حسابداری محیط زیست

[khoshnoud]

• 
  مقدمه:
  همگام با رشد اقتصادی فشار بر سیستم های طبیعی و منابع کره زمین شدت میگیرد .
  مدیران واحد تجاری تحت فشار هستند تا نه تنها باید هزینه های عملیاتی را کاهش دهند بلکه باید تاثیرات زیست محیطی حاصل از فعالیت های عملیاتی را کاهش دهند.
  سیستم حسابداری سنتی اطلاعات مربوطی را درارتباط با هزینه های محیط زیست در اختیار مدیران قرار نمیدهد.
  دو مقوله توسعه پایدار و حفاظت و بهسازی محیط زیست موضوعاتی هستند که در سراسر جهان بر چگونگی رشد اقتصادی و رفاه اجتماعی تاثیر میگذارند.
   
  پیشینه و جایگاه حسابداری محیط زیست:
  
  فاصله زمانی سال های 1980-1971 را زمان شروع اولیه طرح مبحث حسابداری محیط زیست در قالب حسابداری مسئولیتهای اجتماعی میدانند.
  در حوزه مسایل محیط زیست در ایالات متحده قوانین و استانداردهایی وضع شد که مهمترین آنها عبارتند از:
  سال1975 نشریه شماره 5 با عنوان حسابداری رویدادهای احتمالی
  سال1976 تفسیر شماره14با عنوان براورد مبلغ یک زیان
  سال1976 قانون بازیافت منابع محیط زیست
  سال1980 قانون فدرال تحت عنوان قانون جامع مسئولیت ، غرامت و بدهی محیط زیست(super fund)
  
  سال 1986 اصلاح قانون super fund
  سال 1990 نشریه شماره 8-9 تحت عنوان سرمایه ای کردن هزینه های آلودگی محیط زیست
   
  قانونsuper fund یکی از مهمترین و برجسته ترین قوانین مصوب در حوزه مسایل زیست محیطی می باشد و بذر اساس این قانون 6/1 میلیارد دلار وجوه سپرده برای هزینه های پاکسازی مکانهایی که به محیط زیست خسارت وارد می کنند اختصاص داده شد.
  
  مفهوم حسابداری محیط زیست و دلایل سودمندی آن:
  حسابداری محیط زیست شاخه هایی از حسابداری است که به جمع آوری اطلاعات هزینه های زیست محیطی وبه کارگیری این اطلاعات در انجام محاسبات مربوط به قیمت تمام شده کالاها و خدمات میپردازد.
  حسابداری محیط زیست شامل مجموعه فعالیت هایی است که به موجب افزایش توان سیستم های حسابداری در جهت شناسایی ، ثبت و گزارشگری آثار ناشی از تخریب و آلودگی زیست محیطی میشود.
  
  
  
  هدف حسابداری زیست محیطی فراهم آوردن اطلاعاتی است برای ارزیابی عملکرد، تصمیم گیری، کنترل و گزارشگری به مدیران است.
  
  هزینه ها و عملکرد زیست محیطی شرکت به دلایل زیر قابل توجه خاص مدیریت هستند:
  
  1- بسیاری از هزینه های محیط زیست را میتوان با استفاده از تصمیم گیری های تجاری بهتر ، سرمایه گذاری در فن آوری های سازگارتر با زیست محیطی ( صنایع سبز) و طراحی دوباره فرآیندها و محصولات تولیدی به طور قابل ملاحظه ای کاهش داد و یا اصلا آنها را حذف کرد ، زیرا برخی از این هزینه ها ممکن است هیچ ارزش افزوده ای برای سیستم یا محصول ایجاد نکنند.
  
  2- مدیریت بهتر هزینه های زیست محیطی میتواند عملکرد زیست محیطی شرکت را نیز بهبود بخشیده ( از طریق کاهش آلودگی و حفظ سلامت عمومی) و مزایای قابل ملاحظه ای را برای جامعه به همراه داشته باشد.
  
