انواع اوراق قرضه 1-اوراق قرضه با نام:اوراق قرضه ای است که در وجه شخص معین،صادر شده با نام خریدار در دفاتر واحد تجاری ثبت می گردد.
2-اوراق قرضه بی نام:اوراق قرضه ای است که نام خریدار روی آن درج نشده،بی نام بوده و انتقال به دیگری بدون مراجعه به واحد تجاری صادر کننده امکان پذیر می باشد.معمولا کوپن بهره ضمیمه اوراق قرضه مذکور بوده که در تاریخ پرداخت بهره،از اوراق قرضه جدا و به صادر کننده تسلیم،و بهره آن دریافت می گردد.
3-اوراق قرضه تضمین شده:اوراق قرضه ای است که دارایی های غیرمنقول واحد تجاری در وثیقه آن می باشد.چنانچه واحد تجاری توانایی پرداخت مبلغ اوراق قرضه در سررسید را نداشته باشد،از طریق فروش دارایی مورد وثیقه،اوراق قرضه بازپرداخت می شود.
4-اوراق قرضه تضمین نشده:این نوع اوراق قرضه تنها به اعتبار واحد تجاری صادر کننده می باشد.
5-اوراق قرضه قابل تبدیل:اوراق قرضه ای است که بر اساس نرخ تبدیل که از قبل تعیین شده،در تارخ معینی به سهام عادی تبدیل می گردد.
6-اوراق قرضه سریال:اوراق قرضه ای است که در تاریخ معینی صادر شده و دارای سررسیدهای مختلف می باشد.
7-اوراق قرضه قابل باز خرید:اوراق قرضه ای است که قبل از تاریخ سررسید،به اختیار صادرکننده باز خرید می گردد،که این بازخرید تابع شرایط خاصی می باشد.معمولا قیمت بازخرید این نوع اوراق قرضه از ارزش اسمی آن بیشتر خواهد بود.
8-اوراق قرضه بدون بهره:اوراق قرضه ای است که دارندگان آن هیچ بهره ای از صادر کننده دریافت ننموده و به همین دلیل به قیمتی کمتر از ارزش اسمی فرخته می گردد.
9-اوراق قرضه با تخفیف زیاد:نوعی اوراق قرضه است که کلیه بهره معوق اوراق در سررسید به خریدار پرداخت می گردد.
10-اوراق قرضه با نرخ متغیر:نرخ بازده این نوع اوراق قرضه ثابت نبوده و به تناسب نرخ بهره بازار نوسان می یابد.
اوراق مشارکت در ایران شرکتهای سهامی و دولت برای تامین منابع مالی می توانند در شرایطی خاص،اقدام به انتشار اوراق مشارکت نمایند.این روش شیوه ای جدید برای طرحهای سودآور شرکتها و موسسات انتفاعی است که در ضمن تامین سود تضمین شده برای خریداران اوراق مشارکت،زمینه مشارکت عمومی در طرحهای سرمایه ای بلند مدت را فراهم می آورد.لایحه انتشار اوراق مشارکت در سال 1374 توسط دولت تهیه و به مجلس تقدیم گردید.پس از بررسی لایحه مذکور،سرانجام قانون نحوه انتشار اوراق مشارکت در سال 1376 به تصویب مجلس رسید.
•هدف انتشار اوراق مشارکت:
مشارکت عمومی از طریق تامین منابع مورد نیاز برای اجرای طرحهای عمرانی،انتفاعی دولت،اجرای طرحهای تولیدی،ساختمانی و خدماتی است،علاوه بر شرکتهای دولتی،شهرداریها،موسسات و نهادهای عمومی غیر دولتی،شرکتهای سهامی عام،خاص و تعاونی ها می توانند از این شیوه جدید استفاده نمایند.ویژگی های مهم اوراق مشارکت به قرار زیر است:
1-معمولا اوراق مشارکت بی نام صادر می شود.
2-قابلیت نقل و انتقال بدون محدودیت به علت بی نام بودن.
3-پرداخت سود علی الحساب در مقاطع معینی توسط صادر کننده تضمین شده است.
کلیه اوراق مشارکت بی نام بوده و کوپن سود تضمین شده ضمیمه اوراق است.معمولا کوپن سود تضمین شده بر اساس مدت سه ماهه،شش ماهه... محاسبه شده و دارنده آن در سررسید می تواند به بانک عامل فروشنده مراجعه و سود علی الحساب را دریافت نماید.
4-سهیم بودن دارندگان اوراق مشارکت به نسبت قیمت اسمی و مدت زمان مشارکت در سود حاصل از اجرای طرحهای سرمایه ای.شاین ذکر است در صورتیکه سود قطعی محاسبه شده طرحهای سرمایه ای کمتر از حداقل سود تضمین شده باشد،تفاوت برگشت داده نمی شود.اگر پروژه مورد نظر به هر دلیلی دچار زیان شود ،جبران زیان متوجه صادر کنده اوراق مشارکت خواهد بود.
5-اوراق مشارکت فقط به مبلغ اسمی فرخته شده ،به صرف یا کسر واگذار نمی شود.
