حسابرسي حساب ها و اسناد دريافتني ، پيش پرداخت ها و درآمدها
مقدمه
با توجه به اين كه چرخ ي فروش و درآمدها مستلزم اتخاذ تصميمات و فرآيندهاي لازم جهت نقل و انتقال كالاها و ارائه خدمات مي باشد و حساب هاي متعددي از جمله حساب ها و اسناد دريافتني ، فروش ، درآمدها ارائه ي خدمات ، برگشت از فروش و تخفيفات، تخفيفات نقدي فروش، ذخيره ي مطالبات مشكوك الوصول ، هزينه مطالبات مشكوك الوصول و سود تحقق نيافته ناشي از فروش اقساطي در اين چرخه دچار تغيير مي شوند، و با مد نظر قرار دادن ريسك ذاتي ، ريسك كسب و كار و صنعت، مشكلات احتمالي انقطاع معاملات فروشو همچنين تحريف خالص حساب هاي دريافتني از طريق تحريف آگاهانه ي ذخيره ي مطالبات مشكوك الوصول و ساير حساب هاي كاهنده ي اين حساب، حسابرسي چرخه ي فروش و درآمدها يك بخش بسيار مهم حسابرسي به حساب مي آيد.
حساب ها و اسناد دريافتني، درآمدها و پيش پرداخت ها
حساب ها و اسناد دريافتني
حساب ها و اسناد دريافتني بيان گر ادعاهاي اشخاص حقيقي و حقوقي نسبت به وجود نقد، دارايي هاي غير نقد و خدماتي است كه ناشي از رويدادهاي گذشته بوده و در آينده نيز مي بايست به شكل وجه نقد و يا دريافت كالا و خدمات تسويه شوند. آن دسته از حساب ها و اسناد دريافتي كه انتظار مي رود طي يك دوره ي مالي يا چرخه ي عملياتي هر كدام كه طولاني تر است تسويه شوند به عنوان جاري و در غير اين صورت به عنوان غير جاري طبقه بندي مي شوند. حساب ها و اسناد دريافتني كه نشان دهنده ي طلب شركت بابت فروش كالاها و خدمات موضوع فعاليت اصلي واحد تجاري است و در جريان عادي عمليات به وجود آمده است به عنوان حساب ها و اسناد دريافتني تجاري و آن گروه از حساب ها و اسناد دريافتني كه موضوع فعاليت اصلي واحد تجاري نيستند و از كانال هاي متفاوتي مانند فروش دارايي هاي ثابت، فروش سرمايه گذاري ها، مطالبات كاركنان واحد تجاري، اسناد اقساطي ، سود سهام دريافتي و سپردهاي موقت به وجود آمده است به عنوان ساير حساب ها و اسناد دريافتني طبقه بندي مي شوند.
حساب ها و اسناد دريافتني تجاري بايد در متن اصلي صورت هاي مالي ( ترازنامه ) به صورت خالص نشان داده شود و جزئيات آن در يادداشت هاي توضيحي همراه صورت هاي مالي افشاء شود. در يادداشت هاي توضيحي، حساب هاي دريافتني و اسناد دريافتني شركت هاي گروه ، اشخاص وابسته و ساير اشخاص مي بايست به صورت ناخالص پس از كسر ارقام كاهنده ( خالص ) افشاء گردد.
ارقام كاهنده ي حساب ها و اسناد دريافتني، بخشي از حساب ها و اسناد دريافتني است كه انتظار نمي رود وصول گردد و شامل:
1- ذخيره ي مطالبات مشكوك الوصول
برآورد بخشي از مطالبات است كه انتظار نمي رود وصول شوند. در صورت سوخت شدن مطالبات و قطعيت يافتن عدم وصول، حساب ذخيره ي مطالبات مشكوك الوصول و حساب هاي دريافتني به ميزان مطالبات سوخت شده كاهش مي يابند.
2- ذخيره ي تخفيفات فروش
الف: ذخيره ي تخفيفات نقدي فروش: مطابق با روش ناخالص ثبت فروش نسيه، مبلغ تخفيف نقدي برآوردي كه انتظار مي رود طي دوره تخفيف تحقق بايد به عنوان ذخيره ي تخفيف نقدي فروش به عنوان يك رقم كاهنده ي حساب هاي دريافتني در همان دوره اي كه فروش صورت گرفته نشان داده مي شود.
ب: ذخيره برگشت از فروش و تخفيفات : در شرايطي كه فروشنده برگشت از فروش و تخفيفات اعطائي بابت معيوب بودن را بتواند برآورد كند به عنوان ذخيره ي برگشت از فروش و تخفيفات تحت عنوان يك رقم كاهنده ي حساب هاي دريافتني در همان دوره اي كه فروش صورت گرفته نشان داده مي شود.
3- سود ناويژه ي انتقالي ( سود تحقق نيافته ) در فروش اقساطي
از آنجا كه سود در روش فروش اقساطي بر مبناي وصول وجه نقد شناسايي مي شود، در بدو امر كل سود ناويژه ، تحقق نيافته تلقي مي گردد و سود، متناسب با دريافت وجه نقد تحقق مي يابد مبلغ سود تحقق نيافته به عنوان يك رقم كاهنده ي حساب هاي دريافتني نشان داده مي شود.
ساير حساب ها و اسناد دريافتني نيز بايد در متن اصلي صورت هاي مالي ( ترازنامه ) به صورت خالص نشان داده شود و رقم ناخالص پس از كسر ذخيره ي مطالبات مشكوك الوصول براي هر طبقه از اين نوع دريافتني ها بايد در يادداشت هاي توضيحي همراه صورت هاي مالي افشاء گردد.