  3- درک درست هزینه های زیست محیطی و اطلاع از عملکرد زیست محیطی فرآیندها و محصولات تولیدی می تواند بهایابی درست و صحیح و همچنین قیمت گذاری محصولات را بهبود بخشیده و به شرکت ها در طراحی فرآیندها و محصولات سازگارتر با زیست محیطی یاری رساند
  
  
  4- ثابت شده است با توجه به فرآیندها و محصولات تولیدی منطبق با شرایط زیست محیطی بهتر، مزایای رقابتی برای محصولات شرکت در میان مشتریان ایجاد میکند.
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  
  اصطلاحات حسابداری زیست محیطی
   
   
   

  انواع حسابداری محیط زیست	موضوع مورد توجه	کاربران
  حسابداری درآمد ملی(اقتصاد کلان)	یک ملت یا یک قوم	برون سازمانی
  حسابداری مالی (اقتصاد خرد)	شرکت	برون سازمانی
  حسابداری مدیریت (اقتصاد خرد)	شرکت،بخش،محصول، خط تولید، سیستم تولیدی	درون سازمانی

  [/l][/l][/r] 
  حسابداری درآمد ملی:
   
  در سطح اقتصاد کلان از حسابداری محیط زیست به منظور انجام محاسبات مربوط به هزینه های منابع زیرزمینی و جریان های حاصل از این منابع استفاده می شود.
  
  حسابداری مالی:
  
  در سطح اقتصاد خرد یا واحد تجاری ، حسابداری محیط زیست ابزاریست برای اندازه گیری وبراورد تعهدات شرکتها درقبال محیط زیست وهمچنین محاسبه ،شناسایی و طبقه بندی هزینه های مرتبط  با محیط زیست تعریف کرد.
  
  حسابداری مدیریت:
  
  کاربرد حسابداری محیط زیست در حسابداری مدیریت این است که واحد تجاری بر اساس قواعد حاکم برآن می توانند بهای مواد و هزینه های زیست محیطی استفاده شده برای انجام عملیات خود را اندازه گیری کنند.
  
  
  مدیریت می تواند در تعدادی از تصمیمات داخلی خود به شرح ذیل از اطلاعاتحاصل از حسابداری زیست محیطی بهره مند شود:
  
  طراحی محصول                           ترکیب محصول         
  طراحی فرآیند                         توجیه برنامه زیست محیطی
  مکان یابی تاسیسات                    انجام سرمایه گذاری
  خرید                                 کنترل هزینه
  هزینه یابی                            مدیریت ضایعات
  مدیریت ریسک و بدهی                    قیمت گذاری محصول
  طراحی برنامه های راهبردی               ارزیابی عملکرد
  انتخاب عرضه کنندگان                    گسترش کارخانه
  تخصیص هزینه
  
  
  هزینه های زیست محیطی:
  
  واژه بهایابی زیست محیطی حداقل به دو جنبه مهم اشاره دارد:
  1- هزینه هایی که به طور مستقیم فعالیت های مالی شرکت را تحت تاثیر قرار میدهند. این هزینه ها ، هزینه های خصوصی ، خاص شرکت یا داخلی نامیده می شود.
  
  2- هزینه های منحصر به فرد زیست محیطی که شرکت ها مسئول آن نیستند و هیچ پیامد اقتصادی مستقیمی برای فعالیت های مالی شرکت ندارند.
  
  
  
  
  n     [/size]چگونگی تعریف شرکت از هزینه های زیست محیطی به این موضوع بستگی دارد که می خواهد از این اطلاعات در چه زمینه ای ( تسهیم هزینه ها، بودجه بندی سرمایه ای، طراحی محصول و فرآیند تولید و یا دیگر تصمیم های مدیریتی) استفاده کند.
  
  
  
  n     [/font][/font][/size]همچنین به میزان و وسعت این کاربرد نیز بستگی دارد. علاوه بر این، همواره به وضوح مشخص نیست که یک هزینه ، جزیی از هزینه های زیست محیطی محسوب می شود یا نه. n     [/font][/font][/size]در سیستم های معمول حسابداری ، طبقه بندی های مختلفی برای هزینه ها صورت گرفته است در یک نوع از این طبقه بندی ، هزینه ها را به هزینه های موادخام، دستمزد مستقیم، سربار ساخت عمومی و اداری، توزیع و فروش و تحقیق و توسعه دسته بندی میکنند. نمونه هایی از هزینه های زیست محیطی که توسط واحد تجاری تحمل میشوند:         هزینه های بالقوه پنهان
  الزامی                اولیه           اختیاری
  
