3-3) شيوه نمونه گيري و حجم نمونه
نمونه گيري به معناي « برداشتن هر نسبتي از جامعه یا كل که به عنوان معرف آن جامعه يا كل است». نمونه گيري به شيوه هاي متفاوتي صورت مي گيرد از جمله: نمونه گيري خوشه اي، سهميه اي، تصادفي و... در اين تحقيق، از روش نمونه گيري تصادفي ساده جهت انتخاب نمونه آماري استفاده شده است. در روش تصادفي ساده شانس و امکان انتخاب كليه افراد جامعه آماري يكسان مي باشد. ابتدا با توجه به روش نمونه گيري از جامعه هاي بزرگ با دقت مناسب، 30 سهامدار به عنوان نمونه به طور تصادفي انتخاب شدند. در اين تحقيق جهت تعيين حجم نمونه يك مطالعه مقدماتي با توزيع پرسشنامه بين 30 نفر سهامداران انجام شد، كه از اين طريق با برآورد واریا نس نمونه اوليه در سطح 95 درصد، حجم نمونه از طريق فرمول زير محاسبه گرديد.
m: حداقل حجم نمونه = 128
z : سطح اطمینان 95 درصد=96/1
d : درصد خطای مجاز = 06/0
S2 : واریانس نمونه اولیه = 12/0
3-4) روش هاي گرد آوري اطلاعات
همان گونه كه در مقدمۀ اين فصل توضيح داده شد روش تحقيق به موضوع، امكانات و اهداف تحقيق بستگي دارد. روش هاي تحقيق متعدد و متفاوتند و در كتب گوناگون تقسيم بندي هاي متفاوتي از آنها ارائه شده است. در يكي از اين تقسيم بندي ها، ميلر انواع روش تحقيق را به سه نوع كتابخانه اي (شامل تحليل اسناد تاريخي، تحليل گزارشهای آماري و غير آماري مؤسسات رسمي و بررسي متون مربوط به نظريه و تحقيقات پيشين در كتابها، نشریات و تک نگاریها و ... )، ميداني (شامل پرسشنامة پستي، مصاحبة شخصي يا استفاده از پرسش باز و بسته، مصاحبه متمركز، مصاحبه آزاد، مصاحبه گروهي، پيمايش تلفني، مورد پژوهي و تاريخچه زندگي، مشاهده مشاركتي، مشاهدۀ مستقيم غير مشاركتي و مشاهده انبوه) و آزمايشي(شامل تحليل سازمان و نقش، مطالعۀ گروهي كوچك، حل معما يا رفتار پرتنش افراد يا گروه ها) تقسيم نموده است.
در اين تحقيق در خصوص جمع آوري اطلاعات مربوط به تایيد يا رد فرضيه هاي تحقيق به طور عمده از روش ميداني استفاده شده است. و نيز روشهاي كتابخانه اي، جهت مطالعه كتابها، مقالات، مجلات، طرح هاي پژوهشي، سالنامه هاي آماري و بانك هاي اطلاعاتي اينترنتي بكار گرفته شده اند.
3-5) ابزار گرد آوري اطلاعات
جهت كسب اطلاعات مورد نظر از جامعه آماري در خصوص پژوهش از تكنيك ها و ابزارهاي مختلفي مثل پرسشنامه، مصاحبه و مشاهده استفاده مي شود. در اين تحقيق عمده ترين ابزارهاي گرد آوري اطلاعات كارت مصاحبه (راهنماي مصاحبه مقدماتي) و پرسشنامه مي باشد. از مصاحبه به منظور بررسي ديدگاه سهامداران در مورد عوامل مؤثر بر ارزيابي و انتخاب سهم، قبل از تنظيم پرسشنامه استفاده شده است و از پرسشنامه براي تعيين درستي يا رد فرضيه ها بهره گرفته شده است.
