حرفه حسابرسي مستقل و برنامه ريزي حسابرسي
آموزش حرفه اي در موسسات حسابرسي
يكي از مشكلات عمده در حرفه حسابرسي، همگامي با تحولات جاري حرفه است. نحوه عملهاي جديد در فعاليتهاي تجاري، استاندار هاي جديد حسابرسي، مقررات جديد بورس اوراق بهادار و استاندارهاي جديد حسابداري مالي، و تغييرات قوانين مالياتي تنها چند نمونه از عواملي است كه ايجاب مي كند اعضاي اين حرفه، همواره دانش فني خود را به روز كنند.
بخش آموزش حرفه اي، سمينارها و برنامه هاي آموزشي گوناگونري را براي كاركنان مؤسسه ارائه مي كند. برنامه هر يك از اين آموزشها، متناسب با نيازها و مسئوليتهاي شركت كنندگان تدوين مي شود. براي مثال، شركا ممكن است در برنامه هايي شركت كنند كه بر محور سياستهاي مؤسسه در مورد كنترل كيفيت حسابرسي يا راه هاي به حداقل رساندن خطرات دعاوي حقوقي احتمالي متمركز باشد. از طرف ديگر، برنامه هاي آموزشي كمك حسابرسان مي تواند شامل روشهاي رسيدگي يا استفاده از كامپيوترهاي كوچك مؤسسه باشد. بخش آموزش حرفه اي علاوه بر ارائه برنامه هاي آموزشي، معمولا خبرنامه هفتگي يا مجله ماهانه اي براي توزيع بين كاركنان مؤسسه و ساير افراد علاقمند، منتشر مي كند.
برنامه ریزی حسابرسی
حسابرسان، ابتدا به ساكن صاحبكار جديدي را نمي پذيرند و بي مقدمه براي " شروع رسيدگيها" به محل كار وي نمي رود. اولين استاندارد اجراي عمليات حسابرسي چنين مقرر مي دارد:
عمليات حسابرسي بايد به ميزان كافي برنامه ريزي شود و در صورت وجود كاركنان، بر كار آنان به گونه اي مناسب نظارت شود.
علاوه بر اين، استاندارد حسابرسي برنامه ريزي و سرپرستي نيز راهنماييهاي لازم جهت برنامه ريزي كافي در هر كار حسابرسي را براي حسابرسان ارائه كرده است.
برنامه ريزي كافي به معناي اين است كه در مورد صاحبكار جديد قبل از قبول كارتحقيق شود، درباره فعاليت آن شناخت لازم كسب گردد و براي سازماندهي، يكنواخت سازي و تنظيم برنامه كار حسابرسان طرحي كلي تنظيم شود.گرچه مقدار زيادي از برنامه ريزي حسابرسي قبل از شروع رسيدگيها انجام مي شود، اما كار برنامه ريزي در تمام طول حسابرسي ادامه مي يابد. هر گاه در طول حسابرسي با مشكلي برخورد شود، حسابرسان بايد براي رفع آن برنامه ريزي كنند. براي مثال، اگر نقاط ضعفي در سيستم كنترل داخلي صاحبكار كشف شود، حسابرسان بايد براي رسيدگيهاي خود روشهايي را برنامه ريزي كنند كه آنان را متقاعد سازد اين ضعفها سبب اشتباهات با اهميتي در صورتهاي مالي نشده است. بطور خلاصه، فرآيند برنامه ريزي با تصميم به قبول صاحبكار جديد شروع مي شود و تا امضا و تحويل گزارش حسابرسي ادامه مي يابد.
موافقنامه حسابرسي
تفاهمهاي حاصل از مذاكرات مقدماتي را حسابرسان بايد بطور خلاصه ذر موافقتنامه حسابرسي بيان دارند تا نوع و ماهيت كار، هرگونه محدوديت در دامنه رسيدگي، كارهايي كه كاركنان صاحبكار بايد انجام دهند، زمان بندي انجام و تكميل رسيدگيها و مبناي محاسبه حق الزحمه حسابرسي به روشني مشخص شود. هنگامي كه موافقتنامه حسابرسي توسط مسئولين مجازصاحبكار پذيرفته شد به قرارداد قطعي بين حسابرسان و صاحبكارتبديل مي شود.
