در حال حاضر وضعیت گزارشگری مالی به گونه ای است که می توان آن را " عصر یادداشتهای همراه صورتهای مالی " نامید . این وضعیت از یک سو ، معرف نوعی بهبود در گزارشگری مالی است زیرا به افشای کامل رویدادها و اطلاعات مالی منجر شده است . اما از سوی دیگر ، استفاده وسیع و گسترده از یادداشتها می تواند به مانعی در راه چاره اندیشی برای بهبود و تکامل صورتهای مالی اساسی مبدل شود و از یافتن راه حل های مطلوب برای برخورد صحیح و منطقی با رویدادها و وضعیتهای جدید جهت انعکاس انها در متن صورتهای مالی اساسی جلو گیری کند .
یادداشتهای همراه صورتهای مالی جزء لاینفک صورتهای مالی می باشد و ناشی از رویدادهای موثر بر تصمیم گیری استفاده کنندگان می باشد که با توجه به محدودیت های صورتهای مالی نمی توان در آنها افشا کرد .
نقش یادداشتهای توضیحی ، برجسته نمودن و تشریح اقلام مندرج از صورتهای مالی است .یادداشتهای توضیحی میتواند دربرگیرنده اطلاعاتی باشد که دارای اهمیت اساسی است ، لیکن ارائه آنها درصورتهای مالی اساسی امکان پذیر نبوده است. به عنوان مثال ، هرگاه عملیات واحد تجاری تحت تاثیر ابهام قابل ملاحظه باشد ، موضوع در یادداشتهای توضیحی تشریح می گردد .
وجود یادداشت ها ، هم اثر مساعد دارد و آن بهبود فرایند گزارشگری می باشد و هم اثر نامساعد . ضرورت یادداشت های مالی عبارتند از :
1- موضوعات غیر کمی : خلاصه اهم رویه های حسابداری مانند روشهای ارزیابی موجودی کالا مانند فایفو ، و روش خط مستقیم استهلاک .
روشها ، مبانی و تکنیک های اندازه گیری حسابداری که جزء اطلاعات غیر کمی و توصیفی محسوب می شوند غالبا از طریق یادداشتهای همراه صورتهای مالی تحت سرفصل " خلاصه اهم رویه های حسابداری " به طور یک جا افشاء می گردند . اهم رویه های حسابداری که تحت این سرفصل در یادداشتها افشاء می شوند عبارتند از : مبانی تلفیق صورتهای مالی ، روشهای محاسبه استهلاک ، روشهای ارزیابی موجودی مواد و کالا ، رویه محاسبه ذخیره مزایای پایان خدمت کارکنان ، روش حسابداری سرمایه گذاری های بلند مدت ، روش شناخت درآمد در مورد قراردادهای بلند مدت پیمانکاری ، روش تسعیر اقلام ارزی و نحوه برخورد با سود وزیان حاصل از تسعیر این گونه اقلام .
2- ارائه جزیات اقلام تشکیل دهنده
اطلاعات منعکس درصورتهای مالی هنگامی می تواند مفهوم باشد و سودمند واقع شود که به شکل خلاصه و مفید ارائه گردد و جزئیات مربوط به جای انعکاس در متن صورتهای مالی از طریق یادداشتهای همراه به شکل جداول مکمل و پشتوانه افشاء شود . این مساله که چه میزان اطلاعات لازم است افشاء شود و چه اقلامی باید به طور جداگانه و مشخص در متن صورتهای مالی گزارش گردد ، به هدفهای افشا ء و اهمیت اقلام بستگی دارد .
استفاده کنندگانی که خواهان اطلاعات تفصیلی و آگاهی از جزئیات می باشند ، اطلاعات مورد نیاز خود را می توانند با مراجعه به یادداشتها و جداول همراه صورتهای مالی بدست آورند .
یادداشتهای همراه صورتهای مالی در راستای اصل افشاء حرکت می کنند تا استفاده کننده اطلاعات مجبور به حدس و گمان نشود و ارائه بیش از حد جزئیات در صورتهای مالی ممکن است باعث سردرگمی مصرف کنندگان شود .
3- وجود بدهی های احتمالی نیازمند افشاء .
به طور کلی ، هنگاهی که بدهی وجود دارد باید برآورد شود و در متن ترازنامه در گروه بدهی ها انعکاس یابد .اما بدهی های احتمالی و تعهدات به دلیل عدم قطعیت و موجودیت معمولا برحسب پول اندازه گیری نمی شوند و در متن ترازنامه نیز انعکاس نمی یابند بلکه ، از طریق یادداشتهای همراه صورتهای مالی به گونه ای مناسب افشاء می گردند . چنان چه مبلغ بدهی های احتمالی و تعهدات با اهمیت باشد افشاء شرایط کلی انها نیز از طریق یادداشتهای همراه صورتهای مالی ضروری ، خواهد بود . دعاوی حقوقی مطروحه علیه واحد تجاری دردادگاه که هنوز وضعیت ان مشخص نشده و احتمال دارد که به تعهدی مبنی بر پرداخت خسارت توسط واحد تجاری مدعی شود ، تعهد واریز اسناد دریافتنی تنزیل شده نزد بانک که سررسید انها بعد از تاریخ ترازنامه است ، تضمین بدهی های کارکنان به بانکها و بالاخره ظهر نویسی اسناد دریافتنی متعلق به دیگران نمونه های بارز بدهی های احتمالی و تعهدات محسوب می شود . در ارتباط با افشای مبالغ ریالی برخی از بدهی های احتمالی از طریق یادداشتهای همراه صورتهای مالی ، نظیر دعاوی حقوقی مطروحه در دادگاه علیه واحد تجاری ، باید احتیاط کرد ، زیرا چنین افشائی ممکن است به عنوان پذیرش این گونه بدهی ها توسط واحد تجاری ، تعبیر شود .
کلیه بدهی های احتمالی همراه با تعهدات واحد تجاری عموما تحت سرفصل " بدهی های احتمالی و تعهدات از طریق یادداشتهای همراه صورتهای مالی افشاء می شوند . در این یادداشت اهم بدهی های احتمالی و تعهدات واحد تجاری ناشی از انعقاد قراردادهای احداث یا خرید دارایی ها افشاء می گردد .
نمونه ای از انواع بدهی ها ی احتمالی عبارتند از تضمین بدهی دیگران ، اسناد دریافتنی تنزیل شده و دعاوی مطرح شده علیه شرکت .
یادداشتهای توضیحی باید به نحو منظم ارائه شوند ، هر قلم مندرج در ترازنامه ، صورت سود و زیان جامع و صورت جریان وجوه نقد باید به یادداشتهای توضیحی مربوط عطف داده شود . از معایب یادداشتهای همراه صورتهای مالی ان است که خلاقیت و تلاش جهت یافتن مکانی مناسب جهت افشاء در متن صورتهای مالی را محدود می کند .
*منبع : کتاب تجزیه و تحلیل صورتهای مالی اساسی نوشته عزیز عالی ور *