  آگاهی              مطالعات محل کارخانه               روابط عمومی
  گزارشگری           آماده سازی محل احداث بنا          نظارت،آزمون
  نظارت ،آزمون        دریافت مجوز                      آموزش
  مدلسازی،مطالعه      تحقیق و توسعه                    ممیزی
  بایگانی             مهندسی و تهیه                 تعیین صلاحیت فروشندهها
  طرح ها بازرسی       نصب ماشین الات                   گزارش ها
  خبررسانی             هزینه های عادی               بیمه
  برچسب زنی            تجهیزات سرمایه ای                طرح ریزی   
  تجهیزات حفاظتی        مواد اولیه                     مطالعات امکان سنجی
  مراقبت بهداشتی        دستمزد                          بازیافت
  بیمه محیط زیست        ملزومات                        مطالعات زیست محیطی
  بیمه مالی            تسهیلات                         تحقیق و توسعه
  کنترل آلودگی          ساختمان                        خاکبرداری
  مدیریت پس آبها       ارزش اسقاط                      پشتیبانی پژوهشگران
  
  
  
  
  
  
  
                                                      هزینه های آینده   هزینه های احتمالی   هزینه های تصوریارتباطی
  مدیریت زباله ها      هزینه های الزامآور آتی        تصویر اجتماعی شرکت
  خاتمه کار، تعطیلی     هزینه های قانونی و جرائم      رابطه با بیمه گزاران
  واگذاری موجودی ها    آسیب جراحات شخصی              رابطه بااعتباردهندگان
  نقشه برداری محل       خسارت منابع طبیعی             رایطه مشتریان
                       خسارت اموال                   رابطه با کارگران
                       خسارت زیان های اقتصادی        رابطه با قانونگزاران
                       رابطه با سرمایه گذاران                                                                                             رابطه با عرضه کنندگان
                                                     رابطه با افراد محلی
  
  n         [/font][/font][/size]هزینه های عادی
  
  
  n          [/font][/font][/size]هزینه های ایجاد شده بر اثر استفاده از مواد خام ، آب ، برق ، سوخت و.... ، کالاهای سرمایه ای و ملزومات هستندکه در حسابداری صنعتی و بودجه بندی سرمایه ای مورد توجه قرار می گیرند اما در گروه هزینه های زیست محیطی منظور نمی شوند . با این وجود استفاده و اتلاف کمتر مواد خام ، آب ، برق، سوخت، و ... کالاهای سرمایه ای و ملزومات اداری مزیت زیست محیطی بوده و موجب کاهش فرسایش و مصرف منابع طبیعی تجدید ناپذیر می شود . n          [/font][/font][/size]از طرف دیگر ، خواه این هزینه ها به عنوان هزینه های زیست محیطی در نظر گرفته شود یا نه، ضروری است هزینه های مزبور را در تصمیم گیری های مدیریت واحد تجاری موثر بدانیم . خط چین های اطراف این هزینه ها در نمایشگر بیانگر احتمال عدم توجه به هزینه های مزبور در تصمیم گیری های واحد تجاری است.
  
  
  
  n         [/font][/font][/size]هزینه های بالقوه پنهان   
  
  n          [/font][/font][/size]هزینه های بالقوه پنهان هزینه هایی هستند که احتمال دارد از دید مدیریت پنهان بمانند.
   
