تعریف ارزش افزوده:
ارزش افزوده در قانون مالیات بر ارزش افزوده به عنوان تفاوت بین ارزش کالاها و خدمات عرصه شده با ارزش کالاها و خدمات خریداری یا تحصیل شده در یک دوره معین می باشد که در آن عرصه کالا انتقال کالا از طریق هر نوع معامله و ارائه خدمات انجام برای غیر در قبال مابه ازاء می باشد.
دوره مالیاتی:
هر سال شمسی به چهار دوره مالیاتی سه ماهه تقسیم می شود. در صورتی که شروع یا خاتمه فعالیت مودی در خلال یک دوره مالیاتی باشد زمان فعالیت مودی طی دوره مربوط یک دوره مالیاتی تلقی می شود. بنابراین دوره مالیاتی با فصول سال منطبق می باشد که در این ارتباط وزیر امور اقتصادی و دارایی مجاز است با پیشنهاد سازمان امور مالیاتی کشور مدت دوره مالیاتی را برای هر گروه از مودیان دو یا یک ماه تعیین نماید.
مودیان مالیات بر ارزش افزوده:
اشخاصی که به عرضه کالا و ارائه خدمات و اردات و صادرات آنها مبادرت می نمایند به عنوان مودی شناخته شده و مشمول مقررات قانون مالیات بر ارزش افزوده خواهند بود.
مبنای محاسبه مالیات بر ارزش افزوده:
مبنای محاسبه مالیات بهای کالا یا خدمات مندرج در صورت حساب خواهد بود. در مواردی که صورت حساب موجود نباشد و یا از ارائه آن خودداری شود و یا به موجب اسناد و مدارک مثبته احراز شود که ارزش مندرج در آنها واقعی نیست مبنای محاسبه مالیات بهای روز کالا و خدمات به تاریخ روز تعلق مالیات می باشد. همچنین مبنای محاسبه مالیات واردات کالا عبارتست از ارزش گمرکی کالا (قیمت خرید.هزینه حمل و نقل و حق بیمه) به علاوه حقوق ورودی (حقوق گمرکی و سود بازرگانی) مندرج در اوراق گمرکی و در واردات خدمات مبنای محاسبه آن عبارتست از معادل ارزش ریالی مربوط به مابه ازای واردات خدمات مزبور می باشد.
نحوه محاسبه مالیات بر ارزش افزوده:
در تدوین قانون مالیات بر ارزش افزوده به لحاظ نگرش مطلوب و سهولت اجرائی روش محاسبه مالیات بر ارزش افزوده بر اساس فرض تعهدی و با تکیه بر روش صورت حساب ارائه گردیده بنابر این مودیان نظام مالیاتی باید:
1)در هنگام خرید نهاده ها علاوه بر بهای کالاها و خدماتی که خریداری می نمایند حاصلضرب نرخ مالیات بر ارزش افزوده در بهای کالاها و خدمات خریداری شده را باید به فروشنده بپردازند. مبالغ پرداخت شده مودیان به عنوان اعتبار مالیاتی ایشان محسوب می گردد.
2)در هنگام فروش علاوه بر بهای کالاها و خدماتی که عرضه نمایند حاصلضرب نرخ مالیات بر ارزش افزوده در بهای کالاها و خدمات فروخته شده را از خریدار باید اخذ شود.
3)در پایان هر دوره مالیاتی مابه التفاوت مالیات بر ارزش افزوده پرداختی در زمان خرید کالاها و خدمات خریداری شده به عنوان نهادها با مالیات بر ارزش افزوده اخذ شده در زمان فروش کالاها و خدمات عرضه شده را به سازمان امور مالیاتی می پردازد. و یا مالیات اضافی پرداختی از سوی سازمان امور مالیاتی به مودی مسترد خواهد گردید.
ملاحضه می گردد که در این روش عملا فعالان اقتصادی خود هیچ گونه مالیاتی نپرداخته و صرفا با انباشت بار مالیاتی آن را به عنصر ما بعد خود منتقل می نمایند تا کل مالیات نهایتا توسط مصرف کننده نهایی کالا و خدمات مشمول پرداخت گردد.
معافیتها و نرخ صفر مالیات بر ارزش افزوده:
الف)معافیت در نظام مالیات بر ارزش افزوده: برخی کالاها و خدمات از معافیت در نظام مالیات بر ارزش افزوده برخوردار می شوند.عرضه کالاها و خدمات معاف از نظام مالیات بر ارزش افزوده مشمول محاسبه و اخذ مالیات بر ارزش افزود در هنگام فروش نمی گردد. بنابراین مودیان به عرضه کالا یا خدمات معاف از مالیات موضوع قانون مالیات بر ارزش افزوده اشتغال داشته باشند و یا طبق مقررات این قانون مشمول نباشد. مالیلتهای پرداخت شده بابت خرید کالا یا خدمات تا این مرحله قابل استردادنمی باشد عرضه کالاها و خدمات زیر و همچنین واردات آنها بر حسب مورد از پرداخت مالیات معاف می باشد:
1-محصولات کشاورزی فراوردی نشده.