6-قابل تبدیل به سهام.اوراق مشارکتی که توسط شرکتهای سهامی عام پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران منتشر می شود،در سررسید یا در زمان تحقق افزایش سرمایه به سهام شرکت صادر کننده اوراق قابل تبدیل است.
7-قابل تعویض به سهام.اوراق مشارکتی که توسط شرکتهای سهامی عام پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران منتشر می شود در سررسید با سهام سایر شرکتهای پذیرفته شده در بورس قابل تعویض است.
تفاوت اوراق مشارکت و اوراق قرضه: بین اوراق مشارکت و اوراق قرضه تفاوتهای عمده ای وجود دارد که به اختصار برخی از موارد اختلاف به قرار زیر است:
1-اوراق مشارکت برای طرح یا طرحهای مشخص عمرانی انتفاعی دولتی یا برای تامین منابع مالی مورد نیاز جهت تکمیل و توسعه طرحهای سودآور تولیدی،ساختمانی خدماتی مربوط به شرکتهای دولتی،شهرداریها و موسسات و نهادهای عمومی غیردولتی و موسسات عام المنفعه و شرکتهای وابسته به دستگاههای مذکور ،شرکت سهامی عام و خاص شرکتهای تعاونی تولیدی منتشر می شود،در حالی که در اوراق قرضه چنین الزاماتی وجود ندارد.
2-به اوراق مشارکت سود علی الحساب به نرخ معین تعلق می گیرد،سود قطعی در پایان پروژه یا در سررسید اوراق قرضه صرفا با توجه به نرخ سود مندرج در آن براساس مدت زمان پرداخت می شود.
3-اوراق مشارکت به مبلغ اسمی منتشر و فرخته می شود.اوراق قرضه به مبلغ اسمی منتشر می شود و می تواند به صرف یا کسر فرخته شود.
4-بازپرداخت اصل و پرداخت سود علی الحساب اوراق مشارکت حسب مورد توسط بانک عامل فرشنده تضمین می شود.اوراق قرضه به استثنای مواردی خاص از چنین ویژگی برخوردار نیست.
5-ناشران اوراق مشارکت باید در مقاطعی از زمان وضعیت مالی و عملکرد اجرای طرح موضوع اوراق مشارکت را گزارش کنند،در حالی که ناشران اوراق قرضه چنین الزلمی را ندارند.
•نکته:حسابداری اوراق مشارکت نظیر اوراق قرضه بدون صرف و کسر می باشد.
ارزیابی اوراق قرضه قیمت اوراق قرضه به عوامل متعددی مانند تاریخ سررسید،نرخ بهره اوراق قرضه،نرخ بهره بازار،اعتبار صادر کننده اوراق قرضه،تضمین شده یا نشده بودن اوراق،بازده مورد انتظار و سرمایه گذاریهای مشابه بستگی دارد.
چنانچه نرخ اسمی پیشنهادی اوراق قرضه با نرخ بازده بازار مساوی باشد،قیمت پیشنهادی حاصل از اوراق قرضه،معادل ارزش اسمی آن خواهد بود،در نتیجه ارزش بازار اوراق قرضه برابر ارزش اسمی می باشد.اگر نرخ بازده اوراق قرضه کمتر از نرخ بهره بازار باشد،در این حالت قیمت پیشنهادی اوراق،کمتر از ارزش اسمی بوده،تقاضا جهت خرید اوراق کمتر است،در نتیجه صادر کننده مجبور به فروش اوراق قرضه به مبلغی کمتر از ارزش اسمی می باشد.
چنانچه نر خ بازده اوراق قرضه بیش از نرخ بازار(نرخ بهره موثر)باشد،قیمت پیشنهادی انتشار حاصل از اوراق قرضه بیش از مبلغ اسمی بوده و صادر کننده آن را بیش از ارزش اسمی خواهد فروخت.
ارتباط بین قیمت انتشار اوراق قرضه،نرخ قرارداد ونرخ بازار به صورت زیر می باشد:
-اگر نرخ اوراق قرضه بیش از نرخ بهره بازار باشد،اوراق قرضه به صرف فرخته می شود،
-اگر نرخ اوراق قرضه برابر با نرخ بهره بازار باشد اوراق قرضه به ارزش اسمی فرخته می شود،
-اگر نرخ اوراق قرضه کمتر از نرخ بهره بازار باشد،اوراق قرضه به کسر فروخته می شود.
∗معمولا اوراق قرضه با مبلغ اسمی صادر و قیمت آن به عنوان درصدی از مبلغ اسمی بطور مثال98درصد(یعنی98 درصد مبلغ اسمی)تعیین می گردد.چنانچه اوراق قرضه با نرخ 98درصد فرخته شود،اوراق قرضه با کسر و در شرایطی که با نرخ 102درصد ارزش فعلی اوراق قرضه از طریق رابطه زیر بدست می آید.
برگرفته از كتاب حسابداري شركتها (چاپ نهم - جلد دوم)
دكتر حسن همتي - هدي همتي
