام شده نشان دهد كه كنترل هاي لازم طراحي شده است به گونه اي موثر اجرا شود.
همچنین حسابرسان می بایست نسبت به این که کدام آزمونهای اضافی احتمالا سبب کاهش آزمونهای محتوا می شود، تصمیم بگیرند.
رسیدگی به جنبه های عمده ای از معاملات خرید
لازمه ي وجود مدارك حسابداري قابل اتكا، ثبت به موقع معاملات خريد و پرداخت هاي نقدي است.آزمونهای چرخه معاملات خرید شامل:
نمونه ای از معاملات خرید را انتخاب کنبد.
مجوز خرید معملات را رسیدگی کنید.
فاکتور خرید، گزارش دریافت کالا و مدارک پرداخت مربوط به هر یک از سفارشهای خرید را رسیدگی کنید.
فاکتورهای خرید را از لحاظ تایید قیمتها،محاسبات، جمع هزینه های حمل، شرایط اعتباری بررسی کنید.
مقادیر و قیمتهای مندرج در فاکتور خرید را با سفارش خرید و گزارش دریافت مقایسه کنید.
نقل اقلام به دفتر کل و معین را ردیابی کنید.
آزمون سيستم حسابداري صنعتي :
حسابرسان براي ارزيابي سيستم كنترل داخلي صاحبكاراني كه به امر توليد مي پردازند بايد شناختي از سيستم حسابداري صنعتي داشته باشند.
به دلیل گوناگونی شیوه های حسابداری صنعتی، حتی در شرکتهایی که در یک صنعت خاص فعالیت می کنند؛ روشهای حسابرسی سیتم حسابداریصنعتی با هم متفاوت است.
عوامل بهاي تمام شده در هر سيستم حسابداري صنعتي عبارت است از:هزينه ي مواد مستقيم، هزينه ي دستمزد مستقيم ، هزينه ي سربار ساخت.
حسابرسان براي دستيابي به هدف آزمون سیستم حسابداری صنعتی درستي مقادير اوليه و بهاي تمام شده هر واحد ان ساعات كار مستقيم و نرخ هاي دستمزد و نرخ هاي جذب سربار و مباني تخصيص ان را ازمون مي كنند.
مقادير مواد منظور شده به مراحل توليد يا سفارش كارها با حواله هاي انبار سندرسي مي شود و بهاي تمام شده هر واحدمواد به مدارك ثبت دايمي موجودي ها يا فاكتورهاي خريد رديابي مي گردد.
بررسی تخصیص نرخ جذب سربار:
حسابرسان باید بدانند که شیوه های پذیرفته شده گوناگونی برای تخصیص هزینه های سربار ساخت به موجودی ها وجود دارد:
نرخهای از پیش تعیین شده برای جذب سربار ساخت بر اساس ساعات کار ماشین،ذدستمزد مستقیم، ساعات کار مستقیم یا سایر مبانی مشابه توسط شرکتهای تولیدی استفاده می شود.
نرخ هاي از پيش تعيين شده در فواصل زماني مناسب مورد تجديد نظر قرار مي گيرد با وجود اين استفاده از اين نرخ ها سبب مبالغي اضافه يا كسر جذب سربار در هر سال مي شود.
در صورت وجود مبالغ عمده اضافه یا کسر جذب سربار، حسابرسان نسبت به سرشکن کردن متناسب آن بین موجودیهای کالا و بهای تمام شده اصرار می ورزند.
بررسی تخصیص نرخ جذب سربار:
طبق اصول پذيرفته شده ي حسابداري بايد بين سربار ساخت از يك سو و سربار توزيع و فروش يا سربار عمومي و اداري از سوي ديگر تمايزي قايل شود. زیرا هزینه های توزیع و فروش و هزینه های عمومی و اداری در سال وقوع، به حساب سود و زیان منظور می شوند.
برخورد متفاوت حسابداری با سربار تولیدی و غیر تولیدی نشانه وجود یک تفاوت اساسی بین این دو نوع هزینه سربار است.
حسابرسان در ارزيابي خود از سيستم حسابداري صنعتي شركت بايد بويژه هرگونه تغييري كه در طول سال بوجود امده است و اثر ان تغيير را بر بهاي تمام شده ي كالاي فروش رفته مورد توجه قرار دهند.
