حقوق سهامداران در شرکتهای سهامی
هر یک از اوراق سهام معرف بخشی از سرمایه شرکت سهامی بوده و مدرک مالکیت نسبی بر شرکت سهامی محسوب می شود. هر یک از سهامداران بدون کسب اجازه شرکت، در صورتی که محدودیت و مقرراتی از قبیل تعیین نشده باشد می توانند سهام آن را خریداری نموده و به فروش برسانند و یا انتقال دهند. مالکیت از طریق تملک سهام معمولاً دارنده سهام را محق به حقوق اولیه مشخصی به شرح زیر می سازد:
1-حق رأی: سهامداران از طریق شرکت در مجامع عمومی و اعمال حق رأی خود در تصمیم گیری های کلیدی شرکتهای سهامی مشاکرت می کنند.
2-حق دریافت سود: سهامداران پس از پیشنهاد سود توسط هیئت مدیره و تصویب آن در مجامع عمومی توسط سهامداران، محق به دریافت سود خواهند بود.
3-حق دریافت دارایی ها: سهام داران در توزیع دارای ها شرکت هنگام تسویه و یا از طریق توزیع سود سهام مازاد بر سود قابل تقسیم دارای حق هستند.
4-حق خرید سهام جدید صادره توسط شرکت به نسبت مالکیت: چنان چه شرکت سهامی بخواهد افزایش سرمایه دهد، سهامداران فعلی محق به مشارکت در آن خواهند بود که این امر از طریق دریافت حق تقدم خرید توسط سهامداران انجام می شود.
5-حق حفظ یا فروش سهام: سهام داران برای ورود به شرکت سهامی یا خروج از آن نیاز به جلب موافقت سایر سهامداران و شرکت ندارند.
انواع سهام از نظر ارزش اولیه
به طور معمول برای هر سهم یک مبای ارزش گذاری قانونی به نام ارزش اسمی و یا ارزش تعیین شده وجود دارد. این اررش ارتباطی به ارزش بازار آن ندارد. علیرغم مزایای وجود ارزش اسمی، ممکن است سهام فاقد ارزش اسمی نیر صادر شود. بنابراین می توان سهام را از نظر ارزش اسمی به دو نوع تقسیم نمود:
الف.سهام با ارزش اسمی
ب. سهام فاقد ارزش اسمی که می تواند به دو شکل دارای ارزش تعیین شده و فاقد ارزش تعیین شده باشد. طبق قانون تجارت ایران، صدور سهام فاقد ارزش اسمی ممنوع است. ولی قوانین بعضی کشورها، صدور چنین سهامی را با ارزش مشخص شده ای برای هر سهم مجاز می دارد. ارزش این گونه سهام همواره توسط مدیریت شرکت تعیین شده ودر اساسنامه ی شرکت نیز ذکر می گردد.
از دیدگاه حسابداری، استفاده از ارزش تعیین شده برای سهام فاقد ارزش اسمی، همانند استفاده از ارزش اسمی برای سهام است. در سهام فاقد ارزش اسمی و ارزش تعیین شده، هیچگونه صرف یا کسر شناسایی نمی شود. در حالی که سهام فاقد ارزش اسمی ولی دارای ارزش تعیین شده، می تواند صرف یا کسر سهام داشته باشد به طور کلی، مزایای وجود ارزش اسمی برای هر سهم عبارتند از:
الف.مشخص بودن حداقل قیمت خرید اولیه ی هر سهم
ب.در صورت ورشکستگی، چنان چه ارزش اسمی سهام به طور کامل پرداخت شده باشد، سهامداران هیچ گونه تعهدی نخواهد داشت.
ج.مبنایی برای پرداخت سود سهام است.
د.بیانگر حداقل مبلغی است که به عنوان حقوق صاحبان سهام به موجب قانون در شرکت باقی می ماند.
علیرغم مزایای تعیین ارزش اسمی برای سهم، سهام فاقد ارزش اسمی نیز دارای مزایایی به شرح زیر می باشد:
الف.از ایجاد بدهی احتمالی برای صاحبان سهام جلوگیری می کند.
ب.در برخی کشورها مزایای مالیاتی ایجاد می کند.
انواع سهام از نقطه نظر مزایای سهام داری
الف) سهام عادی: یک ورق بهادار بوده که معرف باقی مانده ی حقوق مالکانه در شرکت سهامی است. در صورت سودآور بودن عملیات، پس از پیشنهاد هیئت مدیره و تصویب مجمع عمومی صاحبان سهام، سهام عادی حق مشارکت در سود حاصله را خواهد داشت، البته پس از این که حقوق متعلق به دارندگان سهام ممتاز پرداخت گردد.
حقوق سهام داران عادی در اساسنامه ی شرکت مورد اشاره قرار گرفته است. سهامداران عادی معمولاً در جلسات سهام داران پیرامون خط مشی های بنیادین شرکت از قبیل اصلاح اساسنامه، تصویب یا اصلاح آیین نامه ها، انتخاب اعضای هیدت مدیره، فروش دارایی ها یا ادغام با سایر شرکت ها و نیز تعیین شیوه ی تأمین مالی شرکت حق رأی دارند. هر یک از سهامداران به ازای تعداد سهامی که در تملک خود دارند، دارای حق رأی می باشند همچنین سهامداران حق بازرسی دفاتر شرکت و حق داشتن فهرست اسامی و آدرس سهامداران دیگر را نیز دارا می باشند.
سهام عادی ممکن است با نام یا بی نام صادر شود و این امر تابع مقررات اساسنامه و شرایط مندرج در ورقه ی سهام می باشد.
سهام مجاز و سهام منتشره شده
در ارتباط با تعداد سهام تشکیل دهنده سرمایه شرکتهای سهامی، چندین عبارت مختلف وجود دارد که هر یک از آنها دارای تعابیر متفاوتی از سایرین می باشد. سهام مجاز عبارت است تعداد سهامی که شرکت طبق اساسنامه می تواند منتشر کند. آن تعداد از سهام مجاز که از تاریخ تأسیس تاکنون صادر شده است، سهام منتشر شده نامیده می شود و آن مقدار از سهام منتشره که در حال حاضر در دست سهامداران می باشد، سهام منتشره و نزد سهامداران نامیده می شود.
شرکتها می تواند بنا به دلایل مختلف درصدی از سهام منتشر شده ی خود را بازخرید نمایند. به سهام بازخرید شده سهام خزانه گفته می شود. به عبارت دیگر سهام خزانه از مابه التفاوت سهام منتشر شده و سهام منتشره و نزد سهامداران تشکیل شده است.