استفاده از موافقتنامه تنها به كارهاي حسابرسي محدود نمي شود. استانداهاي حرفه اي مربوط به خدمات بررسي و حسابداري نيز حسابرسان را ملزم مي كند تا درباره نوع خدماتي كه بايد ارائه نمايند با صاحبكار به تفاهم برسند.اين" تفاهم " بهتر است مدون شده و توشط حسابرسان و صاحبكار امضاء شود.
مثال
در دعواي شركت تعاوني 1136مستاجر عليه موسسه روثنبرگ، شركت تعاوني از موسسه روثنبرگ بخاطر كشف نكردن اختلاسهاي يكي از مديران شركت به دادگاه شكايت كرد. موسسه حسابرسي در مقابل، ادعا داشت كه تنها براي ثبت دفاتر بكار گمارده شده است نه انجام دادن روشهاي رسيدگي.دادگاه چنين تشخيص داد كه موسسه حسابرسي روثنبرگ مقصر است چون به روشني مشخص نكرده بوده است كه خدمات آن شامل روشهاي رسيدگي نيست و موسسه مزبور به پرداخت غرامتي به مبلغ 000/400/17ريال محكوم شد (حق الزحمه موسسه براي اين كار، تنها 000/60ريال بود). چنانچه حدود كار به روشني از طريق موافقتنامه مشخص شده بود، شايد هرگز اين دعوا در دادگاه مطرح نمي شد.
برنامه هاي حسابرسي
يك برنامه حسابرسي عبارت است از فهرست كارهاي حسابرسي كه بايد انجام شود، به گونه اي كه روشهاي لازم براي اثبات هر يك از اقلام صورتهاي مالي را مشخص و زمان لازم براي اجراي هر روش را تعيين كند.پس از تكميل هر مرحله از برنامه حسابرسي، تاريخ، نام رسيدگي كننده و زمان واقعي صرف شده براي هر قلم مي تواند در مقابل آن ثبت شود. بدين ترتيب، برنامه حسابرسي هم از لحاظ برنامه ريزي، تعداد كاركنان مورد نياز و ساعات لازم از كار سرپرستان و كمك حسابرسان را نشان مي دهد و سبب مي شود سرپرستان همواره در جريان پيشرفت كار قرار گيرند.
وجود دستورالعملهاي تفصيلي رسيدگي در برنامه اين اطمينان را به وجود مي آورد كه هيچ يك از اقدامات اساسي و لازم براي اثبات اقلام، ناديده گرفته نخواهد شد.كمك حسابرسان كم تجربه خواهند توانست با استفاده از اين دستورالعملها كار خود را به نحوي موثر وبا حداقل نظارت و سرپرستي شخصي كه در غير اين صورت ضرورت مي يافت، انجام دهند و بدينسان، به سرپرستان و مديران فرصت دهند كوشش خود را صرف زمينه هايي از رسيدگي كنند كه به تجربه زياد و اعمال قضاوت حرفه اي نياز دارد.
برنامه هاي حسابرسي به مراتب مفصل تر از طرح حسابرسي است. طرح حسابرسي، رئوس هدفهاي رسيدگي را مشخص مي كند و برنامه حسابرسي، روشهايي را تعيين مي كند كه براي دستيابي به اين هدفها بايد اجرا شود.
