5-2) نتایج تحقیق
با توجه به جدول (4-1)، 5/87 درصد از نمونه آماری این پژوهش را مردها تشکیل می دهند که این امر نشان دهنده حضور کم رنگ زن ها در بازار بورس منطقه ای فارس می باشد. همچنین جدول (4-2) نشان می دهد که 2/67 درصد سهامداران بورس منطقه ای فارس دارای سنین زیر 40 سال هستند. که در این میان سهامداران دارای سنین 30 سال و کمتر 6/40 درصد از کل نمونه آماری را تشکیل می دهند؛ این نتایج حاکی از آن است که سهامداران حاضر در بورس منطقه ای فارس را جمعیت نسبتأ جوانی تشکیل می دهند. بر اسا س جدول (4-3)، 5/55 درصد سهامداران بورس منطقه ای فارس دارای مدرک تحصیلی لیسانس و فوق لیسانس و بالاتر هستند که 7/47 درصد از افراد حجم نمونه را افراد دارای مدرک لیسانس تشکیل می دهند؛ این امر نشان از بالا بودن سطح تحصیلات سهامداران بورس منطقه ای فارس دارد. همچنین، با توجه به نتایج مندرج در جدول (4-4)، 6/33 درصد از افراد نمونه در رشته های فنی و مهندسی تحصیل کرده اند و بعد از آن افراد دارای تحصیلات در رشته های علوم اداری و اقتصاد قرار دارند که 9/28 درصد حجم نمونه را تشکیل می دهند؛ این نتایج نشان از استقبال افراد دارای تحصیلات در رشته های فنی و مهندسی و علوم اداری و اقتصاد برای سرمایه گذاری در اوراق بهادار و حضور در بورس دارد. با توجه به نتایج مندرج در جدول (4-5)، 2/81 درصد از افراد نمونه دارای سابقه کمتر از 3 سال در زمینه سرمایه گذاری در بورس و سهام هستند که دراین میان 9/53 درصد از آنها دارای سابقه بین 1 تا 3 سال هستند؛ این نتایج حاکی از آن است که اکثر سهامداران بورس منطقه ای فارس دارای سابقه زیادی در زمینه سرمایه گذاری در اوراق بهادار نیستند که عامل اصلی این مسأله، عدم وجود بازار بورس در شهر شیراز تا قبل از اسفند ماه سال 1382 می باشد. همچنین با توجه به جدول (4-6)، 6/58 درصد از افراد نمونه دارای شغل هستند. جدول (4-7) نیز نشان می دهد که 1/64 درصد سهامداران بورس منطقه ای فارس در کلاس های آموزشی سرمایه گذاری در اوراق بهادار شرکت نکرده اند که این امر می تواند به علت عدم برگزاری مناسب این کلا سها و یا هزینه های بالای شرکت در این دوره ها باشد.
نتایج حاصل از آزمون سؤال اصلی اول تحقیق، بیانگر توجه سهامداران بورس منطقه ای فارس به متغیرهای مورد بررسی در سطح اقتصاد به هنگام ارزیابی و انتخاب سهم می باشد. در رابطه با این سؤال، هر 5 سؤال فرعی، مورد بررسی و آزمون قرار گرفتند که نتایج حاصل از آنها تأیید کننده نتیجه فوق می باشد. به عبارت دیگر، با توجه به جداول (4-9)، (4-11)، (4-13)، (4-15)، (4-17) می توان نتیجه گرفت که همه متغیرهای در نظر گرفته شده برای این سطح از تحلیل بنیادی، تاثیر قابل ملاحظه و معنی داری بر ارزیابی و انتخاب سهم توسط سهامداران بورس منطقه ای فارس دارند. همچنین، با توجه به میانگین نمرات مربوط به این عوامل ( جدول (4-8)، (4-10)، (4-12)، (4-14)، (4-16)، (4-38)) می توان نتیجه گرفت از بین 5 متغیر در نظر گرفته شده، نرخ سود بانکی دارای بیشترین میانگین و تولید نا خالص ملی دارای کمترین میانگین می باشد که این امر می تواند ناشی از شناخته شده تر بودن متغیر نرخ سود بانکی و ناشناخته و پیچیده تر بودن متغیر تولید ناخالص ملی برای سهامداران باشد. علاوه بر آن، همان طوری که جدول( 4-39) نشان می دهد، از بین تمامی عوامل و متغیرهای مورد بررسی در سطوح مختلف تحلیل بنیادی، عامل تولید ناخالص ملی در رده آخر از نظر اهمیت و تاثیر گذاری قرار داشته که این امر نشان از ناشناخته تر بودن این عامل نسبت به چهارده متغیر دیگر می باشد.
