مدیریت مالی - بدهی زدایی

[khoshnoud]

مدیریت مالی - بدهی زدایی اصولا‌ً حذف بدهي از دفاتر و صورتهاي مالي به دو راه انجام مي‌شود: يکي برائت‌ذمّه 1 و ديگري به روشي که آن را بدهي‌زدائي2 يا وامکاهي عنوان داده‌ايم. در روش اول واريز بدهي و تصفيه آن به طريقي که در قوانين و قراردادها مشخص شده است انجام مي‌گيرد و در نتيجه آثار حقوقي دين‌از بين مي‌رود و در واقع پس از واريز آن بدهکار مسئوليتي ندارد و رابطه او با بدهي قطع مي‌شود. در روش دوم يعني بدهي‌زدايي، که براساس بيانيه استانداردهاي حسابداري مالي3 از سال 1983 در امريکا مجاز تشخيص شده است، بدهکار مي‌تواند، از طريق بدهي‌زدائي، دين خود را از حسابها و صورتهاي مالي حذف کند به اين ترتيب که پول نقد و يا اوراق بهادار خالي از خطر4 را به معني معادل اصل و بهره و يا سود متعلق به بدهي در حساب اماني غيرقابل برگشتي5 توديع نمايد و در واقع مبلغي را که لا‌زم است به طلبکار يا طلبکاران تاديه شود کلا‌ً به اين حساب بسپارد. همزمان با انتقال وجوه به حساب اماني مزبور، شرکت، حساب بدهي و همچنين اوراق بهادار منتقل شده را از دفاتر و صورتهاي مالي خود حذف مي‌کند  واگر بين اين دو مبلغ يعني مانده بدهي اعم از اصل و بهره و آنچه به منظور حذف آن به حساب اماني منتقل مي‌شود تفاوتي باشد آن را به عنوان سود و يا زيان تصفيه بدهي قبل از موعد منظور مي‌دارد. گرچه به طريق بالا‌، حساب بدهي از دفاتر و صورتهاي مالي حذف مي‌شود، ولي بايد توجه داشت که شرکت از لحاظ حقوقي و بر طبق شرايط اخذ وام و يا صدور اوراق قرضه‌اي که به اين ترتيب واريز مي‌کند تعهداتي خواهد داشت و کلا‌ً برائت ذمّه  حاصل نمي‌نمايد. در هر حال در درجه اول (بخصوص در مورد اوراق قرضه) شرکت متعهد و ضامن باقي مي‌ماند تا تصفيه کامل حقوقي انجام شود. علا‌وه براين، اگر بدهي ناشي از صدور اوراقي باشد که به طور عام مورد معامله قرار گرفته‌اند، حذف آن از صورتهاي مالي به روش بدهي‌زدايي در وضع صادرکننده از لحاظ مسئوليتهايي که صدور آن اوراق ايجاد مي‌کند تغييري نمي‌دهد. بيانيه استانداردهاي حسابداري مالي مورد بحث براي حذف بدهي از دفاتر و صورتهاي مالي دو شرط گذاشته است: يکی این که حساب امانی که برای تودیع وجوه یا اوراق بهادار انتخاب یا افتتاح می‌شود می‌باید منحصراً خاص واریز تعهدات ناشی از دین معین باشد، و دیگر این که اگر اوراق بهادار به جای پول در حساب مزبور تودیع می‌شود می‌باید لزوماً «خالی از خطر» باشد چه از لحاظ مبلغ و چه از نقطه نظر زمان تبدیل آنها به نقد.  به این منظور، از اوراق بهادار دولتی در این‌گونه موارد استفاده می‌کنند که سررسید و مبلغ آنها منطبق با سررسید و مبلغ بدهی باشد. در مواردی که بدهی به ارز خارجی باشد، همان شرایط مندرج در بیانیه را باید رعایت کرد فقط با این اختلا‌ف که اوراق بهادار خالی از خطر هم باید به همان ارز خارجی باشد. روش بدهی‌زدایی را در مورد اجاره‌های بلندمدت6 هم بکار برده‌اند. ولی در این مورد وقتی قابلیت استفاده پیدا می‌کند که تاریخ نهایی آن  مصرحاً معلوم و طبق سند غیرقابل تغییر باشد و به علا‌وه این دو مجدداً بدون تغییر اعلا‌م و تشخیص شود. از لحاظ مالیاتی، سود و زیان حاصل از کاربرد روش بدهی زدایی را مشمول مالیات ندانسته‌اند. ولی تنها جایی که خلا‌ف آن آمده است در مقررات بیانیه استانداردهای حسابداری مالی شماره 96 مورخ دسامبر 1987 می‌باشد که مقرر می‌دارد که شرکت می‌باید سود یا زیان ناشی از زدایش قبل از موعد بدهی را پس از وضع مالیات منظور و گزارش کند. تاثیر بدهی‌زدایی بر سود حذف بدهی به طریق بالا‌ مورد بحث بسیار قرار گرفته و جهات مثبت و منفی چندی برای آن ذکر کرده‌اند. مهمترین نکته‌ای که متذکر شده‌اند این است که استفاده از این روش بر مبلغ سود خالص اثر می‌گذارد. مثلا‌ً اگر برای اوراق قرضه یا وام، نرخ بهره‌ای ثابت معین شده باشد و پس از مدتی نرخ بهره در بازار معاملا‌ت بالا‌ رود، مسلماً ارزش دفتری بدهی از هزینه تحصیل اوراق بهادار خالی از خطر بیشتر می‌شود. بنابراین، نتیجه حذف بدهی در این روش، به افزایش سود خالص در صورت سود وزیان می‌انجامد. صاحبنظران بیم آن دارند که ممکن است شرکتها به این روش روآورند و بر استفاده از آن بیفزایند و با این مجوز، معاملا‌تی را صرفاً به خاطر افزایش سود خالص خود، آن هم در زمانی که مناسب دانند، انجام دهند.به هر دلیل شرکتی به بدهی‌زدائی اقدام کند، از آنجا که دلا‌یل و موجبات این عمل موقتی و کوتاه‌مدت محسوب می‌شود، پرسشهایی در ذهن سرمایه‌گذاران و تحلیل‌گران مالی بر می‌انگیزد که در نتیجه، بدهی‌زدائی از لحاظ ارزش و اعتبار کلی شرکت اقدام کننده با دیدی منفی تلقی می‌شود. با وجود این، باید گفت گاه ممکن است استفاده از روش بدهی‌زدائی مطلوب تفسیر شود و آن بیشتر در موقعی است که با حذف بدهی، نوعی بدهی دیگر که دارای شرایط بهتری است جانشین آن شود.