برنامه ريزي حسابرسي مكرر
برنامه ريزي يك حسابرسي مكرربه مراتب از برنامه ريزي نخستين حسابرسي يك صاحبكار جديد است. حسابرس مسئول حسابرسي دوره بعدي معمولا در حسابرسي سال قبل نيز شركت داشته و از فعاليت تجاري صاحبكار به خوبي آگاه است كاربرگهاي سال قبل نيز حاوي اطلاعات با ارزشي است كه در برنامه ريزي حسابرسي بعدي نيز مي تواند مورد استفاده قرار گيرد براي مثال، طرح حسابرسي سوابق صاحبكار و توضيحات مربوط به طرح كلي حسابرسي مورد استفاده در سال قبل را در اختيار حسابرسان قرار مي دهد. برنامه حسابرسي سال قبل، جزييات روشهاي رسيدگي و زمان صرف صرف شده براي اجراي هر يك را نشان مي دهد. به علاوه،كاربرگهاي سال قبل،مانده هاي ابتداي سال جاري را اثبات مي كند. با وجودي كه كاربرگهاي سال قبل در برنامه ريزي كار در سال جديد بسيار مفيد است،حسابرس مسئول اجراي رسيدگيها نبايد تنها به رونويسي برنامه حسابرسي سال قبل بپردازد.هر حسابرسي بايد يك تجربه آموزنده براي حسابرسان باشد تا بتوانند حسابرسي موثرتري را در سال بعد طراحي كنند. همچنين، حسابرسان ممكن است با هر گونه تغيير در فعاليتهاي صاحبكار يا محيط تجاري آن لازم ببينند كه نحوه حسابرسي خود را تعديل كنند.
فرآيند حسابرسي
گرچه برخي از روشهاي رسيدگي از يك كار به كار ديگر تفاوت مي كند، اما مراحل اساسي فرآيند حسابرسي در بيشتر موارد اصولا يكسان و به شرح زير است:
1. شناختي از سيستم كنترل داخلي بدست آوريد كه براي براي برنامه ريزي، كافي باشد.
2. احتمال خطر كنترل را برآورد و آزمونهاي اضافه بر آنچه در مرحله 1بالا انجام شده را براي كنترلها طراحي كنيد.
3. آزمونهاي اضافي كنترلها را اجرا كنيد.
4. احتمال خطر كنترل را دوباره بر آورد و آزمونهاي محتوا را طراحي كنيد.
5. آزمونهاي محتوا را اجرا و رسيدگيها را تكميل كنيد.
6. نوع اظهار نظر خود را مشخص و گزارش حسابرسي را صادر كنيد.
زمان بندي عمليات حسابرس
صورتهاي مالي حسابرسي شده هنگامي ارزش دارد كه پس از پايان سال مالي، به موقع آماده شود. حسابرسان براي صدور به موقع گزارش حسابرسان معمولا رسيدگيها را از مدتها قبل از تاريخ ترازنامه و در طول دوره مالي شروع مي كنند. رسيدگيهايي كه هميشه مي تواند طي دوره انجام شود شامل مطالعه و ارزيابي سيستم كنترل داخلي، تهيه و صدور نامه مديريت و آزمون محتواي معاملات انجام شده تا زمان مراجعه حسابرسان است. آزمون برخي از مانده هاي مندرج در صورتهاي مالي، مانند حسابهاي دريافتني، نيز مي تواند در دوره ضمني اجرا شود، اما متضمن مخابرات اضافي است كه بايد توسط حسابرسان كنترل گردد. اشتباهات و تخلفات عمده اي مي تواند در طول دوره باقيمانده بين تاريخ اجراي آزمونها و تاريخ ترازنامه رخ دهد. بدين ترتيب، حسابرسان براي آن كه بتوانند بر رسيدگيهاي ضمني نسبت به يك حساب عمده اتكا كنند بايد نسبت به موثر بودن كنترلهاي داخلي مربوط به آن حساب اطمينانن داشته باشند يا معاملات طي دوره باقيمانده آن حساب را نيز آزمون كنند.
انجام رسيدگيها در طول دوره ضمني، علاوه بر تسهيل در ذانتشار به موقع صورتهاي مالي حسابرسي شده، مزاياي زيادي دارد. حسابرسان مستقل مي توانند با مشاهده و آزمون كنترلها در زمانهاي مختلف طي سال، سيستم كنترل داخلي را بهتر ارزيابي كنند. همچنين، حسابرسان مي توانند مسائل حسابداري زودتر مورد توجه قرار دهند. مزيت ديگر رسيدگي ضمني، امكان توضيح يكنواخت حجم كار موسسه در طول سال است. براي رسيدگي يك صاحبكار بزرگ، مانند جنرال موتورز، حسابرسان ممكن است دفتر كاري در محل شركت داشته باشند و رسيدگيهاي خود را در تمام طول سال انجام دهند.
