هزینه یابی جذبی و هزینه یابی مستقیم
سیستم های هزینه یابی واقعی و استاندارد در هر دو سیستم هزینه یابی سفارش کار و هزینه یابی مرحله ای قابل استفاده است . سیستم های هزینه یابی واقعی و استاندارد را به صورت هزینه یابی جذبی و هزینه یابی مستقیم نیز می توان اعمال نمود .
هزینه یابی جذبی
در روش هزینه یابی جذبی که هزینه یابی کامل یا توافقی نیز نامیده می شود کلیه هزینه های تولید ،بدون توجه به ثابت یا متغیر بودن آنها ،در بهای تمام شده محصول منظور می شوند . به عبارت دیگر در این روش بهای تمام شده محصول متشکل از هزینه های مواد مستقیم ،دستمزد مستقیم و سربار ساخت (اعم از ثابت و متغیر ) است . در این روش هزینه های عمومی و اداری و فروش به عنوان هزینه دوره در صورت سود و زیان منظور می گردد .
در روش هزینه یابی جذبی ،سربار ثابت ساخت بر اساس آحاد تولید، ابتدا جذب محصولات تولید شده می شود و پس از فروش آنها در بهای تمام شده کالای فروش رفته منظور می گردد ،لذا محصولاتی که فروش نرفته اند (موجودی کالای در جریان ساخت و کالای ساخته شده پایان دوره )مقداری از سر بار ثابت تحقق یافته دوره جاری را به دوره اتی منتقل می نمایند .
روش هزینه یابی جذبی برای گزارشگری مالی یک روش پذیرفته شده محسوب می شود ولی در حسابداری مدیریت مقبولیت چندانی نیافته است ،زیرا اطلاعات تهیه شده بر اساس این روش برای تصمیم گیریهای مدیریت،اغلب منجر به اتخاذ تصمیماتی می شود که اقتصادی نیست . نمونه صورت سود و زیان در روش هزینه یابی جذبی درشکل(1-10)ارائه شده است .
در روش هزینه یابی جذبی ،سود و زیان و بهای تمام شده کالای فروش رفته تابعی از حجم تولید و فروش است .
هزینه یابی مستقیم
در روش هزینه یابی مستقیم که هزینه یابی متغیر نیز نامیده می شود تنها آن گروه از هزینه های ساخت به محصولات منظور می شوند که مستقیماً با حجم فعالیت تغییر می کنند یعنی با افزایش تولید،افزایش و با کاهش تولید،کاهش ،می یابند . از میان هزینه های ساخت تنها هزینه های متغیر این ویژگی را دارا می باشند . به عبارت دیگر در این روش بهای تمام شده محصول متشکل از هزینه های مواد مستقیم ،دستمزد مستقیم و سربار متغیر ساخت است . در این روش هزینه های سر بار ثابت ساخت کلاً به عنوان هزینه دوره محسوب می گردند و هزینه های عمومی و اداری و فروش نیز ه8مانند روش هزینه یابی جذبی به عنوان هزینه دوره در نظر گرفته می شوند .
در روش هزینه یابی مستقیم ،برخلاف روش هزینه یابی جذبی ،تأکید زیادی بر تفکیک هزینه ها به ثابت و متغیر می شود ، لذا در روش ، هزینه های ثابت و تغیر باید در حسابهای جداگانه ای ثبت شوند .بدین منظور دو حساب کنترل سربار ساخت و دو حساب سربار جذب شده ،یکی برای سربار و ثابت و دیگری برای سربار متغیر ،مورد استفاده قرار می گیرد.
طرفداران روش هزینه یابی مستقیم معتقدند که تفکیک هزینه ها به ثابت و متغیر نحوه ر خور حسابداری با هر یک طبق این روش ،هم درک صورت سود و زیان را آسان می کند و هم تخصیص هزینه ها به موجودیتها را تسهیل می نماید . همچنین زرفداران این روش معتقدند که هزینه های سربار ثابت ساخت هیچ ارتباطی با تولید محصولات ندارند و اصولاً هزینه ناشی از تولید نمی باشند ، چرا که اگر تولیدی هم صورت نگیرد وجود خواهند داشت .به عبارت دیگر سر بار ثابت ساخت چیش نیاز تولید است ، لذا نباید به عنوان بخشی از بهای تمام شده محصول تلقی شود .
روش هزینه یابی مستقیم ،به دلیل حذف سربار ثابت ساخت از بهای تمام شده موجودیها و نقض اصل بهای تمام شده و به تبع آن اصل تطابق هزینه ها با در آمدها ،برای گزارشگری مالی روش چذیرفته شده ای نیست ولی در حسابداری مدیریت جایگاه بسیار مهم و موثری دارد ،به طوری که بسیاری از تصمیم گیریهای مدیریت بر مبنای اطلاعاتی صورت می گیرد که بر اساس این روش تهیه شده است . تجزیه و تحلیل نقطه سر به سر ، ارزیابی سود حاصل از تغییر در حجم فعالیت ،حاشیه فروش هر یک از قسمتهای واحد تجاری ،تغییر در ترکیب فروش محصولات ،قیمت گذاری سفارشهای خاص و امثال آنها نمونه هایی از کاربرد روش هزینه یابی مستقیم است .
