جریان های نقدی در بسیاری ازتصمیمات مالی ،مدل های ارزش گذاری اوراق بهادار،روش های ارزیابی طرح های سرمایه ای وغیره ،نقش محوری دارند.اطلاعات مربوط به جریان های نقدی همچنین از لحاظ درون سازمانی نیز اداره امور را درکاراترین شکل خود امکان پذیر می سازد و منجر اتخاذ تصمیمات بهینه در زمینه های عملیاتی،سرمایه گذاری و تامین مالی می شود.
جریان نقدعملیاتی وجه نقدی است که از فعالیت های عملیاتی واحد تجاری حاصل میشود.اما جریان های نقد آزاد وجوهی است که بعد از تعدیلاتی بر روی جریان نقد عملیاتی به دست می آید. جریان های نقد آزاد یکی از معیارهای اندازه گیری عملکرد واحد تجاری است و وجه نقدی را نشان می دهد که شرکت پس از انجام مخارج لازم برای نگهداری یا توسعه دارایی ها در اختیار دارد. جریان های نفد آزاد می تواند کاربرد مهمی برای سهام داران ذر ارزیابی سلامت واحد تجاری داشته باسد.
یکی از عواملی که نقش مهمی در ایجاد تضاد بین سهام داران و مالکان دارد پرداخت وجه نقد به سهام داران تحت عنوان سود سهام است. پرداخت سود سهام به طور نقد که کمتر هم مورد توجه قرار گرفته است باعث کاهش منابع کنترل مدیران می شود و به این ترتیب مدیران کنترل خود را بر بازارهای سرمایه از دست داده و در مواقع لازم نمی توانند سرمایه جدیدی برای شرکت جذب کنند .
تِئوری جریان های نقد آزاد برای اولین بارتوسط جنسن توسعه یافت . افزون بر این ، تحلیل نظری هزینه های نمایندگی نیز به وسیله او در خصوص جریان نقدی آزاد انجام گرفت.دراین نظریه ، جریان های نقدی آزاد عبارتست ازباقیمانده جریان های نقدی پس از کسر وجوه نقد لازم برای سرمایه گذاری در پروژه هایی که خالص ارزش فعلی آنها مثبت ارزیلبی می شود. این پروژه ها ، طرح های سرمایه گذاری بلندمدتی که ارزش فعلی جریان های نقدی ورودی مورد انتظار از آنها بیش از ارزش فعلی جریان های نقدی خروجی مورد انتظار از آنها است . بدیهی است در محاسبه ارزش فعلی از نرخ هزینه ی سرمایه جهت تنزیل استفاده می شود.
کاپلند نیز تعریف زیر را جریان های نقد آزاد ارائه کرده است:
جریان های نقد آزاد واحد تجاری عبارتست از سود عملیاتی پس از کسر مالیات به اضافه هزینه های غیر نقدی پس از کسر سرمایه گذاری ،اموال،ماشین آلات،تجهزات و سایر دارایی ها .
ماهیت و مفهوم جریان نقد آزاد
جریان نقد آزاد نشان دهنده پول نقدی است که مدیران به وسیله تقویت آن می توانند بر ارزش شرکت خود بیافزایند . شرکتی که دارای جریان نقد آزاد بالاتی باشد از مطلوبیت و محبوبیت بیشتری نزد سرمایه گذاران و بستانکاران برخوردار است. این مطلوبیت زمانی قابل قبول است که شرکت مرحله رشد را گذرانده و دیگرفرصت های سرمایه گذاری سودآور بالایی نداشته باشد. در مقابل برخی از شرکت ها با جریان نقد آزاد مواجه می شوند که همیشه مطلوب نیست بلکه علت آن مفید است.
اگر بدان سبب منفی شده که سود خالص عملیاتی پس کسر مالیات منفی باشد،بی شک این نوع منفی شدن پیام بدی را مخابره می کند . چنانچه منفی شدن جریان وجوه نقد آزاد ناشی از سرمایه گذاری وجوه درفرصت های سود آور موجود و بکارگیری منابع زیاد در اقلام سرمایه عملیاتی برای ادامه و تحقق رشد باشد هیچ عیبی ندارد ، مقطعی است و به دوره های کوتاه مدت زمان سرمایه گذاری مربوط می شود که در دراز مدت به مثبت شدن جریان های وجوه نقد آزاد منجر می گردد.
اهمیت جریان نقد آزاد
در صورت جریان وجوه نقد آزاد معمولا" وجوه نقد حاصل از فعالیت های عملیاتی بیانگر توانایی شرکت برای ایجاد جریان های نقدی است. تحلیل گران مالی معتقدند وجوه نقد حاصل از فعالیت های عملیاتی وجوهی است که نه تنها در دارایی های ثابت جدیدی سرمایه گذاری شده تا بتواند سطوح جاری فعالیت های خود را حفظ نماید بلکه بخشی از این وجوه نیز باید به منظور رضایت سهام دران تحت عنوان سود سهام و باز خرید آن بین آنها توزیع شود.جریان نقدعملیاتی ،وجه نقد ایجاد شده در نتیجه عملیات شرکت است که معمولا" با کسر شدن همه هزینه های عملیاتی از درآمدها به دست می آید .
