کلیات ، مفاهیم و طبقه بندی هزینه ها
تعریف حسابداری صنعتی
حسابداری صنعتی به شاخه ای از حسابداری اطلاق می شود که وظیفه آن شناخت، جمع آوری ، پردازش و گزارشگری اطلاعات مربوط به عوامل بهای تمام شده و محاسبه بهای تمام شده محصولات و خدمات و همچنین ارائه روش های تقلیل بهای تمام شده تولید از طریق تجزیه و تحلیل گزارشها می باشد. حسابداری صنعتی جدا از حسابداری مالی نیست و با به کارگیری این شاخه از حسابداری ، در واقع قسمتی از وظایف حسابداری مالی به حسابداری صنعتی واگذار شده تا برخی از هدف های حسابداری مالی تامین شود.
نقش و ماهیت حسابداری صنعتی
حسابداری صنعتی به عنوان بازوی مدیریت جهت برنامه ریزی ، تصمیم گیری و کنترل عوامل بهای تمام شده تلقی می گردد و با بررسی اطلاعات جمع آوری شده و ارائه آن به مدیران، امکان کنترل عوامل بهای تمام شده تولید و مراکز مختلف هزینه را فراهم نموده و با مقایسه بین هزینه های از پیش تعیین شده ( بودجه شده) و هزینه های واقعی ، به تجزیه و تحلیل انحرافات بین این هزینه ها می پردازد.
وظایف حسابداری صنعتی
وظیفه حسابداری صنعتی ارائه اطلاعات به مدیران برای کمک به موارد زیر است:
1. برنامه ریزی ( تولید، خرید، فروش و ....)
2. کنترل هزینه، مراکز هزینه و ....
3. تصمیم گیری های مدیریت در مورد راهبردها و مسائل اجرائی شرکت
4. تعیین بهای تمام شده کالاها یا خدمات جهت ارائه در صورت های مالی
اهداف سیستم حسابداری
سیستم حسابداری مهم ترین سیستم اطلاعاتی کمی مدیریت است که سه هدف عمده را دنبال می کند:
1. گزارش به مدیریت در مورد وقایع روزمره شرکت
2. گزارش به مدیریت در مورد تصمیمات بلندمدت
3. گزارشگری خارجی یا برون سازمانی
از سه هدف فوق، دو هدف اول به وسیله حسابداری مدیریت و هدف سوم به وسیله حسابداری مالی دنبال می شود. اهدافی که به وسیله حسابداری صنعتی دنبال می شود، اهداف ذکر شده برای حسابداری مدیریت و تا حدودی هدف تعیین شده برای حسابداری مالی است.
مقایسه حسابداری صنعتی با حسابداری مالی
1 . در حسابداری مالی هدف، ارائه اطلاعات به استفاده کنندگان برون سازمانی ( سهامداران ، اعتباردهندگان ، تحلیل گران مالی، بانکها، سازمان بورس و اوراق بهادار و ... ) است، ولی در حسابداری صنعتی هدف، ارائه اطلاعات به استفاده کنندگان درون سازمانی ( عمدتا مدیران سطوح مختلف) می باشد.
2. نوع گزارشی که در حسابداری مالی ارائه می شود محدود به صورتهای مالی اساسی ( ترازنامه ، صورت سود و زیان، صورت سود و زیان جامع ، صورت جریان وجوه نقد و یادداشت های توضیحی) است، در حالی که در حسابداری صنعتی اطلاعات و گزارش هایی که تهیه می شود بستگی به نیاز مدیریت واحد تجاری داشته و شکل خاصی ندارد.
3. در تهیه اطلاعات حسابداری مالی، استانداردهای حسابداری بایستی رعایت شود ، در حالی که در حسابداری صنعتی استاندارد حسابداری لازم الاجرا وجود ندارد.