برای هزینه صورت سود و زیان در روش هزینه یابی مستقیم از مفهوم حاشیه فروش استفاده می شود .
با توجه به اینکه در روش هزینه یابی مستقیم سربار ثابت ساخت جذب محصولات تولید شده نمی شود ، لذا در این روش سود و زیان فقط تابعی از حجم فروش می باشد و تعداد تولید بر روی سود عملیاتی تأثیر ندارد .
مثال 1-11-شرکت نیما از سیستم هزینه یابی استاندارد استفاده می کند .این شرکت تولید کننده یک نوع محصول است که هزینه های استاندارد هر واحد آن به شرح زیر است :
ريال
مواد مستقیم 100
دستمزد مستقیم 25
سربار متغیر ساخت 10
هزینه های متغیر اداری و فروش 15
هزینه های ثابت اداری و فروش 4
جمع هزینه های یک واحد محصول 6
160
مثال 2-11-شرکت سیما از اول فروردین ماه شروع به فعالیت نموده و از سیستم هزینه یابی استاندارد استفاده می کند.سربار ثابت سالانه بودجه شده و واقعی این شرکت 20000 ریال و هزینه ثابت اداری و فروش سالانه 10000 ریال است . سایذ اطلاعات مربوط به سالهای به شرح زیر است :
تولید بودجه شده- واحد 1,000 1,000 1,000
تولید واقعی – واحد 1,000 1,000 1,000
فروش – واحد 900 1040 1000
قیمت فروش هر واحد- ریال 200 200 200
مواد مستقیم هر واحد-ریال 30 30 30
دستمزد مستقیم هر واحد- ریال 20 20 20
سربار متغیر هر واحد-ریال 10 10 10
هزینه اداری و فروش هر واحد- ریال 15 15 15
مطلوبست:
1)تعیین سربار ثابت هر واحد محصول
2)محاسبه بهای تمام شده هر واحد محصول به دو روش هزینه یابی جذبی و مستقیم
3)تهیه صورت سود و زیان با استفاده از روشهای هزینه یابی جذبی و مستقیم برای سالهای الی
4)مقایسه سود در دو روش هزینه یابی جذبی و مستقیم برای سالهای الی
مقایسه سود عملیاتی در روشهای هزینه یابی جذبی و مستقیم
تحت شرایط استفاده ازسیستم هزینه یابی استاندارد:
1-هرگاه تعداد تولید بیشتر از تعداد فروش باشد (تعداد موجودی پایان دوره بیشتر از موجودی اول دوره باشد)،سود محاسبه شده بر اساس روش هزینه یابی جذبی بیشتر از سود محاسبه شده بر اساس روش هزینه یابی مستقیم خواهد بود(مانند سال ).یعنی:
سود مستقیم < سود روش جذبی تعداد فروش < تعداد تولید
2-هرگاه تعداد تولید کمتر از تعداد فروش باشد(تعداد موجودی پایان دوره کمتر از موجودی اول دوره باشد)،سود محاسبه شده بر اساس روش هزینه یابی جذبی کمتر از سودمحاسبه شده بر اساس روش هزینه یابی مستقیم خواهد بود(مانند سال ) . یعنی :
سود روش مستقیم > سود روش جذبی تعداد فروش > تعداد تولید
3- هرگاه تعداد تولید برابر با تعداد فروش باشد ( تعداد موجودی پایان دوره و اول دوره برابر باشد ) ، سود محاسبه شده بر اساس روش هزینه یابی جذبی برابر با سود محاسبه شده بر اساس روش هزینه یابی مستقیم خواهد بود ( مانند سال ). یعنی :
سود روش مستقیم = سود روش جذبی تعداد فروش = تعداد تولید
در روش هزینه یابی واقعی ، برای هزینه یابی موجودیها یکی از فرض های گردش هزینه ها میانگین موزون ، اولین صادره از اولین وارده و اولین صادره از آخرین وارده بکار گرفته می شود . در این سیستم ، تنها صورت بکارگیری روش اولین صادذره از آخرین وارده برای ارزشیابی موجودیها ، نتیجه گیری حاصله درباره اختلاف سود عملیاتی تحت روشهای هزینه یابی جذبی و مستقیم در سیستم هزینه یابی استاندارد مصداق درارد و در صورت استفاده از روشهای میانگین موزون و اولین صادره از اولین وارده برای ارزشیابی موجودیها ، نتایج حاصله بسیار پیچیده ار از استاتاخ کلی بالا خواهد بود و بایستی سود هر دو روش با توجه به مقادیر ریالی موجودیها اول دوره و پایان دوره ، تولید و فروش طی دوره محاسبه و سپس تفاوت سود در دو روش تعیین گردد.
منبع صنعتي جمشيد اسكندري
