مقدمه:
گسترش و پیچیدگی روزافزون و شتاب امیز واحدهای تجاری در جهان پیشرفته امروزی، فشارهای ناشی از کمبود منابع و افزایش رقابت، وجود انواع مخاطرات در زمینه های مالی، اداری و تجاری که هدف ها و سیات های سازمانی ان ها را چه از درون و چه از برون به شدت تهدید می کند. سبب شده است تا کنترل مستقیم و انفرادی این گونه واحدها ناممکن شود و نیاز به استقرار یک سیستم اثر بخش کنترل های داخلی به عنوان جزئی لاینفک از سیستم مدیریت کارامد،مورد توجه جدی قرار گیرد.
با توجه به این که امروزه حجم عملیات بیشتر شرکت ها و واحدهای تجاری به قدری زیاد است که رسیدگی های کامل و صددرصدنسبت به انها غیر عملی و در بسیاری از موارد غیرممکن است، حسابرسلن با اتکا به سیستم کنترل های داخلی می توانند رسیدگی های خود را به تعدادی از اقلام و انجام رسیدگی هایی برمبنای نمونه گیری ویک سری نتایج کلی بر سند ومشت را نمونه خروار تلقی کرده ومسئولیت اظهار نظری را که بالاجبار می بایست نسبت به کل صورتهای مالی ارائه گردد تقبل نمایند. لازمه ی این بحث ها این است که حسابرسان سیستم کنترل های داخلی را به نحو شایسته ای بررسی وارزیابی کرده و از وجود ،مناسبت ، قوت و کفایت کنترل های داخلی اطمینان معقول کسب کنند.( منبع: کتاب حسابرسی 1، مولفان: شکراله خواجوی، حمید الهیاری ابهری، میثم نوشادی، انتشارات: زمزمه نور با همکاری نگاه دانش، چاپ: 88، ص 160)
کنترل های داخلی :
مطابق استانداردهای حسابداری، کنترل های داخلی فرایندی است که بوسیله مدیریت وسایر کارکنان طراحی واجرا می شود تا از دستیابی به اهداف واحد مورد رسیدگی در زمینه قابلیت اعتماد گزارشگری مالی، اثربخشی وکارایی عملیات و رعایت قوانین و مقررات مربوط، اطمینانی معقول بدست اید. به عبارت دیگر، فرایند کنترل های داخلی، مجموعه سیاست هایی و رویه هایی است مدیریت واحد اقتصادی به گونه ای منظم و اثربخش بکار می گیرد.
اطمینان نسبی :
اطمینان نسبی بدان معناست که هیچ سیستم کنترل داخلی ایده ال نیست و سیستم کنترل داخلی کامل وبدون نقص وجود ندارد و همه کنترل های داخلی شامل برخی محدودیت های ذاتی می باشند. برخی از این محدودیت ها را در زیر بیان می کنیم :
1-فزونی منافع بر مخارج : هیچ هدف مدیریت یا کنترل نباید بدون در نظر گرفتن فزونی منافع بر مخارج لازم برای دستیابی به ان هدف ها تعیین شود. یعنی در حقیقت هزینه کنترل داخلی نباید از منافعی که انتظار می رود در اثر استقرار کنترل های داخلی عاید شود بیشتر باشد.
2-اشتباه در قضاوت: گاهی اوقات، مدیریت وسایر کارکنان بدلیل نداشتن اطلاعات کافی، محدودیت های زمانی و یا سوء تعبیر، در تصمیم گیری های تجاری ویا انجام وظایف روزمره ی خود ممکن است قضاوت های ضعیفی داشته باشند.
3-اختلالات: زمانی که کارکنان، دستورات را بدرستی درک نکرده باشند یا اشتباهاتی را بدلیل بی دقتی ، حواس پرتی یا خستگی واضطراب ویا جایگزین کردن نظرات یا اطلاعات و اگاهی های خود بجای دستورات ومقررات و نادیده گرفتن برخی کنترل ها مرتکب شوند، ممکن است در استقرار کنترل داخلی اختلالاتی بوجود اید .
4-تبانی: افرادی که با یکدیگر کار می کنند مانند کارمندی که وظیفه ی کنترلی مهمی را به عهده دارد و با کارمند دیگر، مشتری یا عرضه کننده کار می کند ممکن است بدلیل اعمال نکردن کنترل داخلی بتوانند تقلبی را مرتکب شده و ان را پنهان کنند.
