حسابداری مطالبات
واحدهای تجاری جهت رقابت و افزایش سود آوری ،قسمتی از کالاها و خدمات خود را به صورت نسیه به مشتریان عرضه می کنند. هر چند که فروش نسیه با ریسک عدم وصول بخشی از مطالبات همراه است،با این وجود واحد های تجاری اعتقاد دارند که زیان ناشی از سوخت شدن مطالبات در مقایسه با افزایش میزان سودآوری ناچیز می باشد.
مطالبات بیانگر ادعاهای نسبت به نقد،کالاها، خدمات و دارایی های غیر نقدی از سایر اشخاص حقیقی و حقوقی است. مطالبات ممکن است بسته به تاریخ وصول مورد انتظار جاری یا غیر جاری باشند. حساب های دریافتنی اغلب تنها از طریق یک صورتحساب فروش و اسناد دریافتنی معمولا از طریق اسناد تعهدی رسمی تایید می شوند. مطالبات به دو گونه اند:الف)مطالبات تجاری،ب)مطالبات غیر تجاری
مطالبات تجاری نشان دهنده مقدار طلب شرکت بابت فروش کالاها و خدمات در جریان عادی فعالیت واحد تجاری است.مطالبات غیر تجاری از کانال های متفاوتی مانند قراردادها،سرمایه گذاری ها،فروش دارای ها، مطالبات مالی،اسناد اقساطی و پرداخت های کارکنان ایجاد می شوند.مهمترین موضوعات حسابداری مربوط به مطالبات ،شناسایی و ارزشیابی آنها می باشد. هر دو این موضوعات تحت تاثیر قابلیت وصول مطالبات است.
مطالبات بر حسب مدت باقی مانده تا سررسید به دو دسته تقسیم می شوند:
1)مطالبات جاری: مطالباتی که انتظار می رود طی چرخه عملیاتی معمول واحد تجاری یا ظرف یک سال از تاریخ ترازنامه،هر کدام طولانی تر است صول شود،مطالبات جاری تلقی و در ترازنامه تحت عنوان دارایی های جاری طبقه بندی می شود.
2)مطالبات بلند مدت:مطالباتی که انتظار می رود طی چرخه عملیاتی معمول واحد تجاری ظرف یک سال از تاریخ ترازنامه،هر کدام طولانی تر است،وصول نشود، مطالبات بلند مدت تلقی شده وتحت عنوان دارایی های غیر جاری در سر فصل سایر دارایی ها طبقه بندی می شود.
بر طبق استاندارد حسابداری شماره 14 ایران،نحوه ارائه دارایی های جاری و بدهی های جاری ،چنانچه انتظار رود مطالبات طی یک سال یا یک چرخه عملیاتی ،هر کدام که طولانی تر باشد،وصول شوند،به عنوان مطالبات جاری ،در غیر این صورت ،به عنوان مطالبات غیر جاری گزارش می شود.
طبق اصل محافظه کاری کلیه دارایی های غیر نقدی ،از جمله مطالبات ،برای انعکاس در ترازنامه بایستی ارزیابی شوند. ارزیابی حسابهای دریافتنی عبارت از تعیین ارزش فعلی جریانهای نقدی آتی قابل دریافت از بدهکاران می باشد.در عمل ،در رابطه با حسابهای دریافتنی کوتاه مدت،به علت کم اهمیت بودن عامل تنزیل(ارزش زمانی پول)اغلب مطالبات به جای ارزش فعلی به خالص ارزش بازیافتنی(یعنی خالص مبلغی که انتظار می رود به صورت وجه نقد دریافت شود)ارزیابی می شود. برای تعیین خالص ارزش بازیافتنی ،باید مطالبات غیر قابل وصول و سایر هزینه و ذخیره های مرتیط با مطالبات را برآورد نمود.