نتیجه آزمون سؤال اصلی دوم تحقیق نشان می دهد که سهامداران بورس منطقه ای فارس به عامل صنعت و متغیرهای مربوط به آن در هنگام ارزیابی و انتخاب سهم توجه دارند. در این رابطه هر 5 متغیر بررسی شده در این سطح که به عنوان سؤالات فرعی مطرح شده اند مورد تأیید قرار گرفته اند.
میانگین نمرات مربوط به متغیر ثبات فروش و سود آوری (سوال فرعی 2-1 ) که با میزان فروش و نوع محصولات صنعت سنجیده شده است، نشان می دهد که این عامل تاثیر زیادی بر تصمیم سهامداران به هنگام ارزیابی و انتخاب سهم دارد، به گونه ای که با توجه به جدول (4-39)، این عامل از نظر اهمیت و تاثیر گذاری در رده دوم در بین تمامی عوامل مورد بررسی در این تحقیق قرار گرفته است.
میانگین نمرات مربوط به سؤال فرعی 2-2، یعنی دخالت دولت در صنعت نیز که با تعیین قیمت محصولات صنعت توسط دولت و حمایت دولت از صنعت مورد سنجش قرار گرفته، نشان می دهد که این عامل تاثیر زیادی در انتخاب سهم توسط سهامداران بورس منطقه ای فارس دارد. در این راستا با توجه به جدول (4-39)، عامل دخالت دولت در صنعت از بین تمامی عوامل مورد بررسی در رده ششم از نظر اهمیت و تاثیر گذاری قرار دارد. این امر به دلیل نقش زیاد و با اهمیت دولت در اقتصاد کشور و تاثیراتی است که دخالت های دولت بر بازده و ریسک شرکت های موجود در یک صنعت دارد. اما با توجه به جدول (4-38) می توان نتیجه گرفت که از بین پرسش های پشتیبانی کننده این سؤال، نقش متغیر حمایت دولت بیشتر از تعیین قیمت محصولات صنعت توسط دولت است که این امر به دلیل نقش مثبت و موثر حمایت دولت در کاهش ریسک و افزایش بازده سهام شرکت های یک صنعت می باشد.
میانگین نمرات مربوط به متغیرهای عمر صنعت و میزان ارزبری صنایع (سوالات فرعی 2-3و 2-4) که در جداول (4-22) و (4-24) آورده شده اند، نشان می دهد که این دو عامل نسبت به دو عامل قبلی یعنی سود آوری و دخالت دولت، از درجه اهمیت کمتری برخوردار بوده و کمتر به هنگام انتخاب سهم مورد توجه سهامداران هستند و همان گونه که جدول (4-39) نشان میدهد؛ این دو عامل در رده های دهم و پنجم جدول رده بندی قرار گرفته اند.
با توجه به جداول (4-26) و (4-38) می توان نتیجه گرفت که از بین پرسشهای پشتیبانی کننده سؤال فرعی 2-5، میزان صادارت محصولات صنعت نسبت به برخورداری صنعت از مزیت رقابتی، دارای تأثیر بیشتری در ارزیابی و انتخاب سهم در بورس منطقه ای فارس می باشد. بنابراین، می توان نتیجه گرفت که سها مداران نسبت به شرکتهایی که دارای صادرات هستند، از دید مثبت تری برخوردار بوده و خرید سهام آنها را ترجیح می دهند.
نتایج حاصل از آزمون سؤال اصلی سوم تحقیق نشان می دهد، که سهامداران بورس منطقه ای فارس به عامل شرکت و متغیرهای مربوط به آن در هنگام ارزیابی و انتخاب سهم توجه دارند. در این رابطه نیز هر 5 متغیر بررسی شده در این سطح که به عنوان سؤالات فرعی مطرح شده اند مورد تأیید قرار گرفتند.
