استهلاک
استهلاک در مفهوم عادی خود، به معنی کاهش ارزش یک قلم دارایی است یا به عبارت دیگر افت ارزش یک دارایی. اما این مفهوم از دیدگاه حسابداری نیست.
حسابداری استهلاک را به معنی سرشکن کردن و تخصیص بهای تمام شده ی دارایی ثابت به طریقی معقول و منظم به دوره های استفاده از آن می داند. در این تعریف دو نکته حائز اهمیت است
-مراد از معقول بودن آن است که روش استهلاک با فواید حاصل از دارایی در مدت بهره برداری از آن رابطه داشته باشد.
-منظم بودن حکایت از این دارد که روش مورد استفاده از نظم و ترتیب منطقی برخوردار باشد.
دلایل استهلاک
استهلاک یا ناشی از عوامل فیزیکی مانند فرسودگی ناشی از استعمال، گذشت زمان، پوسیدگی و زنگ زدگی بوده و یا ناشی از عوامل کاربردی شامل عدم کفایت و نابابی می باشد.
به منظور اهداف گزارشگری مالی، بهای تمام شده اموال، ماشین آلات و تجهیزات را می توان به عنوان پیش پرداخت بلند مدت هزینه تلقی نمود.
از دیدگاه حسابداری استهلاک یک فرایند ارزشیابی نیست. تغییر مستمر ارزش بازار در حساب های دارایی ثابت ثبت نمی شود و ارزش دفتری یک دارایی ثابت معادل با ارزش بازار آن نیست.
تغییرات مستمر ارزش بازار، مبنای عینی یا قابل اتکای کافی برای حسابداری استهلاک نیست و آنها ناشی از معاملات عادی نیستند. اصل بهای تمام شده از بهای اولیه تحصیل به عنوان مبنای استهلاک حمایت می کند. علاوه بر این محدودیت محافظه کاری، از ثبت افزایش ارزش بازار در غیاب وجود مبادله ای که ارزش افزایش یافته را تأیید کند، جلوگیری می کند.
استهلاک دوره معمولاً در صورت سود و زیان منعکس می شود. با این حال در برخی شرایط،منافع اقتصادی دارایی صرف تولید دارایی های واحد تجاری می گردد. در این حالت استهلاک، بخشی از بهای تمام شده دارایی دیگری را تشکیل می دهد و در مبلغ دفتری آن منظور می شود.
انواع استهلاک
در حسابداری برای فرایند سیستماتیک تخصیص بهای تمام شده حسب طبقه بندی دارایی سه نوع استهلاک وجود دارد:
الف) استهلاک دارایی مشهود: تخصیص ادواری بهای تمام شده دارایی های ثابت در برابر درآمدهای کسب شده ادواری.
ب) استهلاک دارایی های نامشهود: (انقضاء) ، تخصیص ادواری ، بهای تمام شده ی دارایی های نامشهود در برابر درآمدهای ادواری کسب شده.
ج) تهی شدن (کاهش منابع طبیعی) مانند انواع معادن، جنگل ها
عوامل مؤثر در تعیین هزینه استهلاک
1-بهای تحصیل و هزینه های سرمایه ای شده بعد از تحصیل: بهای تحصیل قطعی تر از سه عامل دیگر است اگر چه انحراف در رویه های حسابداری نیز وجود دارد.
2-ارزش اسقاط: خالص مقدار برآوردی قابل بازیافت از فروش یا معاوضه دارایی است. این ارزش بخشی از بهای تمام شده تحصیل دارایی است که با استفاده از دارایی، مصرف نمی شود و از طریق استهلاک با درآمدها تطابق داده نمی شود در عمل ارزش اسقاط اغلب نادیده گرفته می شود.
3-عمر مفید معمولاً نسبت به ارزش اسقاط تأثیر بیشتری بر استهلاک دارد عمر مفید یک دارایی باید مشخص باشد تا شناسایی استهلاک توجیه گردد.
برآورد عمر مفید مستلزم مفروضاتی درباره نابابی احتمالی، ستفده بیش از حد و نگهداری است. عمر مفید یک دارایی مدت زمانی است که واحد تجاری انتظار دارد از دارایی مورد نظر در فرایند کسب عایدات استفاده نماید. عمر مفید یک دارایی طبق استانداردهای حسابداری باید در پایان هر دوره مالی بررسی شود.
چنانچه تفاوت قابل ملاحظه ای بین پیش بینی های فعالی و برآوردهای قبلی وجود داشته باشد، این تغییرات باید به عنوان تغییر در برآورد حسابداری قلمداد شود.
عمر مفید یک دارایی بر حسب استفاده مورد انتظار واحد تجاری از دارایی تعریف می شود. خط مشی مدیریت دارایی در واحد تجاری ممکن است متضمن واگذاری دارایی پس از مدتی معین یا پس از مصرف بخش مشخصی از منافع اقتصادی آن باشد. بنابراین عمر مفید یک دارایی ممکن است کوتاه تر از عمر اقتصادی آن باشد.
در بین چهار مؤثر بر محاسبه استهلاک، روش استهلاک معمولاً اثر بیشتری بر هزینه استهلاک دوره دارد.
روش استهلاک مورد استفاده باید منعکس کننده الکوی مورد انتظار منافع اقتصادی آتی دارایی توسط واحد تجاری باشد. بر اساس استانداردهای حسابداری، روش مورد استفاده باید حداقل در پایان هر دوره مالی بررسی و در صورت تغییر قابل ملاحظه در الگوی مصرف منابع اقتصادی دارایی مربوط، روش استهلاک جهت انعکاس الگوی جدید، باید تغییر یابد. چنین تغییری به عنوان تغییر در برآورد تلقی می شود.
منابع
حسابداری میانه، مؤلف دکتر شکرالله خواجوی
