حسابرسي و پيامدهاي آن
رشد فزاينده سرمايه داري جهاني و سرعت فرآيند جهاني شدن حسابرسي را با مشكل مواجه كرده است. هر چه سرعت جهاني شدن شدت يابد پروسه ادغام و تجزيه شركت ها نيز سرعت مي يابد. در اين پروسه احتمال فساد و تقلب دو چند ان مي شود.
تحقيقات به عمل آمده پيرامون فساد، كلاهبرداري و تقلب در مورد شركت هاي آنرون، ورلدكام، زيراكس، پارمالات و... همگي مؤيد اين امر است كه در كليه اين شركت ها مراحل تجزيه و ادغام وجود داشته و از همان تاريخ حساب سازي و دستكاري در حساب ها صورت گرفته كه چند سال بعد اين فساد برملا شده است.
با توجه به گستردگي بورس هاي جهان و تعدد سهام داران جزء به ويژه خانوارها سقوط و ورشكستگي هر يك از شركت ها به معني از دست رفتن ثروت بخش قابل توجهي از جامعه است بنابراين بازارهاي سرمايه رويكرد جديدي را در قبال تقلبات، تخلفات و ناشي گري هاي گزارشگري مالي اتخاذ كرده اند.
پيشينه اين رويكردها از دهه 1970 و سپس در جريان تقلب انتخاباتي رياست جمهوري آمريكا (واترگيت) سپتامبر سياه دهه 1990 بود كه منجر به انتشار گـزارش هـاي «كنترل هاي داخلي و حاكميت سهامداران» در كشورهاي انگلستان و آمريكا شد. در حال حاضر مهم ترين مسووليت هاي حسابرسان تاكيد بر شناخت حسابرسان از محيط كنترلي، ريسك تجاري شناخت كسب و كارهاي جديد به عنوان بخشي از فرآيند عمليات حسابرسي است.
همچنين افزايش مسووليت حرفه اي حسابرسان در مقابل جامعه در ارتباط با موضوعات نوين اقتصاد جهاني نظير پول شويي، فساد و تقلبات گسترده بحث هاي خاصي را پيرامون استقلال حسابرسان و تغيير در مقررات نظارتي مربوط به حسابرسان پيش آورده است.
شايد در راستاي همين مسووليت هاي جديد است كه بازار سرمايه جهاني حتي در مورد تشكيل مؤسسات حسابرسي و فراهم آوردن راهكارهاي قانوني جهت مقابله با فساد و تقلب در مؤسسات حسابرسي هم قوانين خاصي را تدوين كرده كه مشهورترين آن در حال حاضر قانون «ساربنز آكسلي» كه حاكم بر كليه شركت هاي سهامي عام پذيرفته شده در بورس آمريكاست كه طبق اين قانون شركت هاي آمريكايي جهت فعاليت هاي برون مرزي خود نيز بايد آن را رعايت كنند.
حسابداران رسمي امين ناظر ملت به شمار مي روند و بايد به افراد و سازمان ها در راهبري و توسعه جامعه كمك كنند كه اين امر نيازمند اعتماد جدي مردم به حسابداران رسمي است اما اين اعتماد چگونه تحقق خواهد يافت؟ بدون شك پروسه اعتماد و اطمينان يابي مردم همچون پروسه اعتبـاربخشي گزارشات حسابرسي چندان آسان نيست. همين مهم باعث شد كه فدراسيون بين المللي حسابداران ( IFAC ) در سال 2003 به بازنگري نقش خود در راستاي تحقق منافع عمومي پرداخت و نهايتاهيات مراقبت از منافع عمومي ( PIOB ) تشكيل شد كه امروزه فعاليت آن دوچندان شده است.
از طرف ديگر هيات استانداردهاي بيـن المللي از دسامبر 2003 پس از جمع بندي اوليه از وقايع آنرون و ورلدكام موضوع بهبود گزارشگري در سطح جهان را با هدف تجديدنظر در استانداردهاي بين المللي حسابداري در دستور كار قرار داد كه تاكنون تغييرات و تجديدنظرهاي متعددي در استانداردهاي حسابداري صورت گرفته است. از جمله در استاندارد بين المللي حسابداري شماره 24 موضوع افشاي حقوق و مزاياي مديران ارشد شركت ها و تعريف مجدد اشخاص وابسته و الزام افشاي اشخاص وابسته و الزام افشاي تعهدات، شرايط و تضامين معاملات اين گونه اشخاص و همچنين افشاي مفروضات مهم مديريت در تعيين برآوردهاي حسابداري كه باعث تعديلات با اهميت در مبلغ دفتري دارايي ها و بدهي ها مي شود از جمله اين تغييرات هستند.
انتشـار كتـاب «چـرا و چگـونـه حسابرسي بايد تغيير كندWhy & how audits change » از انتشارات مؤسسه جان وايلي در سال 2003 نشان داد كه به علت پيشرفت فنون و ابزارهاي تجارت الكترونيكي حسابرسان بايد مهارت هاي حرفه اي خود را مطابق تجارت روز فوق العاده افزايش دهند و از اعمال يكسويه تجارب سنتي پرهيز كنند و به شيوه هاي نوين ارزيابي و ريسك مـسلط شوند تا مقهور صورت هاي گمراه كننده نشوند.
اگر حسابرسان و مديران را طرفين يك مبارزه در راستاي تهيه صورت هاي مالي و اعتباردهي آن بدانيم از آنجا كه امروزه بسياري از مديران با ترفندها و چـم و خم هاي استانداردهاي حسابداري و حسـابـرسـي آشنا شده اند لازم است حســابـرسـان نيـز بـا راهكـارهـاي حسـاب آرايـي و فريب و تقلب در صورت هاي مالي آشنا شوند تا بتوانند صـورت هـاي مـالـي گمراه كننده را بازشناسند. حادثه گيلان پاكت در سال 1375 و سقوط دهشتناك سهام برخي شركت ها در سال 1383 در ايران و همچنين بررسي موردي سقوط سهام شركت هاي آنرون، ورلدكام، زيراكس، پارمالات، ا-آي-جي و ده ها مورد ديگر در بازارهاي بورس جهان همه و همه نشان از سقوط ارزش و اخلاق در اقتصـاد و غلبـه فسـاد و تقلـب بر ارزش هاست.
لذا حسابرسان در چنين شرايط و محيطي اولابايد كوشش كنند كه خود گرد فساد نگردند و ثانيابا «اتكا به استقبال و آيين رفتار حرفه اي» بي رحمانه در افشاي اين فساد و تقلب كوشش كنند زيرا بار سنگين فساد، كلاهبرداري و تقلب در بورس هاي جهان بر دوش سهام داران جزء و مردم قرار دارد كه حسابرسان را امين خود مي دانند.
دستگاه هاي نظارتي بورس هاي جهان نيز چنان چه بخواهند در خدمت مردم قرار بگيـرنـد بـايـد از طريق افشاي كامل صورت هاي مالي، شفاف سازي اطلاعات و آشكار كردن همه اطلاعات نهايي شرايط يكسان و عادلانه اي را در بازار سرمايه حاكم كنند كه در غير اين صورت بورس هاي جهان ملعبه دست متقلبان و فريبكاران خواهد شد.
منبع : روزنامه سرمايه، شماره 172 تاريخ 20/2/85، صفحه 12 (بازار سرمايه)
