بازار ارز چهارچوب نهادی یا سازمانی است که در داخل آن افراد، شرکتها، دولتها و بانک ها ارز را خرید و فروش می کنند.
بر خلاف بازار سهام یا کالاها بازار ارز دارای ساختاری سازمان یافته نیست، یعنی دارای مرکز واحدی نیست که در آن خریداران و فروشندگان با یکدیگر تماس بگیرند و هیچ شرایطی برای مشارکت کنندگان در این بازار وجود ندارد. علاوه بر این بازار ارز مختص یک کشور خاص نمی باشد.برای هر پول، مثلا دلار، بازار ارز شامل تمامی محلهایی است که در آنها دلار در مقابل سایر پولها خریداری شده یا فروخته می شود. عموما در بازار ارز معاملات از طریق تلفن یا تلکس صورت می گیرد.
یک بازار ارز مانند بازار نیویورک در سه سطح عمل می کند:
1-معامله بین بانک های تجاری و مشتریان آنها که متقاضیان و عرضه کنندگان نهایی ارز می باشند.
2-معاملات بین بانکی داخلی که از طریق کارگزاران صورت می گیرد.
3-معاملات با بانک های خارجی
مجموعه این معاملات، بازار ارز نیویورک را تشکیل می دهد. در سایر بازار ها نیز وضع به همین شکل است.
صادر کنندگان، واردکننگان، سرمایه گذاران وجهانگردان ارز را از بانک های تجاری خریداری کرده یا به این بانک ها می فروشند. بنابراین بانک های تجاری باید برای پاسخگویی به نیاز های مشتریان خود همواره موجودی ارز نگهداری کنند. غالبا بانک هایی که وارد مبادلات نمی شوند، نیازهای مشتریان خود را از طریق بانک های فعال در بازار ارز برآورده می سازند. این بانک ها هم در سطح خرده فروشی ،یعنی خرید ارز از مشتریان و فروش ارز به آنان و هم در سطح عمده فروشی یعنی معامله با سایر بانک ها عمل می کنند. علت این است که هیچ بانکی علاقه مند به نگاهداری موجودی ارز بیش از اندازه نمی باشد.
غالبا بانک های تجاری مستقیما با یکدیگر معامله نمی کنند،بلکه از خدمات کارگزاران ارز استفاده می نمایند. اگر یک بانک تجاری با کمبود موجودی ارز روبه رو گردد، برای خرید ارز به کارگزار ارز مراجعه می کند،در صورت داشتن مازاد نیز ،مازاد خرید را به کارگزار می فروشند.
بنابراین کارکزاران، بازار عمده فروشی بین بانکی را فعال می سازند.به کارکزاران عموما حق العملی به وسیله ی بانک فروشنده پرداخت می شود. در سومین سطح،مبادلات بین بانک ها تجاری و شعبات آنها در خارج قرار می گیرد. این مبادلات به تعادل عرضه و تقاضا در بازار کمک می کند و غالبا از طریق تلفن و گاه نیز تلگراف و نامه صورت می گیرند.
منظور از معاملات ارزی،معملاتی است که بین یک واحد تجاری داخلی و یک واحد تجاری خارجی، و اغلب به واحد پولی غیر از واحد پول گزارشگری انجام می شود. فروش صادراتی و خرید وارداتی از جمله این معاملات محسوب می شوند. به هر واحد پولی غیر از واحد پول گزارشگری اصطلاحا ارز گفته می شود. نمونه هایی از معاملات ارزی به شرح زیر است:
1-خرید و فروش کالا ها و خدماتی که قرار است بهای آنها به ارز پرداخت یا دریافت شود،
2-استقراض یا اعطای تسهیلاتی که قرار است تسویه ی آنها به ارز صورت می گیرد،
3-معاملات ناشی از قرارداد های ارزی اجرا نشده که یک طرف آن واحد تجاری باشد و
4-معاملات مربوط به تحصیل یا فروش دارایی ها و تقبل یا تسویه ی بدهی ها به ارز.
نکته تعیین کننده در معامله ارزی این است که واحد پولی کدام کشور برای تسویه مبلغ معامله ملاک قرار می گیرد. برای مثال،هنگامی که یک شرکت ایرانی اقدام به خرید تجهیزات کامپیوتری از شرکتی ژاپنی و پرداخت وجه آن ین نماید،این معامله برای شرکتی که درمحیط ایران در حال فعالیت است ،معامله ارزی در زمان شناخت اولیه باید بر اساس نرخ تسعیر ارز در تاریخ انجام معامله به ریال ثبت شود.منظور از نرخ تسعیر در تاریخ معامله (اعم از نرخ های برابری رسمی یا قراردادی و غیره)،نرخ ارز در لحظه ی انجام معامله است. از آنجا که تعیین نرخ لحظه ای ارز دشوار است،بنا به ملاحضات عملی از نرخی استفاده می شود که تقریبی از نرخ تسعیر تسعیر در تاریخ انجام معامله باشد. برای مثال ،کلبه معاملاتی که طی یک هفته یا یک ماه انجام می شود بر اساس نرخ میانگین هفتگی یا ماهانه تسعیر می شوند.لیکن چنانچه نوسانات نرخ ارز قابل توجه باشد، استفاده از نرخ میانگین برای تسعیر معاملات ارزی انجام شده طی دوره ،قابل اتکا نخواهد بود.
منابع:
خواجوی شکرالله-حسینی سید حسین-مباحث جاری در حسابداری-چاپ چهارم-انتشارات نگاه دانش-1389
تقوی مهدی- امور مالی بین الملل- چاپ پنجم- 1389
