طبق بند 5 استاندارد شماره 21 ایران،اجاره ی سرمایه ای عبارت است از اجاره ای که به موجب آن تقریبا تمام مخاطرات و مزایای ناشی از مالکیت دارایی به اجاره کننده منتقل می شود. ممکن است این سوال مطرح شود که چگونه می توان میزان مخاطرات و مزایایی را که به واسطه ی قرارداد اجاره انتقال می یابد تشخیص داد؟
زمانی یک اجاره به عنوان اجاره سرمایه ای طبقه بندی می شود که حداقل یکی از پنج شرط زیر را تحقق یابد:
1-طبق قرارداد اجاره،مالکیت دارایی در پایان دوره اجاره به اجاره کننده منتقل شود.(اجاره به شرط تملیک)
2-اجاره کننده اختیار داشته باشد که دارایی مورد اجاره را در تاریخ اعمال اختیار خرید به قیمتی که انتظار می رود به مراتب کنتر از ارزش منصفانه دارایی در آن تاریخ باشد خریداری کند و درآغاز اجاره،انتظار معقولی وجود داشته باشد که اجاره کننده از این اختیار استفاده خواهد کرد.(اختیار خرید ارزان یا قیمت جذاب)
3-دوره اجاره حداقل 75 درصد عمر اقتصادی دارایی را در بر گیرد،حتی اگر مالکیت دارایی نهایتا منتقل نشود.
4-ارزش فعلی حداقل مبالغ اجاره در آغاز اجاره حداقل برابر 90 درصد ارزش منصفانه دارایی مورد اجاره باشد،و
5-دارایی مورد اجاره دارای ماهیت خاصی باشد به گونه ای که تنها اجاره کننده بتواند بدون انجام تغییرات قابل ملاحضه ،از آن استفاده کند.
توجه داشته باشید که ترتیب شروط بالا حائز اهمیت است. به محض اینکه یکی از شروط محقق شود،اجاره از دیدگاه اجاره کننده،سرمایه تلقی می شود.
ولی اجاره دهنده برای احتساب اجاره به عنوان اجاره ی سرمایه ای،علاوه بر پنج شرط پیش گفته می بایست از احراز دو شرط دیگر نیز اطمینان حاصل کند:
1-وجود اطمینانی معقول نسبت به قابلیت وصول حداقل مبالغ اجاره.
2-عدم وجود ابهام با اهمیت پیرامون هزینه های غیر قابل برگشت که در قرارداد اجاره به اجاره دهنده تحمیل می شود.
قرارداد اجاره بلند مدت ،اعم از اینکه از نوع اجاره با خدمات باشد یا اجاره به شرط تملیک،به سه گونه بسته می شود:اجاره مستقیم،فروش و اجاره و اجاره با حضور شخص ثالث.
اجاره مستقیم.این نوع اجاره به موردی گفته می شود که مستاجر قرارداد اجاره را با تولید کننده یا فروشنده این دارایی می بندد.
در مواردی هم برخی از شرکت ها یا سازمان های تخصصی چنین قراردادهایی را می بندند. برای مثال،تولید کنندگان کامپیوتر و لوازم اداری برای اجاره تولیدات خود،از این قرارداد ها استفاده می کنند. شرکت های تخصصی یا شاغل در این کار ماشین آلات را از تولید کننده می خرند و سپس با بستن قرار داد اجاره بلند مدت،آن را در اختیار متقاضی آن کالا قرار می دهند.اگر چنین شرکتهایی
به این صورت قرارداد ببندند،تولید کننده آن کالا طرف قرارداد اجاره نخواهد بود.
فروش و اجاره.گاهی امکان دارد که یک شرکت یک نوع دارایی تحت تملک خودرا به دیگری بفروشد و بلافاصله آن را اجاره کند.قراردادی را که به این صورت می بندند قرارداد فروش و اجاره می نامند.شرکت فروشنده بهای دارایی را به صورت نقد دریافت می کند ودارایی فروش رفته را کماکان در اختیار خود دارد و اجاره بهای آن را پرداخت می کند.اغلب اوقات شرکتهای بیمه زمینهایی را خریداری می کنند و بلافاصله با بستن یک قرارداد بلند مدت،آنها را به صاحبان قبلی شان اجاره می دهند.این نوع اجاره معولا به شرط تملیک است.
اجاره با حضور شخص ثالث.این نوع قرارداد در مواردی بسته می شود که موجر باید قسمتی از ارزش دارایی مورد بحث را وام بگیرد. در این صورت،قرارداد اجاره دو طرف ندارد،بلکه بین سه نفر بسته می شود،یعنی بین موجر،مستاجر و وام دهنده. امکان دارد موجر تا 80 درصد قیمت خرید دارایی مورد اجاره را وام بگیرد،ولی از نظر مستاحر ،این نوع قرارداد عین قراردادی است که در مورد اجاره های مستقیم بسته می شود. در عین حال، ویژگی برخی از این اجاره ها بسیا پیچیده است؛امکان دارد که موجر برای تهیه پول به منظور خرید دارایی مورد اجاره اوراق قرضه منتشر کند.میزان اوراق قرضه ممکن است تا حدود 75 درصد ارزش آن قلم دارایی برسد که بقیه آن را شخص موجر تامین می کند.
بنابراین،دارنده اوراق قرضه نقش وام دهنده را ایفا می کند و این اوراق قرضه را مستاجر تضمین می کند. اجاره بها باید در حدی باشد که بازپرداخت اصل و فرع اوراق قرضه و نیز بازدهی مورد نظر موجر را بپوشاند.
منابع:
خواجوی شکرالله-حسینی سید حسین-مباحث جاری در حسابداری-چاپ چهارم-انتشارات نگاه دانش-1389
مدیریت مالی-ترجمه جهانخانی علی وپارسائیان علی- جلد دوم- چاپ چهارم- 1387