با توجه به جداول (4-28) و (4-29)، موقعیت رقابتی شرکت (سوال فرعی3-1) در ارزیابی سهام توسط سهامداران بورس منطقه ای فارس مورد توجه بوده و با توجه به میانگین پرسش های پشتیبانی کننده این سؤال جدول (4-38) به روشنی پیداست که از بین متغیرهای در نظر گرفته شده برای بررسی این سؤال فرعی، میزان فروش محصولات شرکت بیشتر مورد توجه سهامداران می باشد. با توجه به جدول (4-39) این عامل از بین تمامی پانزده عامل مورد بررسی در رده هفتم از نظر اهمیت آن برای سهامداران بورس مطقه ای فارس قرار گرفته است.
همان گونه که جداول (4-30) و (4-31) نشان می دهد، عامل کیفیت مدیریت (سؤال فرعی 3-2) در ارزیابی و انتخاب سهام توسط سهامداران بورس منطقه ای فارس مورد توجه بوده و با توجه به میانگین پرسشهای پشتیبانی کننده این سؤال جدول (4-30) از بین متغیرهای در نظر گرفته شده برای این سؤال فرعی، توانایی حفظ حاشیه سود مناسب بیشتر مورد توجه سهامداران می باشد. با توجه به جدول (4-39) این عامل از بین تمامی پانزده عامل مورد بررسی در رده چهارم قرار گرفته است.
با توجه به جدول (4-33) کارایی عملیات (سؤال فرعی 3-3) در ارزیابی توسط سهامداران بورس منطقه ای فارس مورد توجه بوده و از نظر اهمیت در رده سیزدهم در بین تمامی عوامل مورد بررسی در تحقیق قرار دارد. با توجه به جداول (4-32) و (4-38)، می توان نتیجه گرفت که از بین سه نسبت در نظر گرفته شده برای ارزیابی این سؤال، نسبت فروش بر حسب دارایی ها بیشتر مورد توجه و استفاده سهامداران به هنگام ارزیابی و انتخاب سهم قرار دارد.
جدول (4-35) نشان می دهد که تجزیه و تحلیل بدهی جاری و بلند مدت شرکت در ارزیابی و انتخاب سهم مورد توجه و استفاده سهامداران بورس منطقه ای فارس بوده و از نظر اهمیت در رده نهم در بین تمامی عوامل مورد بررسی در تحقیق قرار دارد. با توجه به جداول (4-34) و (4-38)، می توان نتیجه گرفت که از بین چهار نسبت در نظر گرفته شده برای ارزیابی این سؤال، نسبت توان پرداخت بهره بیشتر مورد توجه و استفاده سهامداران به هنگام ارزیابی و انتخاب سهم قراردارد. همچنین، جدول(4-37)، نشان می دهد که تجزیه و تحلیل سود آوری شرکت (سؤال فرعی 3-5) در ارزیابی و انتخاب سهم توسط سهام داران بورس منطقه ای فارس مورد توجه بوده است.
به گونه ای که با توجه به جدول (4-39)، در بین تمامی عوامل مورد بررسی در این تحقیق، این عامل در رده اول از نظر اهمیت و تاثیر گذاری در انتخاب سهم قرار دارد. دراین میان، با توجه به جداول (4-36) و (4-38)؛ سود هر سهم، نسبت قیمت به درآمد و سود تقسیمی سه متغیر بسیار مهم در تصمیم گیری سهامداران برای خرید یک سهم می باشد. بنابراین، با توجه به نتایج بررسی این عامل و عامل قبلی یعنی تاثیر تجزیه و تحلیل ساختار مالی، لزوم ارائه به موقع صورت های مالی درست و شفاف به منظور بهبود تصمیم گیری سهامداران بسیار لازم و ضروری به نظر می رسد..
با توجه به جداول (4-38) و (4-39)، مهمترین عامل تأثیر گذار بر تصمیم خرید سهامداران در بورس منطقه ای فارس تجزیه وتحلیل سود آوری و در بین متغیرهای مربوط به آن، سود هر سهم، نسبت قیمت به درآمد و سود تقسیمی هر سهم می باشند و کم اهمیت ترین عامل تأثیر گذار در تصمیمات مربوط به ارزیابی و خرید سهام در بورس منطقه ای فارس، عامل تولید ناخالص ملی است.
