مفاهیم و کلیات مدیریت تولید :
منبع:مدیریت تولید-بابک کاظمی انتشارات پیام نور
1-تعریف مدیریت تولید :
مریریت تولید عبارت است از مجموعه ای از تکنیکها ، مدلها و روشهای عملی جهت برنامه ریزی و کنترل فرآیند تولید کالاها ئ خدمات . دانش مدیریت تولید به دنبال افزایش بهبود بهره برداری از منابع کم یاب اقتصادی است امروزه بحران انرژی و کمبود مواداولیه و از طرف دیگر افزایش تقاضا برای کالاها و خدمات صنعتی مشکل شرکتها و بنگاههای اقتصادی است .
امروز دانش مدیریت تولید با ارائه روشها و مدلها ی کاربردی به دنبال این است علاوه بر بخش کالا در سازمانهای خدماتی نیز از تکنیکها و روشهای تولید استفاده نمایند انتظار می رود که به تدریج دانش مدیریت تولید در سازمانهای خدماتی نیز فراگیر شود .
2-سیر تحول سیستمهای تولیدی :
نزدیک به یک قرن از بکارگیری دانش مدیریت تولید در سازمانها سپری شده است رشد سیستم های تولید صنعتی در قرن گذشته دارای 4 مرتب بوده است :
1- سیستمهای تولید سنتی : در نیمه دوم قرن 19 تا دهه اول قرن بیستم ، در قرن 19 تولید کالاها به روشهای سنتی و متکی بر نبروی فیزیکی انسانها به صورت پراکنده و با گوناگونی و تفاوتهای بسیار انجام شده است ، مفهوم استاندارد و رعایت مشخصات و ویژگی های محصول تعریف نشده و تولید کنندگان با ظرفیتهای محدود و هزینه های بالا کالاهایی را تولید می کردند .
2- سیستم های تولید انبوه : (1950-1911)در سال 1911 دانشمند مدیریت فردریک – تیلور اولین کتاب علمی مدیریت را با نام اصول مدیریت علمی منتشر می کند در این کتاب سیستم های تولیدی جهت اجرای روشهای علمی در برنامه ریزی و کنترل عملیات فراخوانده شدن کمپانی ford اولین بار نظریه های مدیریت علمی را اجرا می کند و اصل تقسیم کار و تخصص گرایی به اجرا گذاشته می شود در نتیجه آن علاوه بر افزایش ظرفیتهای تولید و کاهش قیمت تمام شده باعث می گردد اولین بار مفهوم استاندارد سازی و مدیریت کیفیت مطرح شود .
3- سیستم های تولید به هنگام (on –time) (2006-1950) :
در دهه 60 تا 80 میلادی اولین بار در ژاپن شرکت تویوتا در برنامه ریزی و کنترل تولید نظریه های زمانبندی و کنترل زمان سنجی انجام عملیات ها را اجرا می کند.همچنین کنترل به موقع موجودی انبار ها و نظارت بر گردش موجودی انبار مطرح می شود و بهبود مستمر به عنوان یک اصل به معنای حذف فعالیت هایی که ارزش افزوده ایجاد نمی کند به کار گرفته می شود.
در سیستم تولید به هنگام علاوه بر افزایش ظرفیت تولید تنوع محصولات نیز افزایش می یابد از دیگر نتایج آن کاهش زمان تولید محصولات و افزایش توجه به سلیقه ها و خواسته های مشتریان می باشد .
4- سیستم های تولید چابک (agide-production)(...-2006):
در سالهای اخیر بر اساس نتایج تحقیقات شدت رقابت در بازه های جهانی باعث بوجود آمدن تحولات زیادی شده است در تولید چابک سیستم های تولیدی در کوتاهترین زمان بر اساس استراتژی تولید خود محصولات خود را متنوع و پیچیده می کند.
توسعه محصولات جدید و نفوذ به بازارهای جهانی استراتژی سیستم های چابک می باشد. در سیستم های چابک طراحی های گوناگون و افزایش پیچیدگی محصولات باعث بالا رفتن تفاضلی مشتریان نسبت به قبل می شود.
بخش های یک سیستم تولیدی :
یک سیستم تولیدی در بر گیرنده مجموعه ای از اجزا می باشد که ارتباطات و تعاملات با یکدیگر فرایند تولید را به وجود می آورد . مدیریت در راس این مجموعه وظیفه برنامه ریزی و کنترل را بر عهده دراد سایر بخش های دیگر یک سیستم تولیدی به شرح زیر است :
1) تدارکات : تامین نیازمندی ها و مایحتاج لازم جهت سیستم تولیدی به مقدار کافی و در زمان مناسب (Tزمان ، Q مقدار) همچنین واحد تدارکات بر انبارها و موجودی آنها نظارت داشته و کنترل موجودی انبار انجام می گیرد.
