حساب ها و اسناد دریافتنی :
حساب ها و اسناد دریافتنی بیانگر ادعاهای اشخاص حقیقی و حقوقی نسبت به وجوه نقد ، دارایی های غیر نقد و خدماتی است که ناشی از رویدادهای گذشته بوده و در آینده نیز میبایست به شکل وجه نقد و یا دریافت کالا و خدمات تسویه شوند .ان دسته از حساب ها و اسناد دریافتی که انتظار میرود طی یک دوره مالی یا چرخه عملیاتی هر کدام که طولانی تر است تسویه شوند به عنوان جاری و در غیر این صورت به عنوان غیر جاری طبقه بندی میشوند .حساب ها و اسناد دریافتنی که نشان دهنده ی طلب شرکت بابت فروش کالا و خدمات موضوع فعالیت اصلی واحد تجاری است و در جریان عادی عملیات به وجود آمده است به عنوان حساب ها و اسناد دریافتنی تجاری و ان گروه از حساب ها و اسناد دریافتنی که موضوع فعالیت اصلی واحد تجاری نیستند و از راه های متفاوتی مانند فروش دارایی های ثابت ، فروش سرمایه گذاری ها ، مطالبات کارکنان واحد تجاری ، اسناد اقساطی ، سود سهام دریافتی و سپرده های موقت به وجود آمده است به عنوان سایر حساب ها و اسناد دریافتنی طبقه بندی میشوند .
ارقام کاهنده ی حساب ها و اسناد دریافتنی ، بخشی از حساب ها و اسناد دریافتنی است که انتظار نمیرود وصول گردد و شامل :
1- ذخیره مطالبات مشکوک الوصول
برآورد بخشی از مطالبات است که انتظار نمیرود وصول شوند .
2- ذخیره تخفیفات فروش :
الف – ذخیره تخفیفات نقدی فروش : مبلغ تخفیف نقدی برخوردی که انتظار میرود طی دوره تخفیف تحقق یابد به عنوان ذخیره تخفیف نقدی فروش و به صورت یک رقم کاهنده حساب های دریافتنی در همان دوره ای که فروش صورت گرفته نشان داده میشود .
ب – ذخیره برگشت از فروش و تخفیفات : در شرایطی که فروشنده برگشت از فروش و تخفیفات اعطا یکی بابت معیوب بودن را بتواند برآورد کند به عنوان ذخیره ی برگشت از فروش و تخفیفات تحت عنوان یک رقم کاهنده ی حساب های دریافتنی در همان دوره ای که فروش صورت گرفته نشان داده میشود .
3- سود نا ویژه انتقالی ( سود تحقق نیافته ) در فروش اقساطی .
سود در روش فروش اقساطی بر مبنای وصول وجه نقد شناسایی میشود ، در بدو امر ، کل سود نا ویژه ، تحقق نیافته تلقی میشود و سود متناسب با دریافت وجه نقد تحقق میابد
پیش پرداخت ها :
پیش پرداخت ها ، مخارج نقدی پرداختی قبل از دریافت کالا ، سایر دارایی ها و یا خدمات است . انواع پیش پرداخت ها شامل :
1- پیش پرداخت جهت خرید کالا یا خدمات
سفارشات و پیش پرداخت های جهت خرید موجودی کالا و پیش پرداخت دریافت خدمات ( پیش پرداخت هزینه ها ) در این گروه طبقه بندی میشوند .
2- پیش پرداخت های سرمایه ای :
به پیش پرداخت های که جهت تملّک دارایی های ثابت ، دارایی های نا مشهود و سایر دارایی ها انجام میشود ، پیش پرداخت های سرمایه ای اطلاق میشود .
برنامه حسابرسی حساب ها و اسناد دریافتنی :
الف – اهداف رسیدگی :
1- وجود دریافتنی ها و وقوع یا رخداد معاملات درآمد :
وجود حساب های دریافتنی و وقوع یا رخداد معاملات با تعیین واقعی بودن معاملات که عمدتا از طریق گرد آوری شواهد از طریق سند رسی و یا درخواست تایدیه از بدهکارآن بدست میاید اثبات میشود .
2- کامل بودن دریافتنی ها و معاملات درآمد :
کامل بودن به این موضوع میپردازد که آیا کلیه معاملات و حساب ها بدون کم و کاست در صورتهای مالی منعکس شده اند یا خیر ؟
3- ارزشیابی دریافتنی ها و اندازه گیری درآمدها :
ارزشیابی و اندازه گیری حاکی از این است که دریافتنی ها و درآمدها به مبالغ مناسب و طبق اصول پذیرفته شده حسابداری در حساب ها منعکس شده اندر .