2-دام و طیور زنده آبزیان زنبو عسل و نوغان
3-انواع کود.سم.بذر و نهال
4-آرد خبازی.نان.گوشت.قند.شکر. برنج.حبوبات و سویا.شیر.پنیر.روغن نباتی و شیر خشک مخصوص تغذیه کودکان
5-کتاب.مطبوعات.دفاتر تحریر و انواع کاغذ چاپ.تحریر و مطبوعات
6-انواع دارو. لوازم مصرفی درمانی(انسانی.حیوانی وگیاهی) و خدمات توانبخشی و حمایتی
7-خدمات مشمول مالیات بر درآمد حقوق.موضوع قانون مالیاتهای مستقیم
ب)نرخ صفر در نظام مالیات بر ارزش افزوده: اعمال نرخ صفر بر صادرات باعث تخلیه کامل بار مالیاتی کالاها و خدمات صادراتی می گردد و برخلاف نظام مالیات بر درآمد که فقط قادر به عدم اخذ مالیات از صادرکننده می باشد.نظام مالیات بر ارزش افزوده کل بار مالیاتی انباشته بر کالاها و خدمات صادراتی را اعمم از اینکه در آخرین مرحله اعمال گردیده باشد یا در مراحل قبل (حتی در مرحله واردات مواد اولیه برای تولید محصول صادراتی) تخلیه می نماید و در نتیجه کالاها و خدمات صادراتی فاقد هر گونه بار مالیاتی مستقیم و غیر مستقیم ناشی از اعمال مالیات بر ارزش افزوده خواهند بود.
نرخ مالیات بر ارزش افزوده:
نرخ مالیات برارزش افزوده یک و نیم درصد(5/1%)می باشد.اما نرخ مالیات برارزش افزوده کالاهای خاص به شرح زیر تعیین می گردد:
1-انواع سیگار و محصولات دخانی دوازده درصد(12%)
2-انواع بنزین و سوخت هواپیما بیست درصد(20%)
تاریخ تعلق مالیات بر ارزش افزوده:
الف)در مورد عرضه کالا:
1-تاریخ صورتحساب’تاریخ تحویل کالا یا تاریخ تحقق معامله کالا’هر کدام که مقدم باشد’ حسب مورد.
2-در مواردی که کالابه عنوان دارایی در دفاتر ثبت می گردد’ تاریخ ثبت دارایی در دفاتر یا تاریخ شروع استفاده هر کدام که مقدم باشد یا تاریخ برداشت’حسب مورد.
3-در مورد معاوضه کالا’ تاریخ معاوضه.
ب)در مورد ارائه خدمات:
1-تاریخ صورتحساب یا تاریخ ارائه خدمت’ هر کدام که مقدم باشد.
2-در مورد معاوضه خدمات’ تاریخ معاوضه.
ج)در مورد صادرات و واردات:
در مورد صادرات هنگام صدور(از حیث استرداد)و در مورد واردات تاریخ ترخیص کالا از گمرک و در خصوص خدمت’ تاریخ پرداخت مابه ازاء.
تنظیم گزارش حسابرسی مالیات بر ارزش افزوده:
اشخاص مذکور در صورت قبول درخواست مودی’ مکلفند گزارش حسابرسی مالیات بر ارزش افزوده را با رعایت شرایط زیر و طبق نمونه و دستورالعملی که سازمان امور مالیاتی کشور تعیین می کند تنظیم نموده و جهت تسلیم به اداره تمور مالیاتی مربوط ’ در اختیار مودی قرار دهند .
الف) اظهار نظر نسبت به کفایت اسناد و مدارک حسابداری برای امر حسابرسی مالیات بر ارزش افزوده طبق مفاد قوانین و مقررات و استاندارد های حسابداری.
ب) تعیین ماخذ مشمول مالیات و مالیات متعلق هر دوره مالیاتی بر اساس مفاد این قانون و مقررات مربوط
قبول گزارش حسابرسی مالیاتی هر دوره مالیاتی موکول به آن است که مالیات گزارش مزبور را به همراه اظهار نامه مالیاتی دوره مزبور و یا حد اکثر ظرف مدت یک ماه از تاریخ انقضاء مهلت تسلیم اداره امور مالیاتی مربوط نموده باشد .
منبع کتاب حسابداری مالیاتی تأليف حسین مهربانی