5- دستکاری مدیریت: مدیریت می تواند برای اهداف غیر قانونی مانند اهداف شخصی یا بهتر نشان دادن وظعیت مالی شرکت یا رعایت قوانین، سیاست ها و رویه های تعیین شده را تحت تاثیر قرار دهد یا ملغی کند. (همان: 161)
تمایز بیین حسابرسان داخلی و حسابرسان مستقل:
هدف حسابرسان مستقل، اظهارنظر درباره صورت های مالی صاحبکار است؛ هدف حسابرسان داخلی تایید صورت های مالی نیست، بلکه کمک به مدیریت واحدهای تجاری در اداره کردن امور شرکت به بهترین وجه است. بنابراین، حسابرسان داخلی، موثر بودن کنترل های داخلی را در دوایر، شعب یا دیگر قسمت های مختلف واحد تجاری ارزیابی می کنند. کار حسابرسان داخلی به کنترل های داخلی حسابداری محدود نمی شود، بلکه کنترل های داخلی اداری را نیز شامل می گردد.
رسیدگی های حسابرسان داخلی را اغلب حسابرسی عملیات می خوانند، زیرا هدف انان تعیین تاثیر رویه ها وروش های موجود بر کارایی عملیات واحد تجاری است.(منابع:کتاب جامع کارشناسی ارشد،حسابداری(جلد 2)،مولف:گروه مولفین، انتشارات دانش پرور، چاپ 1389، ص 411)
سیستم حسابداری:
سیستم حسابداری شامل موارد زیر است:
1. مستندات داخلی کافی برای تشخیص مسئول هر کار.
2. فهرست حساب ها.
3. دستورالعمل های اجرای رویه ها و روش های حسابداری و نمودگری که شیوه های مقرر برای پردازش معاملات را تصویر کند.
4. استفاده از دفاتر روزنامه و کل.
نکته:قابلیت اتکای مدارک داخلی زمانی افزایش می یابد که طرفین با تضاد منافع در تهیه ان شرکت کند.
نکته: یکی دیگر از ابزار های رایج کنترل داخلی، استفاده از شماره ردیف روی مدارک است.
فهرست طبقه بندی شده تمام حسابهای مورد استفاده، همراه با شرحی کامل از هدف و محتوای هر یک از انها، را فهرست حساب ها نامند.
هدف از روش های کنترلی تامین مقاصد زیر است:
1. صدور مجوز معاملات و فعالیت ها به نحو صحیح.
2. تفکیک مناسب مسولیت ها.
3. مستندات کافی و ثبت معاملات و رویدادها.
4. حسابدهی موثر در مورد دارایی ها.
5. ارزشیابی صحیح و مناسب اقلام ثنت شده.
نکات: 1)تفکیک مسولیت ها یک مفهوم بنیادی کنترل داخلی این است که هیچ فرد یا دایره ای نباید به تنیایی عهده دار انجام دادن تمامی مراحل یک معامله باشد.
2) تفکیک وظایف حسابداری از وظیفه نگهداری دارایی، یکی از راههای قدیمی استقرار کنترل های داخلی است.
سیستم کنترل داخلی عاملی موثر در پیشگیری از تقلب و حصول اطمینان از قابلیت اتکای اطلاعات حسابداری است. اما باید پذیرفت که در هر سیستم کنترل داخلی، محدودیت هایی ذاتی وجود دارد. هنگام اجرای روش ها کنترل ممکن است به دلیل بی دقتی یا سهل انگاری، برداشت غلط از دستورها یا سایر عوامل مربوط به رفتار انسانی، اشتباهاتی رخ دهد. کنترل های داخلی مانع از تقلب مدیریت ارشد نیست.
حدود کنترل های داخلی مورد عمل هر شرکت را هزینه اجرای ان تعیین می کند.
ارزیابی سیستم کنترل داخلی توسط حسابرسان:
دومین استاندارد اجرای عملیات حسابرسی به شرح زیر است:
برای برنامه ریزی حسابرسی و تعیین نوع، زمانبندی و میزان ازمون هایی که باید اجرا شود،شناختی کافی از ساختار کنترل داخلی باید کسب گردد.
شناخت حسابرسان از سیستم کنترل داخلی صاحبکار خود، مبنایی را هم برای (1) برنامه ریزی حسابرسی و هم برای (2) براورد احتمال خطر کنترل فراهم می اورد.
حسابرسان با داشتن این شناخت می توانند (1) انواع بالقوه تحریف های صورت های مالی را شناسایی کنند و (2) ازمون محتوای موثرتری را برای رسیدگی به اقلام صورت های مالی طراحی کنند.شناخت حسابرسان از ساختار کنترل های داخلی، مبنایی را نیز براورد احتمال خطر کنترل،یعنی احتمال این خطر که سیستم کنترل داخلی از رخداد تحریف ها پیشگیری یا انها را کشف نکند، جهت حسابرسان فراهم می اورد.(همان:412)
منابع:
1. منبع: کتاب حسابرسی 1، مولفان: شکراله خواجوی، حمید الهیاری ابهری، میثم نوشادی، انتشارات: زمزمه نور با همکاری نگاه دانش، چاپ: 88، ص 160.
2. منابع:کتاب جامع کارشناسی ارشد،حسابداری(جلد 2)،مولف:گروه مولفین، انتشارات دانش پرور، چاپ 1389، ص411.