  n         [/font][/font][/size]هزینه های زیست محیطی اولیه
  
  n          [/font][/font][/size]اولین گروه هزینه ها هستند که قبل از شروع فرآیند تولید و انجام عملیات ، طراحی سیستم یا استفاده از امکانات ایجاد شده اند. n          [/font][/font][/size]این هزینه ها شامل هزینه های مکان یابی، طراحی محصولات سازگار با محیط زیست ، انتخاب گروه های صلاحیت دار ارائه دهنده کالاها و خدمات ، ارزیابی تجهیزات کنترل آلودگی محیط زیست و ... می باشد. با احتساب این هزینه ها به عنوان سربار با هزینه های تحقیق و توسعه این امکان وجود دارد که در هنگام تمرکز مدیران و تحلیلگران بر روی هزینه های انجام عملیات تولید ، طراحی سیستم یا تهیه امکانات مورد نیاز این هزینه ها فراموش شوند. n         [/font][/font][/size]هزینه های الزامی یا قانونی n          [/font][/font][/size]هزینه هایی هستند که به خاطر پذیرفتن قوانین و مقررات دولتی مربوط به زیست محیطی به شرکت تحمیل می شوند. n         [/font][/font][/size]هزینه های زیست محیطی اختیاری n          [/font][/font][/size]هزینه هایی هستند که وقوع آنها در واحد اقتصادی به خاطر رعایت الزمات قانونی زیست محیطی نیست بلکه خود واحد اقتصادی برای اصلاح زیست محیطی و یا افزایش اعتبار زیست محیطی شرکت در میان مشتریان ، آنها را متحمل می شود. n         [/font][/font][/size]هزینه های زیست محیطی قانونی و اختیاری n          [/font][/font][/size]هنگام بهره برداری و اداره فرآیند تولید و یا یک سری از تجهیزات رخ می دهند. به دلیل اینکه اغلب شرکت ها به طور سنتی هزینه های زیست محیطی قانونی و اختیاری را به عنوان سربار تلقی می کنند در نتیجه این هزینه ها معمولاً هنگام گرفتن تصمیمات تجاری و عملیاتی مورد توجه مناسب مدیران و تحلیلگران قرار نمیگیرند. n         [/font][/font][/size]هزینه های احتمالی n          [/font][/font][/size]هزینه های ترمیم یا جبران خسارات ناشی از رهاسازی تصادفی آلاینده های زیست محیطی مانند نفت در محیط زیست ، جرائم نقض مقررات زیست محیطی و هزینه های ناشی از پیامدهای غیر منتظره ، نمونه هایی از هزینه های احتمالی هستند . این هزینه ها تحت عنوان بدهی های احتمالی یا هزینه های ایجاد کننده بدهی های احتمالی شناسایی می کنند. در شرایط موجود ناتوانی در شناسایی این هزینه ها موجب شده است که نتوان هزینه های مزبور را در سیستم حسابداری مدیریت و تصمیم گیری های آتی مورد توجه قرارداد. n         [/font][/font][/size]هزینه های تصوری- ارتباطی n          [/font][/font][/size]برخی از هزینه های زیست محیطی را تحت عنوان هزینه های نامشهود یا کمتر مشهود معرفی می کنند. این شیوه تعریف به مفهوم نامشهود بودن ماهیت هزینه های مزبور نیست بلکه به این مفهوم است منافع مستقیم حاصل n          [/font][/font][/size]هزینه های نامشهود: این هزینه ها جهت اثرگذاری به روی تفکر مدیریت ، مشتریان، کارمندان، جامعه و قانونگذاران تحمل و تحت عنوان هزینه های تصوری- ارتباطی بیان می شوند و هزینه هایی همچون هزینه های تهیه گزارش های سالانه زیست محیطی ، فعالیت های روابط عمومی و هزینه های اختیاری جهت فعالیت های زیست محیطی مانند درختکاری را شامل می شوند.          
  کاربردهای مختلف حسابداری محیط زیست: 1- کاربرد حسابداری محیط زیست در هزینه یابی:
  عموماً موسسات جهت ارزیابی تقاضا برای محصول و قیمتی که بازار مایل به پرداخت آن محصول است، شرایط حاکم بر بازار را مدنظر قرار می دهند. جهت تعیین سود آوری کافی و توجیه قیمت فروش محصول باید بهای تمام شده را با قیمت بازار مقایسه کرد. تولید کنندگان هنگام تصمیم گیری جهت تعیین نوع، مقدار وقیمت محصولات خود به عواملی از قبیل شرایط بازار ، حفظ مشتری و رشد بلند مدت صنعت توجه می کنند . مهمترین عامل قابل بررسی در ارتباط با محصول ، هزینه یابی صحیح آن است. در شرایطی که نتوان هزینه های زیست محیطی را به نحو مطلوب تخصیص داد، بین محصولات تولیدی نوعی یارانه متقاطع حادث خواهد شد . در بیشتر موارد، محصولات مختلف به شکل فرآیندهای تولیدی متفاوت تولید می شوند و هر فرآیندی هزینه زیست محیطی مربوط به خود را دارد. 2- کاربرد حسابداری محیط زیست در طراحی برنامه های راهبردی 3- کاربرد حسابداری محیط زیست در تصمیمات سرمایه گذاری n     [/font][/font][/size] واحدهای تجاری، دامنه فعالیت خود را از طریق سرمایه گذاری در منابع فیزیکی و انسانی توسعه می دهند.می توان گفت که دوام و حیات مالی بلند مدت واحد تجاری به قدرت سرمایه گذاری های آن بستگی دارد.
  