در اين خصوص پرسشنامه محقق ساخته مناسبي در سه بخش به صورت طيف ليكرت طراحي گرديده است. بخش اول شامل سؤالاتي در مورد ويژگيهاي افراد پاسخ دهنده (شاخصهاي توصيفي ) نظير؛ جنسيت، سن، ميزان تحصيلات، رشته تحصيلي، سابقه سرمايه گذاري در اوراق بهادار، شغل و شركت در دوره هاي آموزشي تخصصي مي باشد. بخش دوم در بر گيرنده سؤالات كنترلي به منظور ارزيابي صحت پاسخ هاي داده شده به سؤالات تخصصي است. بخش سوم نيز شامل سؤالات تخصصي مي باشد كه در راستاي فرضيات تحقیق طراحي شده اند.
3-6) اجزاي پرسشنامه
پرسشنامه اي كه در اين تحقيق مورد استفاده قرار گرفته است، از چهار بخش؛ نامه همراه، سؤالات كنترلی، سؤالات عمومي و سؤالات تخصصي تشكيل شده است.
الف) نامه همراه: در اين نامه علاوه بر بيان عنوان پژوهش، هدف ازگردآوري اطلاعات به وسيله پرسشنامه و ضرورت همكاري صميمانه پاسخ دهنده در تكميل پرسشنامه توضيح داده شده و در پايان تشكر و قدرداني از پاسخ دهنده نيز بعمل آمده است.
ب) سؤالات عمومي: اين بخش شامل 7 سؤال در مورد مشخصات عمومي یا جمعيت شناختي پاسخ دهندگان از قبيل؛ جنسيت، سن، ميزان تحصيلات، رشته تحصيلي، سابقه سرمايه گذاري در بورس، شغل و شركت در دوره هاي آموزشي تخصصي مي باشد، كه در تجزيه و تحليل اطلاعات از آنها استفاده شده است.
ج) سؤالات كنترلي: اين بخش شامل 5 سؤال به منظور بررسي ميزان صحت پاسخهاي داده شده توسط سهامداران مي باشد. به عنوان مثال، چنانچه پاسخ دهنده در سوال؛ تحليل صورتهاي مالي و ساير تحليلها گزينه بسيار كم و يا كم را انتخاب نمايد ولي در ساير پرسش ها و بخصوص پرسشهاي مربوط به نسبتهاي مالي از گزينه هاي زياد و بسيار زياد استفاده نمايد، پرسش نامه مزبور از رده خارج گرديده و در محاسبات آماري لحاظ نمي گردد.
د) سؤالات تخصصي: اين بخش شامل 37 پرسش مي باشد كه 5 مورد آن از شماره 2-1 تا 2-5 پشتيباني كننده سوال اصلي اول مي باشد. پرسش هاي 3-1 تا 3-8 جهت سنجش نظرات سهامداران در خصوص سوال اصلي دوم و پرسش هاي 4-1 تا 6-6 براي سنجش نظرات سهامداران در راستاي سوال اصلي سوم مطرح گرديده اند.
جدول(3-1) طيف ليكرت
بسيار زياد زياد متوسط كم بسيار كم گزينه انتخابي
5 4 3 2 1 امتياز
طيف ليكرت كه در جدول فوق مشخص گرديده است، يك مقياس فاصله اي است كه از طريق آن مي توان حساسيت، نگرش، تعلق یا باور و احساسات پاسخگو را تعيين كرد. دليل اين امر آن است كه پاسخ دهنده اي كه نسبت به يك پديده يا موضوع خاص داراي نگرش، باور یا حساسيت عاطفي كم، یا شديد باشد اين باور و حساسيت را خواه جنبه مثبت داشته باشد، خواه جنبه منفي، از طريق انتخاب عبارت مربوط به پديده و يا موضوع مورد نظر از خود بروز خواهد داد.1
به طور كلي اين تحقيق در قالب 3 فرضيه اصلي و 15 فرضيه فرعي كه به صورت سؤالات ويژه تحقيق عنوان شده اند، مورد بررسي قرار گرفته است. همانطوريكه در جدول 3-2 نشان داده شده است، پرسشهاي مربوط به هر يك از سؤالات، مشخص گرديده است. در واقع سه دسته از متغير هاي اصلي كه در تحليل بنيادي مورد توجه قرار مي گيرند، در اين تحقيق مورد بررسي و آزمون قرار گرفته اند. اين سه متغير اصلي عبارتند از: متغير هاي سطح اقتصاد، متغير هاي سطح صنعت و متغير هاي سطح شركت كه در هر يك از آنها، چندين متغير اصلي به عنوان سؤالات فرعي تحقيق مورد بررسي قرار گرفته اند .
