مقدمه
سر چشمه ارزش حسابداری صورت های مالی ، قضاوت حرفه ای حسابرس و قضاوت های جمعی (اجماع) به شرح استانداردهای حسابرسی است . انجمن حسابدارن رسمی کانادا قضاوت حرفه ای را اینگونه تعریف می کند:"قضاوت حرفه ای در حسابرسی به معنای کاربرد دانش و تجربه در چارچوب استانداردهای حسابداری ، حسابرسی و آیین رفتار حرفه ای برای تصمیم گیری درباره انتخاب یک گزینه از میان گزینه های مختلف است ".
قضاوت های حرفه ای از چند عامل کلیدی تاثیر می پذیرد. پژوهشگران در حال حاظر مشغول مطالعه تاثیر محیط کاری حسابرس ، ویژگی های حسابرس ، شواهد حسابرسی ،فرایند تصمیم گیری و ویژگی های کیفی قضاوتند .
برای ارزیابی کیفیت تصمیم ها و قضاوت های حسابرس ، محققان از معیارهای زیر استفاده می کنند :
صحت : صحت به معنای صحیح بودن یا انطباق قضاوت با واقعیت است . در حالت مطلوب باید از معیار خارجی قابل سنجش و عینی مثل صحت یا«صحیح بودن»استفاده بود .
همخوانی : یعنی ارتباط بین دو قضاوت مختلف حسابرس؛برای مثال ، معیار همخوانی داخل بین قضاوت مربوط به ارزیابی خطر کنترل و قضاوت مربوط به تعیین نوع و مقدارآزمون محتوای مورد نیاز .
پایداری : به معنی ثبات قیمت حسابرس ، در پاسخ شاخص یک مسئله مشابه در تقاطع مختلف زمانی است . به عبارت دیگر ، در نقاط مختلف زمانی در شرایط یکسان یا مشابه ، یک حسابرس باید به نتیجه یکسان یا منطقا" مشابهی دست پیدا کند .
نشانه های وجود مشکل : نشانه هایی است که ممکن است بروز کند . برای مثال ، در مسائل پزشکی علائم بیماری در کار درمان ، همچون نشانه تلقی می شود . در حرفه حسابرسی ، شاخص مسئله ، نشانه های متنوعی است مانند موجودی های راکد ، روش های نامتعارف در سودآوری ، نقض الزامات قانونی یا تغییر در رویه های حسابداری .
بینش فردی : عبارت است از متناسب بودن نشانه وجود مشکل با میزان اهمیت تعیین شده توسط حسابرس که به درک حسابرس از این امر مربوط می شود .حسابرسی که از درک شخصی برخوردار است . می تواند با استفاده از دانش به آموزش سایر حسابرسان کم تجربه کمک می کند .
توانایی دفاع : عبارت است از ارائه توجیه های پذیرفتنی در برابر دیگران برای یک موضوع خاص.قضاوت حرفه ای باید در برابر دیگران درخور دفاع باشد با این که «دیگران» می توانند به نتیجه متفاوتی برسند ، نظر حسابرس نیز باید دفاع پذیر باشد .
مشورت : مشورت در همه مراحل تصمیم گیری مفید است . طراحی موقعیت هایی است که نیازمند مشورت است و تعیین افراد طرف مشورت ،به چند عامل بستگی دارد ؛ عواملی مثل اندازه شرکت ، سطح دانش ، تجربه و صلاحیت کارکنان و پیچیدگی مسائل و مشکلات مورد نظر.
مستند سازی : تهیه و نگهداری کاربرگ های حسابرسی و دریافت و حفظ این گونه مدارک ها به وسیله حسابرس ، در ارتباط با اجرای عملیات حسابرسی .
رتبه بندی پنج ویژگی حسابرس مؤثر بر قضاوت های حرفه ای حسابرسان . به ترتیب یاد شده در زیر است :
1.استقلال ،
2.معلومات حرفه ای ،
3.صلاحیت حرفه ای ،
4.تردید حرفه ای ،و
5. جانبداری در قضاوت .
رتبه بندی پنج ویژگی محیط کاری مؤثر بر قضاوت حرفه ای حسابرسان ، به ترتیب یاد شده در زیر است :
1.استانداردهای حرفه ای ،
2.شناخت فعالیت صاحبکار ،
3.پاسخگویی ،
4.کمیته حسابرسی ،
5.فشار رقابتی،و
6.پذیرش حسابرس صاحبکار .
دواند راس و گیروکس تحقیقی با عنوان « شناسایی متغیرهای مؤثر بر کیفیت و انتخاب حسابرسان »انجام دادند که نتایج آن عبارت بود از این که کیفیت حسابرسی با تعویض به موقع حسابرسان و انتخاب حسابرسان جدید افزایش می یابد ، کیفیت حسابرسی با بررسی کار برگ های حسابرسی به وسیله اشخاص ثالث بهبود می یابد و کیفیت حسابرسی با افزایش اندازه همچنین سلامت مالی صاحبکار افزایش پیدا می کند .
برای بررسی ویژگی های کیفی و تعیین میزان تاثیر گذاری هر کدام ازآنها بر قضاوت حرفه ای حسابرسان ، پژوهش دانشگاهی انجام شده که در ان جهت آزمون فزضیه های تحقیقی از روش فرایند تجزیه و تحلیل سلسله مراتبی استفاده شده است . از ویزگی های این روش که با تجزیه مسائل مشکل و پیچیده آنها را به شکل ساده تبدیل می کند و به حل آنها می پردازد.
تحلیل یافته ها
حسابرسان در تمام مراحل مشغول قضاوت حرفه ای هستند . این موضوع در تدوین استانداردهای حسابرسی در تمام کشورها و استانداردهای بین المللی مورد توجه و عنایت قرار گرفته است .
آنچه مسلم است حسابرسان در اعمال استانداردهای حسابرسی با انواع موقعیت مستلزم قضاوت مواجه می شوند . برای مثال ، قضاوت در مورد گزینش از میان روش های جایگذین ، قضاوت در مورد معنای عبارت ها ، قضاوت در مورد رعایت استانداردهای حسابداری و قضاوت در بیان یک اظهار نظر .
بنابراین می توان گفت حسابرسان می توانند با اعمال قضاوت های حرفه ای بهتر موجب حفظ منافع جامعه در دراز مدت شوند ؛ لذا می بایست حسابرسان را ملزم بر قضاوت حرفه ای ، از جمله «توانایی دفاع» و «صحت» کرد .
منابع
1.رحیمیان نظام الدین ، قضاوت و تصمیم گیری ، مجله حسابرس رسمی ، دیماه 1384.
2.صابریان مهران ، تاثیر ویژگی های حسابرس بر قضاوت حسابرسان ، رساله کارشناسی ارشد ، دانشگاه آزاد نیشابور، 1383.
3.مهام کیهان ، چارچوبی برای قضاوت حرفه ای در محیط کاری ، فصلنامه حسابدار رسمی ، شماره اول ، تابستان 1383.
4.مهام کیهان ، تاثیر ویژگی های حسابرس بر قضاوت حرفه ای ، فصلنامه حسابدار رسمی ، شماره سوم ، زمستان 1383.