5-3) پیشنهادها
5-3-1) پیشنهادهایی به سازمان بورس اوراق بهادار و دولت
1- از آنجا که وضعیت اقتصادی کشور با عملکرد بورس رابطه نزدیک داشته و عملکرد بورس نیز به نحوه رفتار سهامداران بستگی دارد، بنابراین لزوم برگزاری کلاسهای آموزشی جهت آشنا تر کردن سهامداران با مباحث سرمایه گذاری و انتخاب سهم بسیار لازم و ضروری به نظر می رسد.
2- به دلیل اهمیت صورتهای مالی شرکتها در ارزیابی و انتخاب سهم، بورس اوراق بهادار بایستی شرکتها را ملزم نماید تا به موقع صورتهای مالی درستی را در اختیار سازمان جهت اطلاع رسانی به سهامداران قرار دهند.
3- بورس اوراق بهادار بایستی اطلاعات درست و دقیقی را در مورد مدیریت شرکتها و به خصوص میزان تجربه و سوابق آنها در اختیار سهامداران به منظور اتخاذ تصمیمات درستر قرار دهند.
4- استفاده از وسایل ارتباط جمعی و به خصوص رادیو و تلویزیون برای آشنا تر کردن سهامداران با فنون تحلیل و ارزیابی سهام و بویژه تحلیل بنیادی می تواند در افزایش آگاهی سهامداران بسیار موثر باشد.
5- بورس اوراق بهادار می تواند با فرستادن اطلاعات مهم در زمینه فنون انتخاب سهم و به ویژه تحلیل بنیادی و همچنین، رویدادهای سیاسی واقتصادی مهم به پست الکترونیکی سهامداران، به افزایش آگاهی آنها و در نتیجه بهبود تصمیماتشان کمک نماید.
6- بورس اوراق بهادار می تواند با حمایت از محققین و اساتید مالی و سرمایه گذاری، مطالعات کاربردی بیشتری در مورد نیازها و انتظارات سهامداران و نحوه رفتار آنها در بورس انجام دهد و با شناسایی نواقص و کاستی های موجود، در جهت رفع آنها اقدام نماید.
7- از آنجا که سهامداران تحصیل کرده نسبت به سهامداران فاقد تحصیلات عالیه، بیشتر به متغیرهای مهم در تحلیل بنیادی توجه دارند، بنابراین بورس اوراق بهادار می تواند با انجام تبلیغات و جذب دانشجویان به سرمایه گذاری در بورس اوراق بهادار، به بهبود معیارهای انتخاب سهم، افزایش دید بلند مدت سهامداران و در نتیجه عملکرد بهتر سازمان بورس کمک نماید.
8- بورس اوراق بهادار با اجرای برنامه هایی، از رانت خواری و به وجود آوردن حباب قیمت ها که منجر به ایجاد جو عدم اعتماد و دید کوتاه مدت در سرمایه گذاری می گردد، جلوگیری نماید تا بدین وسیله گرایش سهامداران به استفاده از معیار های درست و علمی افزایش یابد.
9- دولت بایستی با شفاف کردن سیاست های اقتصادی و سیاسی و ارائه دور نمایی روشن، به بهبود دید و افزایش اعتماد سهامداران و درنتیجه عملکرد بهتر آنها در ارزیابی و انتخاب سهم کمک نماید.
10- از آنجا که دخالت دولت در انتخاب سهم توسط سهامداران نقش زیادی دارد، دولت بایستی از دخالتهای غیرضروری که به کاهش علاقه سهامداران به خرید سهام خاص می انجامد، خود داری نماید.
5-3-2) پیشنهادهایی به سهامداران
1- سهامداران به هنگام ارزیابی و انتخاب سهم به متغیرهای کلان اقتصادی توجه بیشتری داشته باشند.
2- کارایی عملیات شرکت که با نسبت فروش به دارائیها، تولید سرانه و میزان استفاده از ظرفیت تولیدی نشان داده می شود، بایستی بیشتر مورد توجه سهامداران قرار گیرد.
3- از توجه صرف به حجم معاملات و روند قیمتها خود داری نموده و بیشتر از معیارهای علمی و درست استفاه نمایند.
4- از تجارب افراد متخصص بیشتر استفاده نموده و مشورت با افراد آگاه را در هنگام ارزیابی و خرید سهم فراموش ننمایند.
5- صورتهای مالی ارائه شده توسط شرکتها را بیشتر مورد توجه قرار داده و در این کار از افراد متخصص نظر خواهی نمایند زیرا این صورتها اطلاعات زیادی به همراه دارند.
