تجزیه و تحلیل صورت های مالی
هدف تحلیل
هدف از تحلیل صورت های مالی کمک به استفاده کنندگان در تصمیم گیری بهتر نسبت به واحد تجاری است. این استفاده کنندگان شامل هر دو گروه استفاده کنندگان داخلی و خارجی می باشند. تحلیل های صورت های مالی برای استفاده کنندگان داخلی اطلاعات مفیدی را در ارتباط با کارایی و اثربخشی سازمان فراهم می کنند.
از طرفی استفاده کنندگان خارجی قادرند با اتکا بر تحلیل های صورت های مالی تصمیمات بهتر و مفیدتری را در نیل به اهداف خود اتخاذ نمایند.
عناصر تحلیل
تحلیل های صورت های مالی بر یک یا چند عنصر از عملکرد یا شرایط مالی واحد تجاری تمرکز دارند. این تحلیل ها چهار حوزه زیر را مورد رسیدگی قرار می دهند:
نقدینگی و کارایی: توانایی در برخورد با تعهدات جاری و کارایی در ایجاد درآمد.
توان ایفای تعهدات: توانایی واحد تجاری در ایفای تعهدات و در برخورد با تعهدات بلندمدت.
قابلیت سودآوری: توانایی فراهم نمودن پاداش کافی برای جذب و ابقای تامین مالی.
چشم انداز بازار : توانایی ایجاد انتظارات مثبت بازار.
اطلاعات برای تحلیل
گزارشگری مالی بر انتقال اطلاعات مالی مربوط به استفاده کنندگان اشاره دارد. این بخش نه تنها شامل صورتهای مالی می شود، بلکه اطلاعات دیگری هم چون اطلاعات بازار سرمایه، گزارش حسابرسی ، جلسات سهامداران ، پیش بینی ها ، تحلیل های منتشر شده در گزارش های سالانه و غیره را نیز در بر می-گیرد.گزارشگری مالی به استفاده کنندگان در دست یابی به مبلغ ، زمان و ابهام آتی در جریان ورود و خروج وجه نقد کمک می نماید.
گروه های عمده استفاده کننده از تجزیه و تحلیل های مالی
1. سهامداران: سهامداران یا سرمایه گذاران فعلی ، از عمده ترین استفاده کنندگان صورتهای مالی و تجزیه و تحلیل های مربوط به آن هستند.
2.سرمایه گذاران بالقوه: اشخاصی که در صدد سرمایه گذاری در یک شرکت از طریق مشارکت، خرید سهام ، خرید اوراق مشارکت و ... می باشند، مایلند بدانند که روند فعالیت شرکت و وضع سود دهی آن چگونه است.
3.اعتبار دهندگان: اعتبار دهندگان کوتاه مدت علاقه مندند که بدانند شرکت تا چه حد توانایی پرداخت طلبشان را دارد و از این رو بیشترین توجه آنان به نقدینگی شرکت بوده و به میزان دارایی ها و بدهی های جاری و سرمایه در گردش خالص و روند آن اهمیت می دهند.
4.موسسات اعتباری: بانکها، موسسات بیمه ، سازمانهای بازنشستگی و سایر موسسات اعتباری معمولا بیشترین توجه خود را به بررسی استحکام وضع مالی ، سودآوری ، حجم اندوخته های شرکت معطوف داشته و به قدرت باز پرداخت بدهی اهمیت می دهند.
5.تحلیل گران مالی: تحلیل گران سرمایه گذاری و مشاوران مالی، اظهار علاقه زیادی در استفاده از ابزار و تکنیک های تجزیه و تحلیل مالی نشان می دهند.
6.رقبا: رقبا با مطالعه صورت های مالی شرکت، می خواهند نقاط ضعف و قوت شرکت را شناسایی کنند تا به موقع بتوانند با استراتژی های شرکت مقابله کنند.
مراحل انجام تجزیه و تحلیل
تجزیه و تحلیل صورتهای مالی طی چند مرحله انجام می گیرد. این مراحل عبارتند از :
مرحله اول: تعیین اهداف تجزیه و تحلیل – تحلیل گر باید ابتدا مشخص کند که هدف از تجزیه و تحلیل صورتهای مالی چیست. برای مثال هدف از تجزیه و تحلیل می تواند فراهم نمودن زمینه ای برای اعطای وام یا انجام دادن سرمایه گذاری باشد.