  n     [/font][/font][/size]به این صورت که سهامداران واحد تجاری انتظار حداقل بازده سرمایه گذاری معادل بازده سرمایه گذاری های رقیب را دارند؛ این امر موجب ایجاد فشار بر واحدهای تجاری جهت سرمایه گذاری وجوه خود در سرمایه گذاری های با بازده مطلوب شده است. n     [/font][/font][/size]از آنجا که هزینه های زیست محیطی اغلب ، بخش عمده ای از هزینه های عملیاتی و سرمایه ای واحدهای تجاری که بتوانند این هزینه ها را کاهش دهند از بازده مالی قابل ملاحظه ای برخوردارند. چنانچه هزینه های زیست محیطی به درستی محاسبه  شوند، تحلیل های سرمایه گذاری در زمینه بهبود عملکرد زیست محیطی ،اطلاعات مفیدی را برای مدیریت جهت تعیین اندازه فزونی منافع این سرمایه گذاری ها نسبت به هزینه های آن فراهم می کنند. جهت محاسبه این نتایج نخستین وظیفه مدیریت واحد تجاری ، شناسایی و اندازه گیری هزینه های زیست محیطی با روشی سیستماتیک و پایدار است.
       
  n          [/font][/font][/size]یکی از کاربردهای خاص حسابداری محیط زیست برای تحلیل های سرمایه گذاری ارزیابی هزینه کل می باشد. این روش ارزیابی به وسیله سرمایه گذاران به ویژه سرمایه گذاران محیط زیست جهت ارزیابی دقیق تر سودآوری بالقوه سرمایه گذاری های انجام شده مورد استفاده قرار می گیرد. چهار عنصر اساسی این روش ارزیابی که باعث ارائه اطلاعات مفیدتری نسبت به دیگر مدل های ارزیابی شده است عبارتند از: n          [/font][/font][/size]1- ارائه صورت جامع تری از هزینه ها که شامل هزینه های غیر مستقیم و نامشهود نیز باشد. 
  n          [/font][/font][/size]2- تخصیص مطلوب هزینه هایی که معمولاً به حسابهای سربار تسهیم می شوند یا بر مبنای محرک هزینه نامناسب تخصیص داده شده یا اینکه اصلاً تخصیص پیدا نکرده اند. n          [/font][/font][/size]3- ارزیابی پروژه های بلند مدت به منظور کسب منافع بیشتر از سرمایه گذاری که معمولاً بعد از طی یک دوره زمانی 2 الی 3 ساله بازیافت می باشد. n          [/font][/font][/size]4- شاخص های سودآوری که ارزش زمانی پول را در نظر می گیرند n         [/font][/font][/size]کاربرد حسابداری محیط زیست در طراحی برنامه های راهبردی: n         [/font][/font][/size]درک ماهیت و اندازه  هزینه های عملیاتی بلند مدت هر واحد تجاری جهت موفقیت آن امری حیاتی است. واحدهای تجاری هنگام طراحی برنامه های راهبردی، به بازاری که در آن کالاها و خدمات خود را ارائه و نیز به منابعی که در کنترل دارند نگریسته و در مرحله بعد در موقعیتی قرار می گیرند تا در مورد تعیین این موضوع تصمیم گیری کنند بهترین سود بالقوه در کجا قرار دارد و چه راهبردهایی جهت به دست آوردن این سود مورد نیاز است .
  n         [/font][/font][/size]سود بالقوه به طور قابل ملاحظه ای می تواند از طریق هزینه های زیست محیطی و چگونگی مدیریت این هزینه ها تحت تاثیر قرار گیرد . از این رو، حسابداری محیط زیست را عنصر راهبردی موفقیت بلند مدت واحد تجاری قلمداد می کنند فرآیند تسهیم هزینه در حسابداری زیست محیطی 1- تعیین مقیاس و چارچوب مناسب برای این هزینه ها2- مشخص کردن هزینه های زیست محیطی3- مشخص کردن مقدار این هزینه ها4- تسهیم هزینه های زیست محیطی به فرآیندها و محصولات محرک هزینه های مزبور