واحد های تجاری در فروش نسیه کالاها و خدمات به اشخاص نهایت دقت را در شناسایی درجه اعتماد و اعتبار مشتریان خود به عمل می آورند، اما بسیار اتفاق می افتد که برخی از مشتریان به دلایل گوناگونی قدرت و توانایی پرداخت بدهی خود را از دست می دهند و این امر باعث می شود که قسمتی از مطالبلت غیر قابل وصول گردد. مشکل عمده مطالبات غیر قابل وصول،تعیین زمان شناسایی زیان مرتبط با آنهاست. به طور کلی دو روش در این خصوص وجود دارد:
1)روش حذف مستقیم:در این روش ،تا زمانی که لا وصول بودن طلب واحد تجاری قطعی نگردد ثبتی در دفاتر انجام نمی شود،لذا ممکن است در حساب های دریافتنی در واحد تجاری ،طلب هایی وجود داشته باشد که مدت ها از سررسیدشان گذشته و احتمال وصول آنها بسیار ضعیف است.به محض اینکه شواهد و مدارک کافی دال بر غیر قابل وصول بودن ابن گونه مطالبات فراهم گردید،حساب های دریافتنی غیر قابل وصول با بدهکار کردن هزینه مطالبات سوخت شده و بستانکار کردن حساب های دریافتنی از دفاتر حذف می شود.
طرفداران روش حذف مستقیم معتقدند که باید واقعیت ها(ونه برآورد ها) ثبت شوند.آنهافرض می کنند که از هر فروش یک حساب دریافتنی خوب ایجاد می شود واین رویدادهای بعدی است که باعث می شود برخی از حساب ها غیر قابل وصول و بی ارزش شوند.
روش حذف مستقیم اگر چه به ظاهر عینیت بیشتری دارد،ولی خالص ارزش بازیافتنی مطالبات را بیش از میزان واقعی نشان می دهد.همچنین در صورت استفاده از این روش اصل تطابق هزینه ها با درآمد خدشه دار می شود(ممکن است مطالبات سوخت شده مربوط به مانده حسابهای دریافتنی دوره هی مالی قبل باشد). در نتیجه ،به کارگیری این روش ،به استثنای هنگامی که مطالبات حذف شده کم اهمیت باشد،مناسب نمی باشد.
2)روش ایجاد ذخیره:بسیار اتفاق می افتد که در لیست مطالبات واحد تجاری مواردی وجود دارد که امید اندکی به وصول آنها می رود،به عبارت دیگر احتمال لا وصول بودن آنها بسیا زیاد است ولی با اتخاذ روش حذف مستقیم ،این گونه مطالبات،احتمالا چندین دوره مالی ،جزءحساب های دریافتنی واحد تجاری محسوب گردیده و بدین ترتیب تصویر درستی از وضعیت مالی واحد تجاری در اختیار استفاده کنندگان صورت های مالی قرار نمی گیرد. برای رفع این مشکل ،روش دیگری به نام روش ایجاد ذخیره متداول گردیده است.
در این روش ،آن دسته از مطالباتی که در طی سال مالی سوخت می شوند به بدهکار حساب ذخیره مطالبات مشکوک الوصول و بستانکار حساب بدهکاران منظور می شود وسپس در پایان سال،با توجه به روش محاسباتی اتخاذ شده و با در نظر گرفتن مانده مورد نیاز حساب ذخیره مطالبات مشکوک الوصول و مانده قبل از تعدیل آن،حساب ذخیره اصلاح و تعدیل می گردد.در صورتی که مبلغ حساب های دریافتنی حذف شده بیش از مبلغ پیش بینی شده قبلی باشد،حساب ذخیره مطالبات مشکوک الوصول به طور موقت مانده بدهکار پیدا خواهد کرد که این مانده در پایان سال تعدیل خواهد شد.
منابع:تاروردی یدالله(1387)-حسابداری مالی-جلد اول چاپ هفتم
اسکندری جمشید-حسابداری میانه-جلد اول-چاپ هفتم
خواجوی شکرالله-حسابداری میانه-جلد اول