استاندارهاي حسابداري صنعتي تاكنون منتشر شده است به موضوعاتي چون لزوم يكنواختي در براورد گرداوري تخصيص و ثبت هزينه ها و استهلاك ماشين الات و تجهيزات پرداخته است. (البته در آمریکا کاربرد دارد که هیات استانداردهای صنعتی دارد)
خطر كنترل را دوباره براورد و آزمونهاي محتوا را طراحي كنيد:
تشریح سیستم کنترل داخلی و آزمونهای کنترلها، شواهدی را در مورد نکات ضعف و قوت سیست برای حسابرسان فراهم می کند.
حسابرسان بر اساس اطلاعات مذکور خطر کنترل را دوباره برآورد و آزمونهای محتوای لازم را طراحی می کنند و در صورت لزوم براورد حسابرسان از خطر كنترل براي تعديل سطح مورد نظر از ازمون هاي محتوا بكار ميرود.
اجرای بخش دوم (شفیعی)
آزمونهای محتوا
آزمونهای محتوا:
مغایرت گیری صورت شماش موجودی ها با دفاتر کل و معین:
حسابرسان نسخه ای از صورت شمارش موجودیها را دریافت می کنند که باید با دفاتر کل و دفاتر معین مربوط تطبیق و مغایرت گیری منند.
هدف حسابرسان از اجرای این روش حصول اطمینان از مطابقات مدارک موجودی ها با آنچه که توسط سیستم حسابداری ثبت شده است می باشد.
ارزیابی برنامه ریزی صاحبکار برای شمارش موجودی ها:
شمارش کارآمد و موثر موجودی ها مستلزم برنامه ریزی دقیق قبلی است.
صاحبکار برای برنامه ریزی شمارش موجودی ها بایذ عوامل زیر را مورد توجه قرار دهد:
تعیین مناسبترین تاریخ یا تاریخها
توقف تولید در برخی از دوایر تولیدی
جداسازی کالاهای ناب و ناقص
برقراری کنترل برای شمارش موجودی ها با استفاده از برگه های شمارش
انقطاع کامل معاملات خریرد و فروش
استفاده از خدمات مهندسی یا سایر کارشناسان به منظور تعیین کمیت و کیفیت برخی از کالاها و مواد
برنامه شمارش موجودی ها پس از تدوین باید مستند شود و به شکل دستورالعمل کتبی به کارکنان مسئول شمارش موجودی ها ابلاغ گردد.
چنانچه دستورالعمل های شمارش موجودی ها کافی باشد مسئولیت حسابرسان در طول حسابرسی بیشتر به حصول اطمینان از اجرای صحیح و دقیق دستورالعمل های مزبور منحصر می شود.
مسئول کار حسابرسی باید پیش از موعود برنامه ریزی کند تا بتواند اعضای تیم رسیدگی را اماده و از آنها به گونه ای موثر در طول شمارش موجودی ها استفاده نماید.
دستورالعمل های کتبی که موسسه حسابرسی برای استفاده کارکنان خود در هر برنامه شمارش موجودی ها تهیه می کند نباید در اختیار صاحبکار مربوط نیز قرار داده شود
7-بر شمارش موجودی ها نظارت و موجودی ها را بطور آزمایشی شمارش کنید:
شمارش موجودی ها یا کنترل شمارش موجودی ها یا سرپرستی آن وظیفه حسابرسان نیست بلکه این وظیفه مدیریت صاحب کار است.
نظارت حسابرسان تعیین اینکه تمام موجودی های متعلق به صاحبکار در شمارش منظور شده است و کارکنان صاحبکار از دستورالعملهای کتبی مدیریت پیروی کرده اند را نیز شامل می شود.
به طور خلاصه حسابرسان در طول نظارت بر شمارش موجودی ها نسبت به هرگونه مشکل پیش بینی نشده در دستورالعمل های صاحبکار یا هرگونه برخورد نادرست شمارش گران با دستورالعمل ها هوشیارند و در جهت رفع آنها باید کوشش کنند.
حسابرسان شماره آخرین مدارک دریافت کالا و تحویل کالا را که پیش از شمارش موجودی ها صادر شده است یادداشت می کنند تا در آینده بتوانند از درستی انقطاع عملیات مربوط به موجودی ها مطمئن شوند.
حسابرسان در طول نظارت بر شمارش موجودی ها تعدادی از اقلام موجودی را انتخاب و به طور آزمایشی شمارش می کنند.