بنابراين جريان اطلاعات حسابداري در حساب هاي مربوط به دريافتني ها و درآمدها، حساب هاي زير را تحت تاثير قرار مي دهد: فروش، حساب ها و اسناد دريافتني ، تخفيفات نقدي فروش، برگشت از فروش و تخفيفات، هزينه و ذخيره ي مطالبات مشكوك الوصول ، ذخيره ي تخفيفات نقدي ، ذخيره ي برگشت از فروش و تخفيفات و سود ناويژه انتقالي.
پيش پرداخت ها
پيش پرداخت ها ، مخارج نقدي پرداختي قبل از دريافت كالا، ساير دارايي ها و يا خدمات است.
انواع پيش پرداخت ها شامل:
1- پيش پرداخت جهت خريد كالا و خدمات
سفارشات و پيش پرداخت هاي جهت خريد موجودي كالا و پيش پرداخت دريافت خدمات ( پيش پرداخت هزينه ها) در اين گروه طبقه بندي مي شوند. در صورتي كه اين پيش پرداخت ها كوتاه مدت باشند در سمت راست ترازنامه و تحت عنوان دارايي هاي جاري و در صورتي كه بلند مدت باشند تحت عنوان دارايي هاي غير جاري طبقه بندي مي شوند.
2- پيش پرداخت هاي سرمايه اي
به پيش پرداخت هايي كه جهت تملك دارايي هاي ثابت، دارايي هاي نا مشهود و ساير دارايي ها انجام مي شود، پيش پرداخت هاي سرمايه اي اطلاق مي شود. اين نوع پرداخت ها با توجه به موضوع پرداخت تحت عنوان همان دارايي در متن اصلي صورت هاي مالي ( ترازنامه ) نشان داده مي شوند و از آن تحت عنوان پيش پرداخت در متن اصلي نام برده نمي شود، ولي در يادداشت هاي توضيحي همراه صورت هاي مالي بايد افشاء شوند.
رسيدگي به پيش پرداخت هاي سرمايه اي هم زمان با رسيدگي به دارايي موضوع پرداخت انجام مي شود و رسيدگي به پيش پرداخت جهت خريد كالا وخدمات به دليل مشابهت با حساب ها و اسناد دريافتني در كنار اين حساب انجام مي شود.
برنامه ي حسابرسي حساب ها و اسناد دريافتني :
الف: اهداف رسيدگي:
اهداف رسيدگي در حسابرسي دريافتني ها و درآمدها معمولا موارد زير را شامل مي شود:
1- وجود دريافتني ها و وقوع يا رخداد معاملات در آمد:
وجود حساب هاي دريافتني و وقوع يا رخداد معاملات با تعيين واقعي بودن معاملات كه عمدتا از طريق گردآوري شواهد از طريق سندرسي و يا درخواست تاييديه از بدهكاران بدست مي آيد اثبات مي شود. شواهدي هم چون مدارك حمل و ارسال كالا، صورت حساب فروش يا قرار داد فروش از طريق سندرسي و بررسي كنترل هاي داخلي چرخه ي فروش و درآمدها مي تواند وقوع يا رخداد معاملات فروش را ثابت كند.
2- كامل بودن دريافتني ها و معاملات درآمد:
كامل بودن به اين موضوع مي پردازد كه آيا كليه معاملات و حساب ها بدون كم و كاست در صورت هاي مالي منعكس شده اند يا خير؟ براي اثبات كامل بودن دريافتني ها و درآمدها مي توان از رديابي حواله ي انبار و مدارك صدور كالا به دفاتر حسابداري بهره برد و موارد ثبت نشده در حساب ها را جستجو كرد. همچنين انقطاع زماني معاملات فروش صورت گرفته در پايان سال نيز مي تواند شواهدي را در خصوص كامل بودن اين حساب ها فراهم آورد. كنترل هاي داخلي مطلوب نير در اين رابطه مفيد واقع مي شود.
3- ارزشيابي دريافتني ها و اندازه گيري درآمدها:
ارزشيابي و اندازه گيري حاكي از اين است كه دريافتني ها و درآمدها به مبالغ مناسب و طبق اصول پذيرفته شده ي حسابداري در حساب منعكس شده اند. دريافتني ها بايد به مبلغ خالص در حساب ها منعكس شوند، تجزيه و تحليل ذخيره ي مطالبات مشكوك الوصول ، ذخيره ي تخفيفات و برگشتي هاي فروش و سود تحقق نيافته مربوط به فروش اقساطي، حسابرسان را در دستيابي به اين هدف ياري مي رساند. همچنين كنترل محاسبات و درخواست تأييديه نيز در اين رابطه مفيد است.
4- ارائه و افشاء دريافتني ها و درآمدها:
اين هدف به تعيين كفايت افشاء طبقه بندي مناسب دريافتني ها و معاملات صورت گرفته و مطالبات از اشخاص وابسته طبق اصول پذيرفته مربوط مي شود. به عنوان نمونه فروش به تفكيك محصولات مختلف و به تفكيك وابستگي اشخاص و حساب ها و اسناد دريافتني به تفكيك شركت هاي گروه، اشخاص وابسته و ساير اشخاص بايد در يادداشت هاي توضيحي افشاء گردند.
5- ملاحظه ي ريسك ذاتي شامل ريسك تقلب
جهت ارزيابي ريسك ذاتي ريسك كسب وكار و صنعتي كه صاحبكار در آن فعاليت مي كند مورد توجه قرار مي گيرد. ريسك تقلب نيز مي تواند بر ارزيابي حسابرس از ريسك ذاتي از نظر وجود و انقطاع فروش ها اثر بگذارد، هم چنين تعريف خالص حساب هاي دريافتني از طريق تحريف آگاهانه ي ذخيره ي مطالبات مشكوك الوصول نيز محتمل است.
