وزارتخانه ها و مؤسسات دولتی ایران در اجرای وظایف قانونی خود مسئولیت انجام فعالیتهای غیر بازرگانی دولت رابه عهده دارند.این قبیل دستگاههای اجرائی برای تامین هزینه ا جرای طرحها وفعالیتهای خود ازمنابعت مالی منظوردر بودجه سالانه کل کشور،تحت عناوین اعتبارات هزینه ای اعتبارات تملک دارئیهای سرمایه ای و اعتبارات اختصاصی ، حسب مورد استفاده می نمایند. هر یک از منابع مالی مورد بحث به عنوان یک منبع مالی و واحد حسابد اری جداگانه و براساس تئوری و جوه ، یک حساب مستقل را تشکیل می دهد، جداسازی منابع مالی و اطلاق یک شخصیت حسابداری مستقل به هریک از منابع مالی فوق الذکر، در اجرای اصل حسابهای مستقل و به منظور شفاف سازی و ارتقای سطرح مسئولیت پاسخگویی نظام حسابداری صورت می گیرد. بنابراین در نظام حسابداری حسابهای مستقل ، هر حساب مستقل یک شخصیت حسابداری جداگانه محسوب می شود و به همین دلیل دارای د فاتر حسابداری و صورتهای مالی جداگانه نیز خواهد بود.
به بیان دیگر ، نگهداری حسابهای مستقل جداگانه برای هریک از منابع مالی منظور در بودجه سالانه کل کشور تحت عناوین حساب مستقل وجوه اعتبارات هزینه ای ، حساب مستقل وجوه اعتبارات تملک دارئیهای سرمایه ای و حساب مستقل وجوه اعتبارات اختصاصی ، به منظور حصول اطمینان از مصرف هریک از منابع مالی مورد نظر درجهت تحقق اهداف برنامه ، طرحها و فعالیتهای مصوب، صورت می گیرد . بنابراین هدف اساسی حسابداری حسابهای مستقل هدایت جریان منابع مالی به سوی اهداف برنامه ها، طرحها و فعالیتهای مصوب و جلوگیری از تداخل منابع مالی خواهد بود . سیستم حسابداری حسابهای مستقل با تخصیص یک شخصیت حسابداری جداگانه به هر یک ازمنابع مالی بودجه ای فوق و تفکیک عملیات حسابداری هر یک از آنها در صدد آن است که مسئولیت پاسخگویی مالی هر یک از وزارتخانه ها و مؤسسات دولتی دایر بر مصرف هر منبع مالی در محل تعیین شده و کنترل بودجه مصوب هر منبع مالی و رعایت قوانین ومقررات و محدودیتهای بودجه ای حاکم بر مصرف هر منبع مالی را ، تحقق بخشد .1 از
1- اصل 55قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران برمصرف هر وجهی در محل خود وعدم تجاوزهزینه ها ازاعتبارات مصوب دستگاههای اجرائی کشورتأکیددارد. تحقق این امرصرفاًبااستفاده ازسیستم حسابداری حسابهای مستقل وهمراه باسیستم حسابداری بودجه ای ، امکان پذیرخواهد بود.
آنجا که حسابداری حسابهای مستقل وجوه دولتی ، بر مصرف منابع مالی در دسترس (شامل وجوه نقد و درحکم نقد) در محل صحیح خود تأکید دارد، لذا صرفاً اقلام جاری شامل دارئیهای جاری ، یدهیهای جاری ، اندوخته ها و مازاد تخصیص نیافته مورد توجه قرار می گیرد و صورتهای مالی نظیر ترازنامه و درآمد ، هزینه و تغییرات در حساب مازاد تخصیص نیافته نیز وضعیت ونتایج عملیات مالی هر یک از حسابهای مستقل را گزارش می نمایند. اگر چه صورتهای مالی حسابهای مستقل وضعیت ونتایج عملیات مالی هر منبع مالی مورد استفاده وزارتخانه یا مؤسسه دولتی را گزارش و ابزاری برای ایفای مسئولیت پاسخگویی مالی مقامات منصوب تلقی می شود ، اما صورتهای مالی حسابهای مستقل برای انعکاس وضعیت و نتایج عملیات یکپارچه دستگاههای اجرائی فوق به عنوان یک واحد گزارشگر، از کفایت لازم برخوردار نمی باشد . به همین دلیل دستگاه های اجرائی باید علاوه بر تنظیم صورتهای مالی حسابهای مستقل، صورتهای مالی دیگری که در این فصل تشریح خواهد شد ، تنظیم و ارائه نمایند.
صورتهای مالی اساسی حسابهای مستقل شامل ترازنامه و صورت تغییرات در حکساب مازاد تخصیص نیافته می باشد که شرح مختصری در مورد هریک از آنها ارائه می گردد.
ترازنامه حساب مستقۀ : همانطور که در فصول گذشته نیز توضیح داده شد، ترازنامه هر حساب مستقل صورتحسابی است که وضعیت مالی حساب مستقل را در یک تاریخ معین نشان می دهد . این صورت حساب که حاوی اطلاعات مالی در مورد اقلام جاری است ، وضعیت دارئیهای جاری ، بدهیهای جاری، اندوخته ها و مازاد تخصیص نیافته حساب مستقل را گزارش می نماید. دارائیهای جاری مندرج در ترازنامه شامل وجوه نقد ، مطالبات ، پیش پرداختها و موجودی مواد و ملزومات وغیره و بدهیهای جاری شامل اسناد هزینه پرداختنی ، حسابهای پرداختنی ، سپرده های پرداختنی ، بدهی به سایر سازمانها و غیره خواهد بود . اندوخته ها را اقلامی تشکیل می دهند که برای منظور سازمانها و غیره خواهد بو . اندوخته ها را اقلامی تشکیل می دهند که برای منظور خاصی ایجاد شده اند و به همان میزان از دارئیهای جاری را به خود اختصاص می دهند . این قبیل اندوخته ها برای موجودی مواد و ملزومات مصرف نشده پایان سال مالی، پیش پرداخت سنواتی و تعهدات قطعی نشده سنواتی (کالا و خدمات سفارشی که تا پایان سال مالی تحویل و انجام نشده و پرداختنی هم در مورد آنها صورت نگرفته است .