جدول(3-2) پرسشهاي پشتيباني كننده سؤالات تحقيق به تفكيك
سوالات تحقيق پرسش هاي پشتيباني كننده هر يك از سوالات شماره پرسش ها
الف) متغيرهاي سطح اقتصاد
1- ميزان توليد ناخالص ملي ميزان توليد ناخالص ملي 2-1
2- نرخ تورم نرخ تورم 2-2
3- نوسانات بودجه دولت كسري يا مازاد بودجه دولت 2-3
4- نرخ ارز نرخ ارز و نوسانات آن 2-4
5- نرخ سود بانكي(نرخ بهره) نرخ سود بانكي و نوسانات آن 2-5
ب) متغيرهاي سطح صنعت
1- فروش و سودآوري صنعت ميزان ثبات و فروش و سودآوري صنعت - نوع محصولات صنعت 3-1، 3-6
2- ميزان دخالت دولت تعيين قيمت محصولات صنعت توسط دولت – حمايت دولت از صنعت 3-2، 3-3
3- عمر صنعت مراحل چرخه عمر صنعت(رشد، توسعه، تثبيت، افول) 3-4
4- ميزان ارزبري صنعت ميزان اربري صنايع و وابستگي آنها به مواد اوليه خارجي 3-5
5- موقعيت رقابتي صنعت برخورداري صنعت از مزيت رقابتي – ميزان صادرات صنعت 3-7، 3-8
ج- متغيرهاي سطح شركت
1- موقعيت رقابتي ميزان فروش محصولات شركت – درصد سهم بازار شركت – رشد و فروش محصولات شركت – اندازه شركت – شهرت شركت 4-1، 4-2، 4-4،4-3، 4-5
2- كيفيت مديريت ميزان تحصيلات مدير، ميزان تجربيات مدير- توانايي مديريت در استفاده از تكنيكهاي جديد- توانايي بهبود موقعبت رقابتي – توانايي حفظ حاشيه سود – توانايي تأمين مالي مناسب 6-1، 6-2، 6-3، 6-4، 6-5، 6-6
3- کارايي عمليات نسبت فروش به حجم دارايي ها – توليد سرانه شركت – درصد استفاده از ظرفيت توليدي 4-6، 4-7، 4-8
4- تجزيه و تحليل بدهی های جاری و بلند مدت نسبت جاري- نسبت آني- نسبت بدهي- نسبت توان پرداخت بهره 5-1، 5-2، 5-3، 5-4
5- تجزيه و تحليل سودآوري حاشيه سود- نرخ بازده دارايي ها- نرخ بازده حقوق صاحبان سهام- سود هر سهم- نسبت قيمت به درآمد- سود تقسيمي هر سهم 5-5، 5-6، 5-7، 5-8، 5-9، 5-10
3-7) روايي1 و پايايي2
يكي از لوازم بدست آوردن نتايج معتبر، جمع آوري و در اختيار داشتن داده هاي معتبر و مناسب است. در پژوهش علمي يك امر مسلم آن است كه بدون داشتن داده هاي خوب نمي توان نتايج خوبي بدست آورد ... شرط بدست آوردن داده هاي خوب، به طور كلي آن است كه شيوه اندازه گيري داراي اعتبار و روايي كافي باشد. پژوهش گر پس از اختصاص دادن اعداد به اشياء يا رويدادها (بر پاية قواعد معين ) بايد با دو مسأله عمده روايي و اعتبار روبه رو شود.3
3-7-1) روايي پرسشنامه
