حسابرسی بررسی فرآیند آزمون است یعنی حسابرسی در واقع یک روش تحقیق علمی است که جهت اثبات یا رد یک فرضیه می باشد. در حسابرسی قضیه مورد اثبات همواره مرتبط با میزان تطابق اطلاعات حسابداری با معیارهای از قبل تعیین شده (مانند اصول پذیرفته شده حسابداری) است. چنانچه قضاوت حسابرسان بر مبنای معیارهای از قبل تعیین شده نباشد، قضاوتی شخصی است و هیچگونه ارزشی ندارد. نقش حسابرس در فرآیند حسابرسی شامل انجام بررسیهای مناسب به منظور تعیین میزان اعتبار برخی گزارهها و اظهارنظر درباره یافتهها است. اظهارنظر حسابرس بیانگر قضاوت و باور او است و از این منظر خود نمایانگر ادعا درباره گزارهای است که مورد بررسی قرار گرفته است. ادعای حسابرس درباره گزارهها در صورتی مجاز و موجه است که به اعتقاد وی موثق و معتبر باشد. بیان یک ادعای موجه مستلزم وجود زمینه مناسب (شواهد) برای اعتقاد و باور است. در مجموع میتوان چنین ادعا کرد که سطح اعتقاد و باور حسابرس باید متناسب با میزان اعتبار شواهد باشد. اظهارنظر حسابرس یا ادعای مجاز و موجه وی، همان پدیدهای است که به فعالیت حسابرسی ارزش میدهد. جمعآوری و ارزیابی بیطرفانه شواهد، شالوده حسابرسی است. حسابرس تنها بر مبنای انجام یک آزمون مناسب میتواند به قضاوتی حرفهای دست یابد. انجام آزمون مناسب حسابرسی و قضاوت حرفهای ناشی از آن نمیتواند دال بر منصفانه بودن صورتهای مالی به عنوان واقعیتی عینی باشد. عاملی که اظهارنظر حرفهای حسابرس را عینی میسازد، یک واقعیت است و اثبات وجود این واقعیت فراتر از توان آزمونهای حسابرسی است نتیجتاً قضاوت حرفهای یک حسابرس در رابطه با «ارائه منصفانه» همان پدیده «ادعای مجاز» است و قطعاً نمایانگر آگاهی از یک واقعیت عینی نیست. قضاوت و ارزیابی حاصل در پایان آزمون حسابرسی با استفاده از گزارش حسابرس با صراحت ابراز میشود. گزارش حسابرسی منعکسکننده میزان انطباق عملکرد، و یا تصویر عملکرد فعالیتهای اقتصادی با معیارهای از قبل تهیه شده است.
در اغلب موارد، اعمال حسابرسان بر مبنای رسوم حرفه یا عادات شخصی آنان قرار دارد و الزاماً با روشهای توصیف شده (تجویزی)منطبق نیست. نیازی به اعمال حسابرسان بر مبنای رسوم یا عادات شخصی وجود ندارد؛ بدین معنی که رسوم حرفه یا عادات شخصی حسابرسان نباید مبنای اعمال آنان قرار گیرد. روش هدفمند جهت انجام مراحل مختلف فرآیند حسابرسی ایجاب میکند پس از شناسایی موضوع مورد حسابرسی و معیارهای قضاوت، مفروضات مورد استفاده صراحتاً قید شود و اثبات گزارهها به طور منطقی بر مبنای شواهد کسب شده انجام گیرد. با مطالعات و تحقیقات گستردهتر، تعیین قواعد کلی مربوط به شواهد حسابرسی میسر است. این قواعد، در غایت، باعث گسترش و تکامل استانداردهای کلی حسابرسی خواهد شد؛ استانداردهایی که در حال حاضر راهنمای اعمال حسابرسان است.