4. گزارش های حسابداری مالی عمدتا برای یک سال مالی است ( البته در برخی از کشورها گزارشات میان دوره ای نیز تهیه می شود) در حالی که در حسابداری صنعتی گزارش های مورد نظر ممکن است روزانه، هفتگی ، ماهانه و ... باشد. به عبارت دیگر دوره های موردنظر حسابداری صنعتی کوتاه تر از حسابداری مالی است.
5. در حسابداری مالی، واحد اندازه گیری عمدتا واحد پولی ( در ایران، ریال) است، در صورتی که در حسابداری صنعتی ، واحدهای اندازه گیری برای گزارشگری، مقیاس های متفاوتی از قبیل وزن ( مانند کیلو) حجم ( مانند لیتر) سطح ( مانند متر مربع) و .... می باشد.
6 . گزارش های حسابداری مالی بر اساس بهای تمام شده تاریخی تهیه می شوند، در حالی که در حسابداری صنعتی ، بیشتر تاکید بر قیمت روز و یا قیمت های آتی می باشد.
7. گزارش های حسابداری مالی عمدتا گذشته نما هستند، در حالی که گزارش های حسابداری صنعتی عمدتا به آینده می پردازند.
ارتباط حسابداری صنعتی با حسابداری مدیریت و حسابداری مالی
نسبت به ارتباط حسابداری صنعتی با حسابداری مدیریت و حسابداری مالی، دیدگاه های گوناگونی وجود دارد. برخی اعتقاد دارند که حسابداری صنعتی همان حسابداری مدیریت است و حسابداری صنعتی و حسابداری مدیریت را مترادف را یکدیگر به کار می برند. عده ای نیز حسابداری صنعتی را حسابداری مدیریت بعلاوه آن بخش از حسابداری مالی می دانند که به محاسبه بهای تمام شده کالای فروش رفته به منظور انعکاس در صورت سود و زیان و ارزشیابی موجود بهای پایان سال به منظور انعکاس در ترازنامه می پردازد. برخی دیگر نیز بر این باورند که حسابداری صنعتی ترکیبی از حسابداری مدیریت و حسابداری مالی است.
صرف نظر از وجود دیدگاه های گوناگون نسبت به ارتباط حسابداری صنعتی با حسابداری مدیریت و حسابداری مالی، واقعیت این است که حسابداری صنعتی بخشی از سیستم کلی اطلاعات حسابداری است که اطلاعات مرتبط با هزینه ها را برای استفاده در هر دو زمینه حسابداری مدیریت و حسابداری مالی گردآوری، انباشت و ارائه می کند.
آشنایی با برخی از واژه ها و اصطلاحات در حسابداری صنعتی
بهای تمام شده: عبارت است از منابع صرف شده در جهت کسب منبع یا منابع دیگر. منافع حاصل از منابع به دست آمده در آینده، از طریق فروش و یا استفاده در عملیات به صاحب آن انتقال می یابد. این تعریف در واقع تعریف "دارایی" است که بر اساس رابطه علت و معلولی ( در مورد موجود بهای کالا) و یا بر اساس رابطه سیستماتیک و معقول ( مانند استهلاک داراییهای ثابت مشهود) به سود و زیان منظور می شوند و تا زمانی که منافع آنها مقضی نشده است ، به عنوان دارایی طبقه بندی می شوند.
هزینه : یعنی از دست دادن منابع در جهت کسب منفعت ( درآمد) که منافع کسب شده کاملا منقضی شده اند. هزینه ها منافع آتی ندارند و بر اساس اصل شناخت بلادرنگ ، در همان دوره ای که تحقق می یابند به سود و زیان منظور می شوند ، مانند هزینه مطالبات مشکوک الوصول .
زیان: یعنی از دست رفتن منابع بدون کسب هر گونه منفعت . زیان نیز بر اساس اصل شناخت بلادرنگ ، در دوره ای که تحقق می یابد به سود و زیان منظور می شود. مانند زیان ضایعات غیرعادی و یا زیان ناشی از آتش سوزی .
منبع : حسابداری صنعتی 1 . اسکندری ، جمشید . تهران، حفیظ ، 1388.
