بدهی ها ، معرف تعهدات مالی موسسه از بابت دارایی ها یا خدمات نسیه دریافتی از دیگران است که در گذشته و حال ایجاد شده و با انتقال دارایی ها یا ارائه خدمات در آینده پرداخت می شوند
با توجه به تعریف فوق می توان دریافت که بدی ها معمولا در ازای تحصیل دارایی ها و یا استفاده از خدمات دیگران که به طور نسیه انجام گرفته به وجود می آیند و موقع ای در دفاتر ثبت می شوند که از نظر مبلغ و سر رسید پرداخت مورد توافق طرفین معامله قرار گرفته و تعهد پرداخت آن از نظر موسسه قطعی شده باشد
تفکیک بدهی ها از نظر سررسید پرداخت اهمیت زیادی دارد . چون مدیران و صاحبان موسسات با آگاهی از سر رسید بدهی ها نصبت به پرداخت به موقع آن ها اقدام می نمایند تا اعتبار و موقعیت تجاری خود را نزد صاحب موسسات و فروشنگان از دست نداده و در آینده نیز بتوانند از امکانات و تحصیلات اعتباری ان ها به نحوه مطلوب استفاده نمایند
بدهی های ثبت شده در دفاتر از نظر سر رسید پرداخت و به دوطبقه ی بدی های جاری یا کوتاه مدت و بدهی های غیر جاری یا بلند مدت تقسیم می شوند و هر طبقه از بدهی ها تحت سر فصل جداگانه ای در گزارش های مالی درج می شوند .
به جزء بدهی های مذکور ، بدهی های دیگری نیز وجود دارند که وقوع آن ها پیش بینی می شود ، لیکن چون قطعا ایجاد نشده ، در دفاتر ثبت نمی شود . این گونه بدی ها را بدهی های احتمال می گویند در یاداشت های ضمیمه گزارش های مالی درج می شود
انواع بدهی ها
الف-بدهی های جاری شامل :
1- بدهی های قطعی که مبلغ و سررسیدشان معلوم است . برخی از این بدهی ها عبارت اند از :
- اضافه برداشت بانکی
- اسناد پرداختنی تجاری
- حساب های پرداختنی (بستانکاران) ، تجاری
- سود سهام پرداختنی
- سایر حساب های پرداختنی(بستانکاران متفرقه)
- پیش دریافت ها
- حصه جاری بدهی های بلند مدت
2- بدهی هایی که مبلغ آن ها رابطه مستقیم با نتیجه عملیات مالی موسسه دارد ، نمونه ای از این بدهی ها عبارت اند از :
- تعهدات مربوط به پاداش اضافه تولید
- تعهدات مربوط به سهم سود مدیران
3- بدهی هایی که مبلغ آن ها برآورد می شود مانند:
- ذخیره مالیات بر درآمد
- تضمین (گارانتی) کالاهای تولیدی و تضمین خدمات بعد از فروش
- پیش فروش کالا و خدمات به وسیله کپن و بلیط
- جوایز پرداختنی به مشتریان
ب- بدهی های بلند مدت شامل :
- وام بلند مدت پرداختنی
- اسناد بلند مدت پرداختنی
- اوراق قرضه بلند مدت
ج- بدهی های احتمالی شامل:
- تضمین بدهی دیگران توسط موسسه
- خسارت ناشی از محکومیت دعاوی
الف- بدهی های جاری : اگر سر رسید بدهی های ایجاد شده در همان دوره مالی یا دوره مالی آتی باشد ، به آن ها بدهی های جاری می گویند این نوع بدهی ها ، تعهدات کوتاه مدت موسسه نیز نامیده می شوند
انواع بدهی های جاری:
1- حساب برداشت بانکی: اگر مبلغ چک صادره توسط موسسه ای بیش از مانده حساب موسسه نزد بانک باشد و بانک بر مبنای اعتبار موسسه چک مذکور را می پردازد ، در این صورت مانده حساب بانک در ددفاتر موسسه بستانکار خواهد شد . مانده بستانکار مذکور را در حساب بانک را اضافه برداشت بانکی می گویند اضاافه برداشت بانکی به عنوان اولین رقم بدهی های جاری در گزارش های مالی ذکر می شود ، و اگر مبلغ ان قابل توجه باشد باید اطلاعاتی در مورد نحوه تحصیل اعتبار در حساب های جاری ، وثائق به کار گرفته شده و درصد سود و کارمز بانکی منظور شده ، در گزارش ها ، ذکر شود. اضافه برداشت بانکی را باید در اولین فرصت به بانک واریز کرد تا در آینده نیز در صورت نیاز فوری به منابع مالی بتوان از تصحیلات اعطایی بانک اصتفاده کرد در حال حاظر ، به علت اجرای اعتملیات بانکی بدون ربا در ایران ، بانک ها مجاز به استفاده از این روش نیستند و در صورت نیاز مشتریان به شرایط نظیر اضافه برداشت بانک ، اعتبار لازم از طریق تصحیلات بانکی مانند مشارک مدنی و مضاربح تامین می شود
2- اسناد پرداختنی : هر گاه در ازای خرید دارایی یا استفاده از دیگران سفته یا براتی به مبلغ و موعد معین صادر و تسلیم می شود ، در این صورت استاد مذبور را اسناد پرداختنی می نامند (واضع است که گیرنده سفته و یا برات مذکور آن را اسناد دریافتنی تلقی خواهد کرد)
