برات
برات نوشته ای است که به موجب آن شخصی به شخص دیگر امر می کند مبلغی در وجه یا به حواله شخص ثالثی در موعد معینی پرداخت کند . کسی که برات را صادر می کند براتکش یا محیل و کسی که مبلغ برات را باید بپردازد برات گیر یا محال علیه و کسی که مبلغ برات را دریافت می کند دارنده برات یا گیرنده برات یا محال له می نامند .
برات سندی است که براتکش به دارنده آن تسلیم می کند و سند مزبور به دارنده آن حق می دهد در سررسید مبلغی را که در آن ذکر شده است از براتگیر دریافت دارد .
ماهیت حقوقی برات
برات معمولاً برای پرداخت وجهی در سررسید از طرف براتگیر به آخرین دارنده برات صادر می شود و پرداختی که از طرف براتگیر انجام می شود تعهد اصلی را از بین برده و همچنین به روابط اشخاص مختلفی که مندرجاً در برات دخالت کرده اند ، خاتمه می دهد . از طرف دیگر هرکدام از اشخاصی که به جهتی از جهات امضایی به روی برات می گذارند در مقابل دارنده ی برات تعهدی به عهده می گیرند که مستقیماً از برات حاصل می شود .
برات علاوه بر امضاء یا مهر برات دهنده باید دارای شرایط ذیل باشد :
1. قید کلمه ( برات ) در روی ورقه .
2. تاریخ تحریر ( روز و ماه و سال )
3. اسم شخصی که باید برات را تأدیه کند .
4. تعیین مبلغ برات .
5. تاریخ تأدیه وجه برات .
6. مکان تأدیه وجه برات اعم از این که محل اقامت محال علیه باشد یا محل دیگر .
7. اسم شخصی که برات در وجه یا حواله کرد او پرداخته می شود .
8. تصریح به اینکه نسخه اول یا دوم یا سوم یا چهارم الخ است .
برات حاوی مراتب زیر است :
1. قید کلمه برات در متن سند به همان زبانی که سند تنظیم شده است .
2. دستور بدون قید و شرط پرداخت مبلغ معینی .
3. نام شخصی که باید پرداخت کند ( براتگیر ) .
4. تعیین سررسید .
5. تعیین محلی که پرداخت باید انجام گیرد .
6. نام کسی که به او یا در وجه او پرداخت باید انجام شود .
7. تعیین تاریخ و محلی که برات صادر شده است .
8. امضای کسی که برات را صادر می کند ( براتکش ) .
شکل ظاهری برات
برات چون سند مستقلی است لازم است که به صورت نوشته ای درآید . برات ممکن است به هر زبانی که مفهوم قصد و اراده براتکش را برساند نوشته شود اگر چه گیرنده برات به آن زبان آشنایی نداشته باشد .
ذکر کلمه برات در روی سند بر آن است که امضاء کنندگان آن متوجه شوند که سند مزبور برات است و تعهداتی که تقبل می کنند سنگین تر از تعهدات معمولی است . کلمه برات باید به همان زبانی که برات نوشته می شود باشد . معمولاً کلمه برات در بالای برات نوشته می شود .
در صورتی که طبق قانون متحد الشکل ژنو عدم تصریح کلمه برات موجب عدم اعتبار سند به عنوان برات است .
تاریخ تحریر
قانون تجارت ایران فقط ذکر تاریخ تحریر برات را اجباری دانسته است ، ولی قانون متحدالشکل ژنو علاوه بر تاریخ تحریر ، ذکر نام محلی را که برات در آنجا صادر شده است نیز اجباری می داند .
تعیین مبلغ برات
قانون تجارت ایران فقط تصریح کرده است که مبلغ برات باید در متن برات نوشته شود و لازم ندانسته است که تأیید کند که دستور پرداخت باید با آن توأم باشد .
برات باید متضمن دستور بدون قید و شرط برای مبلغ معینی باشد .
برات همیشه دستور پرداخت مبلغی وجه نقد است و نمی توان آن را وسیله تحویل کالا یا اسناد اعتباری و غیره قرار داد .
معمولاً مبلغ برات یک مرتبه به حروف و یک مرتبه به ارقام نوشته می شود ولی اشکالی ندارد که مبلغ برات چندین دفعه نوشته شود .
تاریخ تأدیه وجه برات
برات ممکن است به رویت باشد یا به وعده یک یا چند روز یا یک یا چند ماه از رویت برات ، یا به وعده یک یا چند روز یا یک یا چند ماه از تاریخ برات ، ممکن است پرداخت به روز معینی موکول شده باشد .
مکان تأدیه وجه برات
قانون تجارت ایران ذکر مکان تأدیه وجه برات را یکی از شرایط اساسی برات می داند ، در صورتی که به موجب قانون متحدالشکل ژنو اگر مکان تأدیه وجه برات ذکر نشده باشد مکانی که در کنار نام براتگیر نوشته شده باشد مکان تأدیه برات تلقی می شود .
اسم شخصی که برات در وجه یا حواله کرد او پرداخت می شود .
شخصی که برات در وجه او باید پرداخت شود گیرنده یا دارنده برات نامیده می شود .
قانون تجارت ایران و همچنین قانون متحدالشکل ژنو صدور برات را در وجه حامل پیش بینی نکرده است و اغلب قوانین صدور برات در وجه حامل را جایز نمی دانند .
ظهر نویسی بدون قید نام کسی که برات به نام او منتقل می شود و فقط با امضای تنهای ظهر نویس قابل انتقال است ، براتی که دارنده آن ظهر آن را امضاء نموده است ، در حکم برات در وجه حامل بوده و آخرین کسی که برات را در دست دارد می تواند با قید نام خود در ظهر برات وجه برات را وصول کند .
منبع:حقوق تجارت،ستوده ،حسن