مرحله دوم : انتخاب اطلاعات مالی – اطلاعات مالی باید از صورتهای مالی و سایر منابع ، گردآوری شوند. اقلامی که انتخاب می شوند باید اقلامی باشند که تحلیل گر را قادر سازد تا به هدف تعیین شده برای تجزیه و تحلیل صورتهای مالی ، برسد.
مرحله سوم: تعیین رابطه بین اطلاعات مالی- پس از اینکه اقلام و اطلاعات مالی جمع آوری شدند ، می بایست بین این اطلاعات و ارقام مالی ارتباط صحیح و قابل درکی ایجاد نمود.
مرحله چهارم: تفسیر و ارزیابی نتایج حاصل از ارتباطات تعیین شده- تحلیل گر با گردآوری و ایجاد ارتباط بین اقلام ، نتایجی را بدست می آورد.
ابزارهای اصلی تجزیه و تحلیل
روش های تجزیه و تحلیل صورتهای مالی را می توان عمدتا در سه مقوله اساسی زیر طبقه بندی نمود:
1. مقایسه ، ارزیابی و سنجش روابط داده های مالی برای دو سال یا بیشتر از دو سال.
2. مقایسه، ارزیابی و سنجش روابط داده های مالی دوره جاری
3. ارزیابی و سنجش به منظور اهداف خاص
بررسی صورتهای مالی می تواند سه نوع تجزیه و تحلیل فوق را در بر گیرد. در ادامه ابزارهای تحلیلی به منظور مروری بر تجزیه و تحلیل صورتهای مالی به طور مختصر تشریح خواهند شد. این ابزارها عبارتند از :
الف. تجزیه و تحلیل افقی
ب. تجزیه و تحلیل عمودی
ج. صورتهای مالی بر مبنای مقیاس مشترک
د. تجزیه و تحلیل نسبت ها
تحلیل های افقی
تحلیل درصد افزایش یا کاهش در ارتباط با اقلام مقایسه ای صورت های مالی تحلیل افقی نامیده می شود. مبلغ هر قلم از اقلام صورت های مالی تهیه شده با اقلام صورت های مالی دوره قبل مقایسه می شود، به علاوه در این تحلیل می توان به جای تحلیل دو سال به تحلیل سه سال یا بیشتر از آن پرداخت ، تغییرات به صورت درصد ارائه می شود.
تحلیل های عمودی
تحلیل های درصدی ممکن است برای نشان دادن ارتباط میان هر یک از اجزای صورت های مالی به کل اجزای صورت های مالی باشند. این نوع از تحلیل را تحلیل عمودی می نامند. تجزیه و تحلیل عمودی نسبت های مالی، در واقع بیان ریاضی ارتباطات میان اقلام صورت های مالی می باشد. بر این اساس در ترازنامه هر قلم دارایی به عنوان درصدی از کل دارایی ها، هر قلم از اقلام بدهی ها و حقوق صاحبان سهام به عنوان درصدی از کل بدهی ها و حقوق صاحبان سهام و اقلام صورت سود و زیان به عنوان درصدی از فروش خالص ارائه می شود.
صورت های مالی هم مقیاس
نمودارهای ترسیمی یکی از اجزای صورت های هم مقیاس به شمار می رود که در این جا اشاره ای مختصر به آن خواهیم داشت. صورت سود و زیان به سادگی برای نمودارهای ترسیمی هم مقیاس قابل کاربرد است، زیرا درآمد کم و بیش بر هر یک از اقلام این صورت، تاثیر گذار است.
نسبت ها
نسبت ها را می توان بیان ریاضی رابطه بین اقلام عمده صورت های مالی دانست. نسبت، حاصل کسری دو مقدار مفروض است که یکی صورت و دیگری مخرج باشد. برای محاسبه نسبت بین دو مقدار، لازم است که رابطه گویا و معنی داری بین این دو مقدار وجود داشته باشد تا نسبت محاسبه شده دارای مفهوم و قابل استفاده باشد. برای مثال ، بین حساب های دریافتنی و میزان فروش یک رابطه معنی داری وجود دارد. بین سود خالص و حقوق صاحبان سهام، بین دارایی های جاری و بدهی های جاری نیز یک رابطه معنی داری وجود دارد.
منبع: حسابداری مالی. خواجوی ، شکرالله، تهران ، ترمه ، 1389.
