دارایی های ثابت مشهود و نا مشهود به عنوان دارایی های غیر جاری د رترازنامه طبقه بندی می شوند. بر طبق بند 5 استاندارد حسابداری شماره 11 ایران تعریف دارایی های مشهود به قرار زیر است:
الف)به منظور استفاده در تولید یا عرضه کالاها یا خدمات،اجاره به دیگران یا برای مقاصد اداری توسط واحد تجاری نگهداری می شود و
ب)انتظار می رود بیش از یک دوره مالی مورد استفاده قرار گیرد.
این گونه دارایی ها،منابعی هستندکه شرکت برای انجام فعالیت روزمره به آنها نیاز دارد.مانندزمین،ساختمان اداری،کارخانه،انبار ماشین آلات و وسایط نقلیه.این دارایی ها معمولا بخش عمده ای از کل دارایی های شرکت را تشکیل می دهند.
ویژگی های عمده دارایی ثابت مشهود به شرح زیر است:
1-ماهیت فیزیکی و مشهود دارند.
2-به قصد سرمایه گذاری یا فروش مجدد خریداری نشده اند.
3-دارای عمر مفید نسبتا طولانی بوده و منافع اقتصادی آنها مربوط به بیش از یک دوره مالی است.
4-در عملیات به طور مستمر مورد استفاده قرار می گیرد.
دارایی های ثابت مشهود بر حسب ماهیتی که دارند به سه گروه فرعی زیر طبقه بندی می شوند:
1-دارایی های استلاک پذیر مانند ساختمان ،ماشین آلات و تجهیزات که دارای عمر اقتصادی محدود می باشند و در اثر استفاده و گذشت زمان فرسوده شده و از ارزش آنها کاسته می شوداز این رو طبق اصل تطابق هزینه ها با درآمد بهای تمام شده این گونه داریی ها طی عمر مفید آنها به خدمات یا محصولات تولید شده تخصیص می یابد.
2-دارایی های استهلاک ناپذیر مانند زمین که معمولا دارای عمر اقتصادی نا محدود است و بر خلاف سایر دارایی ها در نتیجه استفاده یا گذشت زمان تحلیل یا از بین نمی رود.
3-دارایی های نقصان پذیر مانند معادن و جنگل ها،مراتع و سایر منابع و ذخایر طبیعی که در اثر استخراج و بهره برداری تهی شده و ارزش آنها به تدریج کاهش می یابد.این گونه دارایی ها مادامی که استخراج نگردیده اند،معمولا در گروه جداگانه ای تحت عنوان منابع و ذخایر طبیعی در ترازنامه طبقه بندی می شوند،اما پس از استخراج به عنوان موجودی کالا گزارش می شوند.
حسابداری دارایی ثابت مشهود عبارت است از:
1-شناخت(اولیه،مخارج بعدی،تجدید ارزیابی)
2-استهلاک
3-کاهش ارزش
4-واکذاری و کنارگذاری
بر طبق استاندارد 11و17 مخارج مرتبط با یک قلم دارایی ثابت مشهود و نا مشهود تنها زمانی به عنوان دارایی شناسایی می شود که:
الف)جریان منافع اقتصادی آتی مرتبط با دارایی به درون واحد تجاری محتمل باشدو
ب)بهای تمام شده دارایی به گونه ای اتکا پذیر قابل اندازه گیری باشد.
داریی ثابت باید معادل بهترین برآورد ارزش متعارف خود در تاریخ تحصیل ثبت شوند.بهترین برآورد ارزش متعارف دارایی معمولا بهای تمام شده آن در تاریخ تحصیل می باشد.بهای تمام شده دارایی ثابت متشکل از:
الف)قیمت خرید،شامل عوارض گمرکی و مالیات های غیر قابل استرداد خرید پس از کسر تخفیفات تجاری
ب)هر گونه مخارج مرتبط مستقیمی که برای رساندن دارایی به وضعیت قابل بهره برداری تحمل می شوند و
ج)برآورد اولیه مخارج پیاده سازی و ببر چیدن دارایی و بازسازی محل نصب آن بابت تعهدی که در زمان تحصیل دارایی یا در نتیجه استفاده از دارایی طی یک دوره خاص برای مقاصدی غیر از تولیدطی آن دوره تقبل می شود.با توجه به اینکه چنین مخارجی در آینده واقع می شود،تعهد مرتبط باآن باید بر اساس ارزش فعلی آن در زمان تحصیل دارایی شناسایی شود و به حساب بدهی منتقل شود.
نمونه هایی از مخارج مرتبط مستقیم یا غیر مستقیم قابل انتساب به دارایی:
1-مخارج آماده سازی محل نصب
2-مخارج حمل و نقل اولیه
3-مخارج نصب و مونتاژ
4-هزینه حقوق و مزایای کارکنانی که به طور مستقیم در ساخت دارایی مشهود مشارکت داشته اند.
5-مخارج پیاره سازی و جابه جایی دارایی قدیمی
6-حق الزحمه فنی از قبیل حق ازحمه مهندسان و معماران
7-مخارج راه اندازی و مخارج قبل از مرحله تولید برای رساندن دارایی به وضعیت قابل بهره برداری ضرورت داشته باشد.
الف-مخارج تولید آزمایشی دارایی،پس از کسر عواید حاصل از فروش اقلام تولید شده(مانند نمونه های تولید شده هنگام آزمایش تجهیزات)
ب)مخارج سربار مرتبط تا رساندن دارایی به وضعیت قابل بهره بردئاری مانند حقوق مدیر پروژه های سرمایه ای
اقلام زیر نباید در محاسبه بهای تمام شده دارایی ثابت مشهود منظور شود:
الف-تخفیفات تجاری
ب-تخفیفات نقدی خرید(بدون توجه به ستفاده یا عدم استفاده از آن)
ج-هزینه های تامین مالی(به استثنای الزامات استاندارد حسابداری مخارج تامین مالی)
د- مخارج سربار اداری و عمومی
ﻫ- مخارج آموزش کارکنان که برای فراگیری طرز کار ماشین آلات پرداخت می شود.
و-هزینه مالیات و بیمه که بعد از تاریخ تحصیل دارایی هر ساله پرداخت می شود
ز-مخارج غیر عادی که در ارتباط با تحصیل دارایی پرداخت می شود،مانند جریمه تاخیر در پرداخت حقوق گمرکی
ح-زیان های عملیاتی اولیه که تا قبل از رسیدن به سطح عملکرد برنامه ریزی شده دارایی واقع می گردد.
منابع:اسکندری جمشید-حسابداری میانه-جلد اول-چاپ چهارم-انتشارات کیومرث
تاروردی یدالله-حسابداری مالی-جلد اول-چاپ هفتم
خواجوی شکرالله-حسابداری میانه-جلد اول