شمارش کردن موجودی ها ، تنظیم برگه های شمارش و جمع آوری برگه ها در پایان شمارش موجودی ها توسط کارکنان صاحبکار انجام می شود.
حسابرسان در شمارش آزمایشی موجودی های کالای در جریان ساخت باید درستی درصد یا مرحله تکمیل مندرج در برگه شمارش کالا را تعیین کنند.
چنانچه شمارش آزمایشی حسابرسان اختلافی را آشکار سازد کالای مزبور باید بی درنگ توسط کارکنان صاحبکار دوباره شمارش و رفع ایراد شود.
اطلاعات مندرج در برگه های شمارش عینا به صورتهای شمارش دارای شماره ردیف نقل می شود.
صاحبکارانی که از کامپیوتر استفاده می کنند کار شمارش موجودی ها را با تهیه برگه های شمارش قابل خواندن توسط کامپیوتر تسهیل نمایند.
شمارش های آزمایشی حسابرسان و شماره برگه های شمارش که حسابرسان یادداشت کرده اند سپس به صورت خلاصه های موجودی های صاحبکار ردیابی می شود.
هر یک از حسابرسان دست اندرکار شمارش موجودی ها کاربرگهایی را تهیه می کنند. این کاربرگها باید میزان شمارش ها، هرگونه اختلاف مشاهده شده و نظر وی نسبت به منطبق بودن یا نبودن شمارش موجودی ها با دستورالعمل های کتبی صاحبکار را نشان دهد.
موجودی های نزد انبارهای عمومی و نزد دیگران:
رسیدگی کردن به رسید انبارهای عمومی به تنهایی برای اثبات موجودی های نزد انبارهای عمومی کفایت نمی کند.
بازبینی کالاهای امانی نزد دیگران می تواند با دریافت فهرست حق العمل کاران شرکت نسخه ای از قراردادهای مربوط به آسانی شروع شود.
بازبینی موجودی ها در مواردی که حسابرسان پس از پایان سال مالی به کار گرفته می شوند:
شرکتی که مایل است صورتهای مالی آن حسابرسی شود باید مدتی پیش از پایان سال مالی خود از حسابرسان دعوت به کار کند تا آنان بتوانند در برنامه ریزی های اولیه شمارش موجودی ها شرکت نمایند و برای نظارت بر شمارش موجودی ها آماده شوند.
8- انقطاع زمانی معاملات خرید و فروش را در پایان سال بررسی کنید:
انقطاع دقیق معاملات خرید یکی از مهمترین عوامل اثبات دقیق و کامل بودن موجودی های پایان سال است.
مکمل روش مقایسه فاکتورهای خرید با گزارشهای دریافت کالا رسیدگی به مدارک دایره دریافت و ارسال کالاست.
حسابرسان در مورد هر محموله کالای دریافتی در تاریخهای نزدیک به پایان سال مالی باید از ثبت شدن فاکتورهای خرید مربوط در همان دوره مالی اطمینان یابند.
9- نسخه ای از صورتهای شمارش موجودی ها را دریافت درستی محاسبات آن را آزمون و شمارش های آزمایشی خود را به آنها ردیابی کنید:
آزمون کردن محاسبات افقی و عمومدی صورتهای نهایی شمارش موجودی ها ممکن است تحریفاتی را در موجودی های مواد و کالا آشکار سازد.
حسابرسان باید نتایج شمارشهای آزمایشی را که در طول نظارت بر شمارش موجودی ها انجام داده اند نیز به صورتهای تکمیل شده شمارش موجودی ها ردیابی کنند.
مطابقت دادن و مغایرت گیری شمارش موجودی ها با مدارک ثبت موجودی ها، آزمون دیکری از برای تعیین صحت محاسبات ریاضی صورتهای شمارش موجودی ها.
10- کیفیت و وضعیت موجودی ها را ارزیابی کنید:
حسابرسان در طول نظارت بر شمارش موجودی ها باید نسبت به کیفیت و شرایط سوال انگیز موجودی ها نیز توجه داشته باشند.
حسابرسان برای انجام دادن مسئولیتشان نسبت به کیفیت و وضعیت موجودی ها ممکن است به نظارت کارشناسان نیاز داشته باشند.
