مقایسه نمونه گیری آماری و غیر آماری
ضرورت گردآوری شواهد کافی و قابل اطمینان به عنوان مبنای گزارش حسابرسان در فصل قبل مطرح شد. با پیدایش واحدهای تجاری بزرگ، حسابرسان مجبور شده اند روز به روز بر روشهای نمونه گیری، به عنوان ابزار عملی برای کسب این گونه شواهد، بیشتر تکیه کنند. این گونه اتکا بر روشهای نمونه گیری، یکی از دلایل اصلی تلقی گزارش حسابرسان به عنوان یک اظهار نظر، نه به عنوان گواهی مطلق مطلوبیت ارائه صورتهای مالی است.
فرآیند انتخاب گروهی از اقلام (به نام نمونه) از بین گروه بزرگتری از اقلام (به نام جامعه آماری) و استفاده از ویژگیهای نمونه برای استنتاج در مورد ویژگیهای تمام اقلام جامعه را نمونه گیری آماری یا قضاوتی گویند. فرض اصلی آن است که نمونه، معرف جامعه ، یعنی اساساً دارای همان ویژگیهای جامعه است. خطری که نمونه گیری در حسابرسی را تهدید می کند احتمال خطر نمونه گیری است؛ یعنی، حسابرسان به نتبجه ای غیر از نتیجه حاصل از رسیدگی به کل جامعه دست یابند.
احتمال خطر نمونه گیری با افزایش اندازه نمونه، کاهش می یابد. هنگامی که اندازه نمونه برابر 100 درصد جامعه باشد، نمونه بنا به تعریف دقیقاً معرف جامعه است و احتمال خطر نمونه گیری به کلی از بین خطر بروز خطای با اهمیت نمونه گیری و هزینه استفاده از نمونه های بزرگتر ، عاملی اساسی در نمونه گیری کارآمد و موثر است.
حسابرسان ممکن است به دلیل خطاهای غیر نمونه گیری، یعنی اشتباههای ناشی از عوامل غیر مرتبط با نمونه گیری، نیز به نتیجه گیریهای نادرست برسند؛ برای مثال ، حسابرسان ممکن است از روشهای رسیدگی خطر مربوط به اشتباههای غیر نمونه گیری، احتمال خطر غیر نمونه گیری نامیده می شود. برنامه ریزی و سرپرستی موثر کارهای حسابرسی و مناسب بودن روشهای کنترل کیفیت موسسه حسابرسی می تواند احتمال خطر غیر نمونه گیری را تا حد قابل اغماضی کاهش دهد.
نمونه ای را غیر آماری (قضاوتی) گویند که حسابرسان برای برآورد احتمال خطر نمونه گیری، به جای تکنیکهای آماری از قضاوت حرفه ای استفاده کنند. این بدان معنا نیست که نمونه های غیر آماری ، نمونه هایی شانسی و بی اساس است. در واقع، نمونه های آماری و غیر آماری، هر دو ، باید به گونه ای انتخاب شود که بتواند معرف جامعه آماری باشد. به علاوه ، اشتباههای کشف شده در نمونه آماری یا غیر آماری باید برای برآورد جمع اشتباه موجود در جامعه (به نام خطای تعمیم یافته) استفاده شود. میزان احتمال خطر نمونه گیری، یعنی احتمال این که میزان واقعی اشتباه موجود در جامعه به مراتب بیشتر (یا کمتر) از مقداری باشد که از نتایج نمونه استنتاج شده است، به هیچ وجه
نمونه ای را غیر آماری (قضاوتی) گویند که حسابرسان برای برآورد احتمال خطر نمونه گیری، به جای تکنیکهای آماری از قضاوت حرفه ای استفاده کنند. این بدان معنا نیست که نمونه های غیر آماری، نمونه هایی شانسی و بی اساس است. در واقع ، نمونه هلی آماری و غیر آماری، هر دو ، باید به گونه ای انتخاب شود که بتواند معرف جامعه آماری باشد. به علاوه ، اشتباههای کشف شده در نمونه آماری یا غیر آماری باید برای برآورد جمع اشتباه موجود در جامعه (به نام خطای تعمیم یافته) استفاده شود. میزان احتمال خطر نمونه گیری ، یعنی احتمال این که میزان واقعی اشتباه موجود در جامعه به مراتب بیشتر (یا کمتر) از مقداری باشد که از نتایج نمونه استتناج شده است، به هیچ وجه نمی تواند از راه نمونه گیری غیر آماری معین شود. بدینسان، حسابرسان ممکن است نادانسته احتمال خطر نمونه گیری بیشتری را پذیرا شوند یا برای رعایت بیشتر، نمونه های بزرگتر و پر هزینه تر از آنچه را که واقعاً ضرورت دارد، انتخاب کنند.
استفاده از نمونه گیری آماری ، کاربرد قضاوت حرفه ای را در فرآیند نمونه گیری، نفی نمی کند. اما ، نمونه گیری آماری سنجش احتمال خطر با اهمیت نمونه گیری را ممکن می سازد. حسابرسان می توانند با روشهای نمونه گیری آماری، میزان اتکای مورد نیاز از نتایج نمونه را از پیش مشخص کنند و سپس اندازه نمونه ای را محاسبه نمایند که چنان میزانی از اتکا را تامین نماید. از آنجا که روشهای نمونه گیری آماری بر قوانین احتمالات مبتنی است، حسابرسان خواهند توانست میزان مخاطره ناشی از اتکا بر نتایج نمونه را تحت کنترل داشته باشد. بدینسان ، نمونه گیری آماری می تواند (1) در طراحی نمونه های موثر و مفید ، (2) در اندازه گیری کفایت و قابلیت اطمینان شواهد بدست آمده و (3) در ارزیابی عینی و بیطرفانه از نتایج نمونه به حسابرسان کمک کند. اما، نمونه گیری آماری می تواند به دلیل نیاز به آموزش حسابرسان ، طراحی روشهای رسیدگی و انتخاب اقلام نمونه جهت رسیدگی، هزینه های اضافی را موجب شود. بنا به این دلایل ، حسابرسان از نمونه های غیر آماری، به ویژه برای آزمون محتوای جامعه های به نسبت کوچک، بطور گسترده ای استفاده می کنند. نمونه گیری آماری و غیر آماری، هر دو ؛ می تواند شواهد کافی و قابل اطمینان را برای حسابرسان تامین کند.
انتخاب تصادفی
یکی از اشتباههای متداول درباره نمونه گیری آماری، برابر دانستن آن با نمونه گیری تصادفی است. نمونه گیری تصادفی عبارت است از یک روش انتخاب اقلام نمونه که می تواند هم در نمونه گیری آماری و هم در نمونه گیری غیر آماری استفاده شود. برای تاکید بر این تمایز، از این پس برای بیان روشهای انتخاب اقلام نمونه به جای نمونه گیری تصادفی از اصطلاح انتخاب تصادفی استفاده می شود.
اصول حسابرسي -نمونه گيري در حسابرسي -جلد اول -مترجم 0عباس ارباب سليماني- محمود نفري
