چک و مسائل مربوط به آن
كليات : چک يكي از اوراق تجارتي و رايج ترين وسيله برداخت است كه قائم مقام بول ميباشد.
اهميت و نقش چک به عنوان ساده ترين وسيله برداخت بر هر كس بوشيده نيست زيرا همه ما روزانه شاهد و ناظر كردش درامد تعداد بي شماري از اين بركها هستيم و امروز بيشتر فعاليتهاي اشخاص حقيقي و حقوقي به وسيله استفاده از چک صورت ميكيرد به علاوه بانكهاي محال عليه چک براي برخي از صاحبان حساب بانك ي با رعايت شرايط اعتبار خاصي قائل ميشود و اين امر باعث استفاده بيشتر از چک خواهد شد. به هر حال سهولت استفاده و كثرت استعمال چک به جاي بول و ارزاني ان موجب شده است كه قانون كذار براي نظم تأمين امنيت در فعاليتهاي تجاري و اقتصادي در جامعه مقررات خاصي براي تنظيم و استفاده از اوراق تجاري اعم از سفته,برات و چک در قانون تجارت بيش بيني و معين كند . از ميان اوراق تجارتي تنها چک مي باشد كه مستقلا مشمول مقررات جزائي است. و صادر كننده چک در صورت عدم برداخت و چک به هر دليلي مثل كسر موجودي بسته بودن حساب و غيره با رعايت شرايطي قابل تعقيب كيفري و مجازات خواهد بود.
مهمترين ويژكيهاي قانوني چک
1- چک در حكم اسنادلازم الاجرا مي باشد.
2- صادر كننده چک غير قابل برداخت قبل تعقيب كيفري نيز مي باشد.
3- از طريق اجراي ثبت ميتوان اموال صادر كننده چک را توقيف نمود.
انواع چک:
1- چک عادي
2- چک تأييد شده
3- چک تضمين شده
4- چک مسافرتي
چک عادي:چکي است كه اشخاصي عهده بانكها به حساب جاري خود صادر و دارننده ان تضمين جز اعتبار صادر كننده ان ندارد.
چک تاييده شده: چکي است كه اشخاص عهده بانكها به حساب جاري خود صادر و توسط بانك محل عليه برداخت وجه ان تاييد ميشود.
چک تضمين شده: چکي است كه توسط بانك به عهده همان بانك به در خواست مشتري صادر و برداخت وجه ان توسط بانك تضمين مي شود.
چک مسافرتي: چکي است كه توسط بانك صادر و وجه ان در هر يك از شعبه ان بانك يا توسط نمايندكان و كاركزاران ان برداخت مي كردد.
فرق چک با اسناد عادي:
چک يك سند رسمي نبوده و سندي است عادي ولي طبق ماده 318 قانون تجارت بين تجار و يا در معاملات تجاري صادر شود.سند تجاري بوده و داراي مزايا و امتيازاتي است كه سند عادي فاقد ان مي باشد.
از جمله اين امتيازات,اختصاري بودن دعاوي اسناد مورد بحث بوده و نيز برابر ماده 16 ق صدور چک مصوبه سال 1382 رسيدكي به كليه شكايات و دعاوي جزايي و حقوقي مربوط به چک در دادسرا و دادكاه تا خاتمه دادرسي فوري خارج از نوبت به عمل خواهد امد.
چک مسافرتي : چکي است كه از طرف بانكها ي ناشر اسكناس يا بانكهاي تجاري به نام خود به مسئوليت خود صادر مي نمايد و بعدا در بخش چکهاي در كردش توضيح داده خواهد شد.
انواع چک از نظر ذينفع:
طبق ماده 312 ق تجارت ممكن است در وجه حامل يا شخص معيين يا به حواله كرد باشد و ممكن است به صرف امضاء در ظهر به ديكري منتقل شود.
از چک به اعتبار ذينفع ممكن است:
1- در وجه حامل باشد يا ذكري از حامل نشد و فقط در مقابل نام كيرنده خط كشيده شود كه باز هم چک در وجه حامل است.
2- به نام شخص معين صادر كه در اين صورت بس از ذكر نام كيرنده كلمه حواله كرد يا اورنده خط خورده مي شود.
3- به حواله كرد شخص معيين صادر شود كه كلمه اورنده خط ميخورد.
الف - برداخت چک در وجه حامل :
اكر در متن چک كلمه حامل نوشته شده باشد يا نامي قيد شده باشد چک در وجه حامل شناخته مي شود و خط زدن يا نزدن اورنده يا به حواله كرد أثيري در قابليت انتقال چک ندارد.
لذا دارنده چک حامل است ميتوان ان را وصول يا در وجه شخص معيني ظهر نويسي كند و نفر دوم هم ميتواند ان را با ظهر نويسي به شخص ثالث اتقال دهد.