در تئوری جریان نقد آزاد از وجوه مازاد به عنوان معیار ارزیابی قدرت بازپرداخت بدهی یاد شده است . زیرا پرداخت بدهی در سررسید به وجوهی بستگی دارد که به صورت مازاد نگهداری می شوند . جریان نقد آزاد ، مبلغ نقد در اختیار شرکت است که می تواند برای انجام سرمایه گذاری های مورد نظر ، پرداخت سود سهام ،باز پرداخت بدهی یا برای افزایش نقدینگی مورد استفاده قرار می گیرد .
کاربرد جریان های نقد آزاد
جریان نقد آزاد می تواند در ارزیابی سلامت مالی شرکت مفید باشد ، چرا که تمام مفروضات حسابداری موجود در ساختار سود را کنار می گذارد . البته باید توجه داشت که جریان های نقد آزاد کم یا منفی لزوما" نشانگر عملکرد ضعیف واحد تجاری نمی باشد . زیرا واحدهای تجاری در حال رشد به دلیل سرمایه گذاری زیاد معمولا" از وجه نقد آزاد منفی یا پایینی برخوردار هستند که این امر در شرکت های پویا امری طبیعی است و به تنهایی نمی تواند نشانگر وضعیت نامطلوب واحد تجاری باشد . در صورتی که این سرمایه گذاری بازده بالایی داشته باشد می تواند در بلند مدت نتایج مطلوب همراه داشته باشد .
جریان های نقد آزاد از دیدگاه مدیران واحد تجاری می توانند کاربردهای مهمی در تقسیمات نقدی سود ، باز خرید سهام ، باز پرداخت بدهی ها و تأدیه تعهدات واحد تجاری ، تحصیل شرکت های دیگر تویط واحد تجاری و سرمایه گذاری مجدد در پروژه های سرمایه ای واحد تجاری داشته باشد.
جریان نقد آزاد هر سهم
جریان نقد آزاد هر سهم نیز که از طریق تقسیم جریان های نقد آزاد بر تعداد سهام منتشره به دست می آید ، معرف سودآوری مالی شرکت است و شاخصی برای اندازه گیری تغییر در سود هر سهم است . جریان نقد آزاد هر سهم توانایی شرکت برای پرداخت بدهی ، سود نقدی ، باز خرید سهام و تسهیلات رشد کسب و کار را علامت می دهد .
بازده جریان نقد آزاد
این نسبت جریان نقد آزاد هر سهم را که انتظار می رود یک شرکت در برابر قیمت بازار هر سهم خود کسب کند ، اندازه گیری می کند. نسبت مذکور از تقسیم نقد آزاد هر سهم بر قیمت آن سهم به دست می آید . بازده جریان نقد آزاد به لحاظ ماهیت مشابه بازده سهام است که معمولا" از تقسیم کردن سود نقدی هر سهم بر قیمت هر سهم محاسبه می شود .
بنابراین جریان های نقد آزاد را به عنوان محرکی برای مدیریت تلقی کرد . در ادامه تحقیقات نشان دارد که عواملی مانند تعهدات بدهی و پرداخت بدهی و پرداخت سود سهام به در صورت فقد می توان مشکلات نمایندگی ناشی در جریان های نقد آزاد را کاهش می دهد .
منابع و مآخذ
1.دستگیر،محسن و خدابنده ،رامین ،(1382)"بررسی ارتباط بین محتوای اطلاعاتی اجزای گردش اصلی وجه نقد با بازده سهام "،مجله علوم اجتمایی و انسانی (ویژه نامه حسابداری)دانشگاه شیراز ،دوره نوزدهم ،شماره 2 .
2.رضوانی راز،کریم و حقیقت ،حمید،(1384)،"بررسی رابطه بین جریان های نقد آزاد و میزان بدهی با در نظر گرفتن فرصت های سرمایه گذاری و اندازه در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران "،مجله پژوهشگر،شماره5،ص ص 50-57
3.رضوانی راز ،کریم و رکابدار،قاسم و احمدی،محمد رمضان ،(1388)،"بررسی رابطه بین جریان های نقد آزاد و سیاست تقسیم سود در شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران"،فصلنامه حسابداری مالی فسال اول ،شماره4،ص ص92-107.
4.مهام ،کیهان،حسینی،جوادوفرج زاده،علی اصغر (1384)،"جریان های نقد آزاد"،فصل نامه دانش و پژوهش حسابداری ،انجمن حسابداری ایران ،شماره12.