11-مبانی و شیوه های ارزشیابی موجودی ها را ارزیابی کنید:
حسابرسان مسئولیت تعیین انطباق مبانی و شیوه های ارزشیابی موجودی ها را با اصول پذیرفته شده حسابداری به عهده دارند.
پی جویی ارزشیابی موجودی ها در بیشتر موارد برای یافتن پاسخ به سه پرسش است.
12-ارزشیابی تعدادی از موجودی ها را آزمون کنید:
چگونگی آزمون کردن قیمتهایی که روی موجودی های مواد اولیه، قیمتهای خریداری شده و لوازم مصرفی گذارده شده است، همانند آزمون ارزشیابی کالا در موسسات تجاری می باشد.
روشهای حسابرسی مربوط به ارزشیابی کالاهای در جریان ساخت و کالای ساخته شده به سادگی و قطعیت روش های ارزشیابی مواد اولیه و قطعات خریداری شده ای نیست که فاکتور خرید آنها به راحتی در دست است.
ازمون اقل بهای تمام شده یا بازار:
قاعده کلی این است که ارزش موجودی ها نباید به مبلغ بیش از خالص ارزش بازیافتی آنها در صورتهای مالی منعکس شود.
قاعده اقل بهای تمام شده یا بازار، ابزار متداولی است برای اندازه گیری هرگونه زیان ناشی از عدم یودمندی موجودی ها.
13-روشهای تحلیل را اجرا کنید:
اشتباهات با اهمیت در شمارش ، قیمت گذاری محاسبات مربوط به موجودی های مواد و کالا و نیز موجودی های واهی و ناب می تواند با استفاده از روش های تحلیل طراحی شده برای تعیین معقول بودن مبالغ موجودی ها، کشف و آشکار شود.
محاسبه تعداد دفعات گردش موجودی ها، بهای تمام شده کالای فروش رفته طی سال تقسیم بر میانگین موجودی ها طبق صورت مالی ماهانه، آزمون مفید دیگری درباره موجودی هاست.
روشهای تحلیلی حسابرسان در مورد معاملات خرید، اغلب شامل مقایسه حجم معاملات سال جاری با سال قبل است.
حسابرسان علاوه بر اجرای روشهای تحلیل باید تمام حسابهای مربوط به بهای تمام شده کالای فروش رفته را در دفتر کل بررسی کنند تا از نبود هرگونه تخلف در آنها اطمینان یابند.
15-چگونگی ارائه در صورتهای مالی و کفایت افشاء مربوط به موجودی های مواد و کالا و بهای تمام شده کالای فروش رفته را ارزیابی کنید:
افشای شیوه مورد استفاده برای ارزشیابی موجودی ها یک از مهمترین عوامل ارائه صحیح موجودی ها در صورتهای مالی است.
از لحاظ تجزیه و تحلیل سود جاری شرکت، دانستن این که سود گزارش شده در صورتهای مالی با تغییرات قیمت افزایش یافته یا آثار افزایش قیمتها، با استفاده از شیوه اولین صادره از آخرین وارده برای ارزشیایب موجودی ها یپایان دوره محدود شده است.
مشکلات مربوط به موجودی های مواد و کالا در حسابرسی نخستین:
ضرورت حضور حسابرسان نظارت آنان بر شمارش موجودی پایان دوره شرکت صاحبکار در تمام نشریات حسابرسی بسیار مورد تاکید قرار گرفته است.
اولین نکته در خور توجه، حسابرسی شده بودن یا نبودن شرکت صاحبکار توسط حسابرسان مستقل در سال قبل است.
در موارد اخیر حسابرسان نخواهند توانست درباره صورت سود و زیان و صورت گردش وجوه نقد نظر مقبول ارائه کنند، اما ممکن است بتوانند درباره ترازنامه نظر مقبول ارائه نمایند، زیرا موجودی ابتدای دوره در این صورت مالی انعکاس ندارد.
اطلاعات حسابرسی نشده بهای جایگزین:
در سالهای با تورم زیاد، سودمندی صورتهای مالی مبتنی بر بهای تمام شده تاریخی توسط بیشتر سرمایه گذاران مورد تردید قرار می گیرد.
ارائه اطلاعات مکمل از لحاظ مطلوبیت ارائه صورتهای مالی اساسی اجباری نیست و در نتیجه به منظور اظهار تظر درباره صورتهای مالی حسابرسان مجبور به حسابرسی اطلاعات مکمل نیستند.