ب- چک در وجه يا به حواله كرد شخص معين:
چک در وجه يا به حواله كرد شخص معين به منظور اين كه محال شخصا به بانك مراجعه كند يا با ظهر نويسي كامل ان را به ديكري منتقل كند صادر ميشود تا در موقع لزوم بتواند به ان استناد كند.
اين كونه چک ها مهم با بشت نويسي متوالي قابل ارسال به ديكران است.صادر كننده چک در وجه شخص معين حق هيج كونه بشت نويسي مثل تصديق امضاء يا تقاضاي برداخت در وجه شخص ديكري را ندارد مكر تصحيح ارقام يا تاريخ چک.
ج- دارنده چک و ذينفع چک:
طبق ماده دوم قانون چک 1382 دارنده چک اعم از كسي كه چک در وجه او صادر يا بنام او بشت نويسي شده يا حامل چک (در مورد چکهاي در وجه حامل) يا قائم مقام قانوني انها.
طبق تبصره يك ماده 14 ذينفع چک كسي است كه بنام او صادر يا ظهر نويسي يا چک به او واكذار كرديده باشد (چک در وجه حامل به او واكذار كرديده باشد).
لذا مي توان كفت دارنده چک همان ذينفع چک است . اما اكر چک مفقود يا سرقت شده باشد دارنده چک همان ذينفع چک است. اما اكر چک مفقود يا سرقت شده باشد دارنده چک كسي است كه چک در اختيار اوست و ذينفع چک كسي است كه مي واند با ادعاي مالكيت چک و دلايل قابل استناد سرقت يا فقدان چک را اعلام كند.
قسمتي از ماده 11 قانون مذ كور مقرري دارد, دارنده چک شخصي است كه براي اولين بار چک را به بانك ارائه داده است براي اينكه مشخص شود جه كسي براي اولين بار چک را ارائه داده به بانكها ممكن است به محض مراجعه دارنده چک هويت كامل و ادرس او را در بشت چک با ذكر تاريخ قيد كنند.
وظايف بانكها در خصوص حسابهاي جاري و چک:
1- هنكام افتتاح حساب جاري براي اشخاص مشخصات كامل شناسنامه و نشاني كامل را از انان دريافت و در كارت مربوط درج نمايند.
2- نام و نام خانوادكي صاحب حساب را روي برك چک قيد نمايد.
3- در صورت اعلام سرقت يا مفقودي يا جعل يا كلاهبرداري يا خيانت در امانت يا جرائم ديكر توسط صادر كننده چک يا ذينفع يا قائم مقام قانوني انها به صورت كتبي بانك بس از احراز هويت دستور دهنده از برداخت وجه چک خودداري و مكلف است وجه چک را تا تعيين تكليف ان در مرجع رسيدكي يا انصراف دستور دهنده در حساب مسدودي نكهداري كند.
4- دستور دهنده بايد ظرف حداكثر يك هفته كواهي تقديم شكايت خود را به بانك تسليم كند در غير اين صورت بانك وجه چک را برداخت خواهد كرد.
5- جنانجه صادر كننده چک قبل از تاريخ شكايت كيفري ذينفع وجه چک را نقدا به دارنده ان برداخته يا موجبات برداخت را در بانك محال عليه فراهم سازد بانك مكلف است تا ميزان وجه چک حساب را مسدود و به محض مراجعه دارنده و تسليم چک وجه ان را ببردازد.
6- بانكها مكلفند حساب جاري اشخاص كه بيش از يكبار چک بي محل صادر كرده و به صدور كيفر خواست شده باشد را بسته و تا سه سال حساب جاري بنام انها باز كنند.
7- اكر در متن چک شرطي براي برداخت ذكر شده باشد بانك به ان شرط ترتيب اثر نخواهد داد.
8- بانكها مكلفند در صورت درخواست دارنده چک كواهي عدم برداخت صادر و تحويل وي دهند.در كواهي عدم برداخت وجه چک مطابقت يا عدم مطابقت امضاء صادر كننده چک به صورت خوانا ن وشته شود و در صورتي كه حساب متعلق به اشخاص حقوقي باشد مشخصات كامل شناسنامه هاي صاحبان امضاي مجاز شركت نيز نوشته شود و نسخه دوم گواهينامه عدم برداخت را به اخرين نشاني صاحب ارسال دارند.
9- بانكها حساب كساني كه چک بي محل صادر كرده و منجر به صدور كواهينامه عدم برداخت به علت كسر يا فقدان موجودي شده باشد تحت عنوان حساب درگير تلقي و از دادن دسته چک جديد تا تاريخ سود اثر از چک خودداري نمايند. حساب درگير مختص افرادي است كه چک صادره انها به علت كسر موجودي بركشت شده و صحت ا مضاء مشتري كواهي شده باشد.
برگرفته از کتابچه جمع آوری شده آموزش بانکداری.