4- ارائه و افشاء دریافتنی ها و درآمدها :
فروش به تفکیک محصولات مختلف و به تفکیک وابستگی اشخاص و حساب ها و اسناد دریافتنی به تفکیک شرکتهای گروه ، اشخاص وابسته و سایر اشخاص باید در یادداشتهای توضیحی افشا گردند .
5- مشاهده ریسک ذاتی شامل ریسک تقلب :
جهت ارزیابی ریسک ذاتی و ریسک کسب و کار و صنعتی که صاحبکار در ان فعالیت میکند مورد توجه قرار میگیرد . ریسک تقلب نیز میتواند بر ارزیابی حساب رس از ریسک ذاتی از نظر فروش و انقطاع فروش ها اثر بگذارد .
ب – اجرای آزمونهای حسابرسی
1- آزمون کنترل ها و طراحی آزمون های محتوا
1-1 : کسب شناخت از سیستم کنترلهای داخلی حساب های دریافتنی و درآمدها :
برای درک کنترلهای داخلی حساب های دریافتنی و درآمدها ، حسابرسان باید اجزاء مختلف کنترلهای داخلی دریافتنی ها و درآمدها که شامل موارد زیر میشود را مورد توجه قرار دهند .
محیط کنترلی : به دلیل بالا بودن ریسک ارائه نادرست عمدی درآمدها ، توجه به محیط کنترلی درآمدها و دریافتنی ها از اهمیت زیادی برخوردار است . مدیریت باید در واحد تجاری ترتیبی اتخاذ کند تا گزارشگری مالی به صورت منصفانه و بی نقص انجام شود و استاندارد اخلاقی را در این ارتباط در سازمان به وجود آورد و انگیزه برای گزارشگری نادرست همانند تاکید بر بیش از واقع نشان دادن فروش با اهداف سودآوری را ازبین ببرد . ارزیابی ریسک : ارزیابی ریسک شامل شناسایی ، تحلیل و مدیریت ریسک های مربوط به تهیه صورتهای مالی است .
نظارت : حسابرسان داخلی نیز بر فرایند نظارت تاکید دارند . ان ها به عنوان بخشی از فعالیتهای خود ممکن است صورت حساب های ماهانه را برای مشتریان ارسال کنند و مغایرتهای گزارش شده را بررسی کنند . همچنین ان ها به طور گسترده صورت حساب ها ، دریافتهای نقدی ، فروش های اعتباری و جداول سنی بدهکار ان را مورد توجه قرار میدهند و ثبات رویه کنترلهای مورد اجرا را ارزیابی میکنند . این ارزیابی ها میتوانند اثر بخشی فعالیتهای کنترلی را بهبود بخشند .
چرخه فروش و وصول مطالبات
سفارش ( درخواست) مشتری : سفارش جهت خرید کالا از طریق تلفن ، سیستم الکترونیکی ، مکتوب و یا از طریق بازار یاب صورت میگیرد . صاحبکار سفارش مشتری را ثبت میکند و اطمینان حاصل میکند که کالاهای درخواستی به تعداد مناسب و با ویژگی های مورد درخواست در انبار وجود دارد .
تصویب اعتبار مشتری : قبل از ارسال کالا ، اعتبار مشتری باید توسط بخش اعتبارات صاحبکار تایید شود تا از غیر قابل وصول شدن حساب های دریافتنی جلوگیری شود .
حمل کالا : انبار دار با دریافت سفارش فروش مجاز و تایید شده پس از تحویل کالا به بخش حمل و ارسال کالا دفاتر و کاردکس ثبت موجودی ها را به روز میکند و از موجودی های انبار کسر میکند .
تهیه صورت حساب : مطابق با نسخه ها ی از سفارش مشتری و بار نامه از لحاظ تعداد کالاهای ارسالی و نرخ مصوب فروش صورت حساب تهیه میشود . تخفیفات فروش نیز در صورت حساب درج میشوند . جمع صورت حساب های تهیه شده به صورت روزانه که دارای شماره سریال میباشند برای قسمت حسابداری فرستاده میشوند .
ملاحظه ی ریسک ذاتی شامل ریسک تقلب : ریسک تقلب میتواند بر ارزیابی حسابرس از ریسک ذاتی از نظر فروش و انقطاع فروش ها اثر بگذارد .
منبع : حسابرسی 2 نوشته دکتر شکر اله خواجوی و حسابداری