منظور از روايي اين است كه محتواي ابزار گرد آوري اطلاعات يا سؤالات مندرج در ابزار دقيقأ متغير ها و موضوع مورد مطالعه را بسنجد. يعني اينكه هم داده هاي گرد آوري شده از طريق ابزار مازاد بر نياز تحقيق نباشد و هم اينكه داده هاي مورد نياز در رابطه با سنجش متغير ها در محتواي ابزار حذف نشده باشد. در اين پژوهش براي بررسي روايي پرسشنامه، بدين صورت عمل شد كه پرسشنامه با دقت زیاد و با مراجعه به کتب مرجع بورس و مالی، همچنین پس از مشاوره و مصاحبه با کارشناسان اهل فن در طراحی سئوالات، انتخاب مهمترین نحوه پاسخگویی، ابهام زدایی از سئوالات و در نهایت با تأیید اساتید محترم راهنما و مشاور نسبت به تکثیر آن اقدام گردیده است. بنابراین می توان گفت که ابزار اندازه گیری در این تحقیق از روایی خوبی برخوردار است.
3-7-2) پايايي پرسشنامه
قابليت پايايي (اعتماد) يكي از ويژگي هاي فني ابزار اندازه گيري است كه نشان دهنده اين است كه ابزار هاي اندازه گيري تا چه ميزان نتايج يكساني را در شرايط مشابه بدست مي دهند.1
جهت پایائی تحقیق، با استفاده از روش آزمون- پس آزمون- (Test- Retest) پرسش نامه طی دو مرحله به یک نمونه 30 تایی از سهامداران بورس منطقه فارس داده شد، بدین نحو که ابتدا پرسشنامه را در مرحله اول به این افراد داده و پس از جمع آوری پرسش نامه ها و گذشت ده روز همین پرسش نامه را به همان افراد مذکور داده و پاسخ های مرحله اول و مرحله دوم با هم مقایسه گردید. مقایسه پاسخ های مرحلة اول و مرحلة دوم با توجه به ضریب همبستگی به دست آمده از فرمول زیر:
(3-2)
که در آن متغیر Xi امتیازات مربوط به مرحله اول ومتغیر Yi امتیازات مربوط به مرحله دوم می باشد، انجام شد و حدوداً 92/0بدست آمد.
3-8) متغير هاي پژوهش
متغير هاي پژوهش به صفت يا عاملي اطلاق مي شود كه بين افراد جامعه مشترك بوده، می تواند مقادیر كمي و ارزش هاي متفاوتي داشته باشد. متغير ها انواع گوناگون دارند و بر اساس مباني مختلفي طيف بندي مي شوند. متغيرها بر اساس رابطه به سه گروه متغير هاي مستقل، متغير هاي تابع يا وابسته و متغير هاي ميانجي يا واسطه تقسيم مي شوند. متغير هاي مستقل نقش علت را به عهده دارند و بر متغيرهاي ديگر تاثير مي گذارند، منشأ بروز پديده ها مي شوند و معمولاً تشخيص تاثير متغير مستقل و ميزان آن از اهداف عمده تحقيق محسوب مي شود. متغيرهاي تابع يا وابسته تغييرات متغير مستقل هستند يا در واقع معلول آنها به حساب مي آیند. متغيرهاي ميانجي يا واسطه متغيرهايي هستند كه گاه به عنوان رابطه بين متغير مستقل و تابع قرار مي گيرند.1 در اين تحقيق تصميم گيري براي انتخاب سهم (به عنوان متغير وابسته ) تابعي از متغير هاي سطح اقتصاد (ميزان توليد ناخالص ملي، نرخ تورم، نرخ بهره، نرخ ارز و نوسانات بودجه دولت) ، متغير هاي سطح صنعت ( سود آوري، دخالت دولت، ميزان ارزبري، نوع محصولات، مزيت رقابتي و عمر صنعت ) و متغير هاي سطح شركت ( موقعيت رقابتي، كيفيت مديريت، كارايي عملياتي، تجزيه و تحليل بدهی ها و تجزيه وتحليل سود آوري ) ( كه به عنوان متغير هاي مستقل تحقيق در نظر گرفته شده اند ) است.