6- به نوع محصولات شرکتها (مصرفی یا صنعتی بودن) توجه بیشتری داشته باشند.
7- به روشهای تامین مالی و نوع منابع مالی شرکتها توجه بیشتری نمایند.
8- به هنگام ارزیابی و انتخاب سهم، به وضعیت رقبایی که در یک صنعت و صنعتهای جایگزین فعالیت می نمایند، توجه بیشتری داشته باشند.
9- صورتهای مالی شرکتها را با سالهای قبل همان شرکتها مقایسه نمایند.
10- به روند سود دهی و میزان فروش محصولات شرکت توجه و دقت نظر بیشتری داشته باشند.
11- نرخ بازده دارائیها و نرخ بازده صاحبان سهام را در انتخاب سهم مد نظر قرار دهند.
12- به میزان عمر صنعت و شرکت توجه بیشتری نمایند زیرا این عامل میتواند در سود آوری و ریسک سرمایه گذاری تاثیر زیادی داشته باشد.
13- میزان ارزبری صنایع و وابستگی آنها به مواد اولیه خارجی را در ارزیابی و انتخاب سهم بیشتر مورد توجه قرار دهند.
14- در صورت امکان در کلاسهای آموزش سرمایه گذاری شرکت نمایند.
15- با حضور در مجامع، بیشتر و بهتر در جریان تصمیمات هیئت مدیره شرکتها قرار گیرند.
16- به شایعات و خبر هایی که منتشر می شود توجه نکنند ولی در مورد آنها تحقیق نمایند.
17- در ارزیابی و انتخاب سهم چندین معیار را مد نظر قرار دهند.
18- در انتخاب سهم از توجه صرف به نظر دوستان و آشنایان و جو بازار خود داری نمایند.
19- از داشتن دید کوتاه مدت در سرمایه گذاری در سهام و اوراق بهادار خود داری نموده و بیشتر به این نوع از سرمایه گذاری با دید میان مدت بنگرند.
20- از تحلیل بنیادی در انتخاب سهم بیشتر استفاده نمایند زیرا احتمال موفقیت آنها بیشتر می گردد.
21- به مزیتهای رقابتی صنایع ( مواد اولیه ارزان در داخل کشور، بازار مصرف خوب، نیروی کار متخصص و...) توجه بیشتری نمایند.
22- به میزان بدهی شرکتها (نسبت بدهی) و توان پرداخت آن (نسبت پرداخت بهره) توجه بیشتری نمایند.
23- با اطلاعات و آگاهی اقدام به انتخاب و خرید سهم نمایند و هرگز بدون بررسی کامل و جامع اقدام به خرید یا فروش نکنند.
5-4) محدودیت های پژوهش
هر تحقیقی با توجه به ماهیت خاص خود دارای محدودیت هایی می باشد که پژوهش حاضر نیز از این قاعده مستثنی نیست. در انجام این پژوهش محقق با محدودیت های زیر مواجه گردید:
1- مصادف شدن دوره انجام تحقیق با رکود و بحران در بورس که این امر منجر به پایین آمدن میزان علاقه و همکاری سهامداران در پر کردن پرسشنامه گردیده بود.
2- این پژوهش در بورس منطقه ای فارس صورت گرفته و نتیجه آن برای تعمیم به کل کشور، دارای محدودیت است.
3- محدودیت زمانی پژوهش وکوتاه بودن دوره نمونه گیری از جمله محدودیت های هر تحقیق دانشگاهی است، که دقت مطالعه را کاهش می دهد.
5-5) پیشنهادهایی به محققین آینده
به محقق آینده موضوع های زیر جهت انجام پژوهش پیشنهاد می شود:
بررسی عوامل موثر بر تحلیل بنیادی در هر یک از سطوح با عمق بیشتر.
مقایسه میزان استفاده از تحلیل بنیادی و تکنیکی در بورس منطقه ای فارس .
رتبه بندی عوامل موثر بر تحلیل بنیادی با استفاده از تکنیک فرایند تحلیل سلسله مراتبی ( AHP).
همچنین پیشنهاد می شود سایر عوامل تاثیر گذار بر ارزیابی و انتخاب سهم در بورس منطقه ای فارس مورد تحقیق قرار گیرند.
