انواع شکل های ارائه ترازنامه
ترازنامه را می توان به اشکال مختلفی گزارش نمود. انواع شکل های ارائه ترازنامه به شرح زیر هستند:
الف) شکل حساب (T): این نوع شکل ارائه ترازنامه، بر روی معادله حسابداری تأکید دارد. دارایی ها در سمت راست ترازنامه و بدهی ها و حقوق صاحبان سرمایه در سمت چپ ترازنامه فهرست می شوند.
ب) شکل گزارشی: در این شکل قسمت چپ ترازنامه را زیر دارایی می نویسند. در ایران شکل بیشتر از فرم گزارشی استفاده می شود.
ج) شکل سرمایه در گردش: این شکل ارائه، بر محاسبه و گزارش سرمایه در گردش متن ترازناه تأکید دارد که برای مؤسسات اعتباری مطلوب است. حسن آن مبلغی است که به نام سرمایه در گردش به مؤسسه اعتباری می دهد. این شکل گزارش ترازنامه، منسوخ شده است.
طبقه بندی مرسوم در ترازنامه
برای طبقه بندی رویکرد متفاوتی وجود دارد:
1-طبقه بندی بر مبنای انتظاراتی که از موجودی کالا در انبار است. (کارکرد)
2-طبقه بندی از نظر نقدینگی. در این طبقه بندی معمولاً دارایی ها را بر مبنای کاهش نقد شوندگی شان طبقه بندی می کنیم. در مورد بدهی ها بر مبنای الزام به بازپرداخت آنها عمل می کنیم
در مورد حقوق صاحبان سهام بر مبنای کاهش بقا (کاهش ماندگاری) طبقه بندی انجام می شود.
انگیزه های طبقه بندی را می توان به صورت زیر خلاصه نمود:
1-نشان دادن توانایی واحد تجاری در ایفای تعهداتش در سررسید آنها.
2-توصیف عملیات واحد تجاری
3-پیش بینی جریان های نقدی آتی شرکت. هر چه دارایی جاری بیشتر باید، واحد تجاری توانایی بیشتری دارد.
4-نشان دادن فرایند حسابداری
5-نشان دادن روش های ارزیابی. مثلاً قاعده ای که برای اسهتلاک در نظر می گیرند
نکته: مهمترین دلیل طبقه بندی تسهیل تصمیم گیری است.
عناصر ترازنامه
دارایی ها:
داراییها،حقوق نسبت به منافع اقتصادی آتی یا سایر راه های دستیابی مشروع به آن منافع است که در نتیجه معاملات یا سایر رویدادهای گذشته به کنترل واحد تجاری درآمده است. دارایی ها به دو گروه جاری و غیر جاری طبقه بندی می وشند.
داراییهای جاری وجه نقد یا سایر دارایی هایی است که انتظار می رود طی یک دوره مالی یا چرخه عملیاتی هر کدام طولانی تر است به وجه نقد تبدیل و یا مصرف شوند.
چرخه عادی عملاتی مدتز مانی که انتظار می رود واحد تجاری پولی را که سرمایه گذاری کرده است مجدداً آن را برگرداند. به عبارت دیگر چرخه عملاتی است که متوسطه فاصله زمانی بین " تحصیل موادی که وارد فرآیند عملیات می شود" و " تبدیل نهایی آنها به وجه نقد" است.
بدهی ها
عبارت است از تعهد انتقال منافع اقتصادی توسط واحد تجاری ناشی از معاملات یا سایر رویدادهای گذشته.
اگر سررسیدی کمتر از یک دوره مالی داشته باشد بدهی جاری است و محاسبه آن آسان است . اگر سررسید آن بیش از یک دوره مالی باشد، بدهی غیرجاری می گویند که ارزش اسمی و سررسید آن معمولاً یکی نیست.
حقوق صاحبان سرمایه
حقوق صاحبان سرمایه، منافع باقیمانده مالکان در مؤسسه است. به عبارت دیگر دارایی ها پس از کسر بدهی ها، حقوق صاحبان سرمایه نامیده می شود. در این قسمت باید تعداد یا ارزش اسمی سهام را افشا کنیم. از جمله حسابهایی که در این قسمت ترازنامه جای می گیرند می توان سرمایه (سهام عادی) صرف سهام، اندوخته و سود و زیان انباشته را نام برد.
سهام سرمایه: سرمایه قانونی یا اظهار شده شرکت است. سهام سرمایه برابر است با ارزش اسمی سهام عادی و ممتاز منتشره یا در جریان شرکت. و بیانگر مقداری است که برای تقسیم سود در دسترس نمی باشد. سرمایه قانونی توسط قوانین دولت مشخص و در اساسنامه شرکت قید شده است.
هر طبقه از سهام، ممتاز و عادی باید به ارزش اسمی، و یا در صورتی که بدون ارزش اسمی است به ارزش اظهار شده شرکت، گزارش شود. جزئیات هر طبقه از سهام سرمایه شامل تتعداد سهام مجاز، تعداد سهام متشره، تعداد سهام در جریان و تعداد سهام پذیره نویسی شده، قابلیت بازخرید آنها، قابلیت تبدیل آنها و هر ویژگی یا توافق دیگر باید به طور جداگانه گزارش شود.
صرف یا کسر سهام: صرف سهام، مازاد مبلغ دریافت شده بر ارزش اسمی سهام منتشره در زمان انتشار است. هر گاه سهام در زمان انتشار به مبلغی کمتر از ارزش اسمی واگذار شود، مابه التفاوت مبلغ دریافتی و ارزش اسمی، کسر سهام نامیده می شود.
سود انباشته: سود انباشته اساساً خالص سود انباشته شده شرکت، پس از کسر سودهای تقسیمی پرداخت شده، از زمان آغاز فعالیت شرکت تا تاریخ ترازنامه است. در بسیاری شرتها، سود انباشته، مبلغ بزرگی در بخش حقوق صاحبان سرمایه آنها می باشد.
مانده منفی (بدهکار) حساب سود انباشته، کسری یا زیان انباشته نامیده می شود و معمولاً زمانی ایجاد می شود که شرکت زیان های عملیاتی را تجربه می کند.
شرکتهایی که در مراحل پیشرفت هستند معمولاً سود کمتری را به سهامدارانشان به صورت نقدی پرداخت یمی کنند و به جای آن تمام یا اکثر سود را برای سرمایه گذاری مجدد و توسعه تجاری حفظ می کنند.
اندوخته: تخصیص بخشی از سود انباشته جهت هدفی خاص یا طیق قانون و الزامات قراردادی است.
منابع
حسابداری میانه، به تألیف دکتر شکرالله خواجوی