3-9) روش هاي آماري مورد استفاده
در اين بررسي از روش هاي موجود در آمار توصيفي نظير جداول توزيع فراواني مطلق، درصد، ميانگين، واريانس و انحراف معيار جهت بررسي و مقايسه اطلاعات جمع آوري شده از طريق پرسشنامه استفاده گرديده است و در بخش آمار استنباطي نيز از آزمون هاي آماري مختلفي استفاده شده است، كه براي تجزيه و تحليل و به كارگيري اين آزمون ها از نرم افزار spssاستفاده شده است. آزمون هاي آماري كه در اين تحقيق مورد استفاده قرار گرفته است به شرح زير مي باشد .
3-9-1) آزمون t تك نمونه اي1
از اين آزمون براي تجزيه و تحليل سؤالات پرسش نامه جهت رد يا تأييد هر يك از فرضيه هاي پژوهش استفاده شده است كه از طريق آن تاثير هر يك از متغيرهاي سطح اقتصاد، صنعت و شركت بر انتخاب سهم تعيين مي گردد. در واقع هدف از استفاده از آزمون t اين است كه مشخص كنيم كه آيا ميانگين نمونه به ميانگين جامعه تعلق دارد يا خير. نكته ديگر درباره اين آزمون آن است كه، در شرايطي كه حجم نمونه بزرگ است ( بيشتر از 30 ) فرض توزيع نرمال براي آزمون t مشكلي ايجاد نمي كند.
3-9-2) آزمون فريدمن
آزمون رتبه اي فريدمن يك آزمون رتبه اي براي k نمونه همبسته است. در واقع اين آزمون معلوم مي كند كه آيا حاصل جمع رتبه ها، بطور معني داري با يكديگر تفاوت دارند، يا خير، و بوسيله آن مي توان نمرات را در هر رديف جداگانه رتبه بندي كرد. در تحقيق حاضر از آزمون فريدمن براي تعيين اولويت بندي سؤالات ويژه تحقيق و همچنين رتبه بندي پرسش هاي پشتيباني كننده اين سؤالات به منظور شناسايي ميزان تاثير هر يك از متغيرهاي مذكور در انتخاب سهم و ميزان اهميت آنها براي سهامداران استفاده شده است.
خلاصه
در اين فصل، پس از ارائه مقدماتي درباره تحقيقات علمي و لزوم انجام آنها، به توضيحاتي در رابطه با نوع تحقیق حاظر پرداخته شد. سپس نوع تحقيق، جامعه آماري، روش و ابزارهاي گرد آوري اطلاعات در اين تحقيق، به طور كامل توضيح داده شد. در قسمت بعدي اين فصل، به معرفي ابزارهاي گرد آوري اطلاعات كه در اين تحقيق از آنها استفاده شده است پرداخته شد و توضيحات كاملي درباره پرسشنامه، به عنوان ابزار اصلي گرد آوري اطلاعات در اين تحقيق، داده شد. سپس به مشخص نمودن متغيرهاي تحقيق اقدام شد و در پايان نيز روشهاي آماري و نحوه استفاده آنها در اين تحقيق توضيح داده شده اند. در فصل بعدي به بررسي و تجزيه و تحليل داده هاي حاصل از پرسشنامه با استفاده از شاخص هاي آمار توصيفي و آزمونهاي آمار استنباطي پرداخته خواهد شد.