2) امور اداری و کارگزینی : تامین نیروی انسانی لازم و آموزش نیروی انسان جهت به کارگیری در بخش های مختلف سیستم تولیدی از وظایف این قسمت می باشد.
3) تشکیلات تولید : اجرای عملیات ساخت یا مونتاژ محصولات از وظایف این قسمت می باشد . استانداردسازی ، تولید صنعتی و انطباق تولیدات با سلیقه های مشتریان از اهداف این قسمت می باشد .
4) امور مالی و حسابداری : سیاست گذاری برنامه ریزی ، نظارت و کنترل گردش مالی از طریق مستندسازی تبادلات سازمان از وظایف این قسمت می باشد . همچنین پیش بینی روشهای تامین اعتبارات جهت اجرای طرحهای توسعه تکنولوژی از وظایف این قسمت است.
5) فروش و بازایابی : سیاستگذاری و برنامه ریزی کانالهای توزیع و انتشار محصولات به روش صحیح از وظایف این قسمت است همچنین انجام تحقیقات بازاریابی و نظر سنجی از مشتریان جهت جست و جوی خواسته ها و سلیقه مشتریان از وظایف بازاریابی می باشد.مطالعه رفتار مشتری و شناسایی الگوهای مصرف و پیش بینی تقاضا برای محصولات در بازاریابی انجام می شود.
6) تحقیق و توسعه : تشکیلات تحقیق و توسعه با اجرای پروژه های تحقیقاتی به دنبال شناسایی ضعف ها و روشهای عملیاتی نادرست در سیستم تولیدی است . انتظار می رود واحد تحقیق و توسعه با پیشنهاد اجرای طرح ها و برنامه ها به طور مداوم منجر به بهبود عملیات در سیستم های تولید می شود .
انواع فرایند های تولیدی :
تعریف فرایند : فرایند کلی عبارت است از مجموعه ای از مراحل و توالی عملیات ها که در هر مرحله با انجام فعالیت های مشخص ارزش کالاهای در جریان ساخت افزایش می یابد در فرایند تولید ترتیب عملیات ها به گونه ای است که به تدریج درصد تکمیل کالاهای در جریان ساخت افزایش یافته و به تدریج تکمیل می گردد.
دو دسته فرایند تولیدی :
1) فرایندهای پیوسته : در این نوع فرایند کارگاههای تولیدی به صورت متوالی فهالیت هایی را در کنار یکدیگر جهت تکمیل محصولات انجام می دهند زنجیره عملیات به گونه ای است که اگر یک کارگاه متوقف شود کل فرایند تولید متوقف می گردد. خروجی هر کارگاه ورودی کارگاه بعدی است حجم تولید بالاست و تنوع محصولات پایین است .
2) فرایندهای غیر پیوسته : در این نوع فرایند بین کارگاهها توالی مشحص وجود ندارد کارگاههای تولیدی به صورت مستقل و مجزا در کنار یکدیگر قرار گرفته اند هر محصول بستگی به مشخصات و نوع ان از کارگاههای معینی عبور می کند نوع سفارش مشتری و مشخصات مورد نظر مشتری معین می کند محصول از چه کارگاههایی باید عبور کند دراین نوع فرایند ماشین الات تخصصی و نیروی انسانی متخصص قادر می باشد انواع محصولات متناسب با سفارش مشتری و سلیقه آنها تولید نماید گاهی اوقات به چنین سیستمی ، سیستم تولید سفارشی گفته می شود.
پیش بینی تقاضا:پیش بینی عبارت است از اندازه گیری احتمال وقوع یک رویداد که در زمان آینده رخ می دهد به منظور انجام برنامه ریزی و کنترل سیستم های تولیدی براورد تقاضا برای کالاها اساس کنترل عملیات تولید می باشد امروزه علی رغم افزایش شدت تغییرات و پیچیدگی شرایط محیطی همچنان سازمان ها به دنبال بررسی و پیش بینی فروش محصولات می باشد. انواع مدل ها و روشهای پیش بینی تقاضا در شرایط گوناگون می تواند استفاده شود زمان و هزینه مورد نیاز جهت به اجرا درآوردن مدل پیش بینی تقاضا در شرکت ها متفاوت بوده و بستگی به نوع کالا و خدمات دارد.