کنترل اسناد پرداختنی:
موسساتی که برای خرید کالا و خدمات از اسناد پرداختنی با سر رسید ها و مبالغ متفاوت استفاده می نماید ، باید اطلاعات کاملی از اسناد صادره را تهیه نمایند ، تا در سر رسید با تامین منابع مالی کافی بتوانند بدون مشکل نصبت به واریز به موقع اسناد پرداختنی اقدام نمایند درغیراین صورت، به علت مسامحه و کمبود وجه نقد در سر رسید ، اسناد پرداخت نشده و دارنده اسناد نسبت به واخواست و حتی مراجعه به محاکم قضایی برای وصول طلب خود اقدام خواهد کرد که این عمل باعث از دست دادن اعتبار تجاری و مالی موسسه خواهد شد یکی از روش های کنترل اسناد پرداختنی استفاده از کارت معین اسناد پرداختنی است
با تنظیم روزانه کارت معین ، اسناد پرداختنی که برای هر ماه یک کارت اختصاص داده می شود ، می توان به راحتی زمان سر رسید هر سند را مشخص کرد و پیش بینی های لازم را برای پرداخت به موقع اسناد انجام داد. کارت مذکور دارای31 ستون در سمت بستانکار برای 31 روز هر ماه می باشد . با تنظیم این کارت اطلاعات کامل و دقیقی از سر رسید و مبلغ هر سفته یا برات که موسسه پرداخت آن است به دست می آید
اگر اسناد پرداختنی موسسه از نظر تعداد قابل توجه نباشد می توان از کارت معین سالانه اسناد پرداختنی استفاده کرد در سمت بستانکار این نوع کارت معین 12 ستون برای 12 ماه هر سال در نظر گرفته شده است و در ستون شرح سر رسید هر هفته و برات قید م شود و مبلغ هر سفته در ستون ماه مربوط ثبت خواهد شد
3- حساب های پرداختنی: گاهی اوقات موسسات دارایی ها و خدمات را به طور نسیه خریداری می کنند بدین ترتیب که بدون تسلیم سند یا وجهی متعهد پرداخت بهای دارایی یا خدمات خریداری شده در آینده نزدیک می شوند این تعهد ایجاد شده که جزء بدهی های کوتاه مدت طبقه بندی شده است در حساب های پرداختنی یا حساب بستانکاران منعکس می شوند
4-ذخیره مالیات بر درآمد: بدهیهای هستند که پرداخت آن ها قطعی بوده اما میزا آن ها از نظر مالی دقیقا مشخص نیست و با برسی همه جانبه میزان آن ها پیش بینی شده و در حساب ذخیره ها منظور می شود یکی از ذخیره های مهم ذخیره مالیات بر درآمد موسسات و شرکت ها است که حسابداران در پایان هر دوره مالی میزان آن را بر اساس قوانین مالیاتی و تجربیات قبلی محاسبه کرده و در حساب ها منظور می نمایند . موسسات مکلف هستند تا 4 ماه بعد از دوره مالی نسبت به پرداخت مانده حساب ذخیره مالیات بر آمد به مزارت امور اقتصادی و دارایی ( اداره مالیات ) اقدام نماایند
چون مبلغ ذخیره مالیات بر درآمد تخمینی است و مبلغ دقیق و قطعی ن پس از رسیدگی ممیز مالیاتی مشخص می شود ، معمولا مبلغ تخمینی با مبلغ قطعی مالیات که طی برگ تشخیص قطعی به موسسه ابلاغ می شود / مغایرت دارد و قالبا مبلغ برگ تشخیص قطعی بیش از مبلغ ذخیره مالیات بر در آمد خواهد بود که در این صورت بقیه وجه به اداره دارایی بابت باقیمانده مالیات بر درآمد پرداخت خواهد شد
در صورتی که وجه پرداختی به اداره دارایی بابت مانده حساب ذخیره مالیات بردرآمد بیش از مبلغ برگ تشخیص قطعی باشد / در این صورت اضافه وجه پرداختی بابت مالیات سال آینده در پرونده مالیاتی موسسه در اداره دارایی قید خواهد شد . اگر در طی دوره به اسناد برگ تشخیص مالیات بر درآمد موسسه ای مبلغی بیش از مانده حساب ذخیره مالیات بردرآمد به اداره دارایی بپردازد/ در این صورت مانده حساب ذخیره مالیات لر درآمد خواهد شد . اگاهی به این نکته ضروری است در پایان دوره مالی باید علاوه بر میزان ذخیره مالیات بر درآمد دوره جاری که تخمین زده شد برابر مانده بدهکار ذخیره مالیات بر درآمد نیز به بستانکار حساب مذکور منظور شود تا مانده آن بعد از تعدیل برابر ذخیره مالیات بر درآمد مورد نیاز در پایان دوره باشد
میزان مانده حساب ذخیره مالیات بر درآمد قبل از تعدیل پایان دوره درصورت بی اهمیت بودن مبلغ آن به شرح فوق اصلاح خواهد شد در صورتی که رقم مانده بدهکار حساب ذخیره مالیات بر درآمد از اهمیت نسبی برخوردار باشد به طریق دیگری اصلاح خواهد شد
از کتاب اصول حسابداری
فنی حرفه ای (گروه تحصیلی اداره مالی)
