ارزیابی رعایت قوانین و مقررات در حسابرسی
حسابرس هنگام برنامه ریزی و اجرای روش های حسابرسی و همچنین ارزیابی و گزارشگری نتایج حاصل از رسیدگی ها باید توجه داشته باشد که عدم رعایت قوانین و مقررات توسط واحد مورد رسیدگی ممکن است به گونه ای با اهمیت بر صورت های مالی اثر گذارد. اما از حسابرس انتظار نمی رود تمام موارد عدم رعایت قوانین و مقررات را کشف کند.
کشف هر گونه عدم رعایت قوانین و مقررات صرف نظر از اهمیت آن، مستلزم ارزیابی دوباره میزان درستکاری مدیران یا کارکنان و نیز ارزیابی اثر احتمالی آن بر سایر جنبه ای حسابرسی است
استانداردهای حسابرسی در برخورد با عدم رعایت قوانین و مقررات در گزارش حسابرسی موارد ذیل را پیشنهاد می کند:
چنانچه حسابرس به این نتیجه برسد که موارد عدم رعایت، به گونه ای با اهمیت بر صورتهای مالی اثر دارد و به طور مناسبی نیز در صورت های مالی افشاء نشده است، باید نظر مظروط ی مردود اظهار کند.
چنانچه مدیریت واحد مورد رسیدگی حسابرس را از کسب شواهد کافی و قابل قبول حسابرسی برای ارزیابی و تشخیص وقوع مواردی از عدم رعایت باز دارد که اثر با اهمیتی ببر صورتهای مالی دارد یا می تواند داشته باشد حسابرس باید به دلیل وجود محدودیت در دامنه رسیدگی، نسبت به صورتهای مالی مزبور نظر مظروط یا عدم اظهار نظر ارائه کند.
چنانچه حسابرس به دلیل محدودیت های ناشی از شرایط و نه تحمیلی توسط واحد مورد رسیدگی، نتواند تشخیص دهد که مواردی از عدم رعایت رخ داده است یا خیر باید اثر آن را بر گزارش خود ارزیابی کند.
حسابرسی نخستین
حسابرسان در برخورد با مانده ای اول دوره، در مواردی است که صورتهای مالی برای نخستین بار رسیدگی می شود یا صورتهای مالی دوره قبل توسط حسابرس دیگری رسیدگی شده باشد باید شواهدی مافی و قابل قبول درباره موارد زیر گردآوری کند
الف-نبود اشتباه یا تحریف در ماندههای اول دوره که بر صورت های مالی دوره جاری اثری با اهمیت دارد
ب-یکنواختی در اعمال رویه های مناسب حسابداری یا اعمال صحیح تغییرات در رویه های حسابداری در صورتهای مالی و کفایت افشای مربوط
استانداردهای حسابرسی موارد ذیل را برای برخورد با مانده های اول دوره در گزارش حسابرس نخستین برشمرده است.
اگر حسابرس نتواند شواهد حسابرسی مناسب و قابل قبولی را دریاره مانده های اور دوره به دست آورد، گزارش حسابرس به صورت نظرمشروط، عدم اظهارنظر یا اظهارنظر متفاوت خواهد بود.
نظر مشروط
نمونه بند توضیحی که گزارش حسابرس را به واسطه عدم نظارت بر شمارش مشروط می کند به شرح زیر است
این مؤسسه بر شمارش موجودی های مواد و کالا به مبلغ ..... ریال در تاریخ 29 اسفند 1389 نظارت نکرده است، زیرا تاریخ شمارش مزبور پیش از انتخاب این مؤسسه به عنوان حسابرس بوده است. این مؤسسه نتوانسته است با استفاده از سایر روشهای حسابرسی نیز خود را نسبت به مقادیر موجودی های متقاعد کند.
نمونه بند اظهار نظر که گزارش حسابرس را به واسطه عدم نظارت بر شمارش مشروط می کند به شرح زیر است:
"به نظر این مؤسسه، به استثنای آثار احتمالی ناشی از تعدیلاتی که ممکن بود در صورت نظارت بر شمارش موجودی های مواد و کالا و حصول اطمینان در مورد مانده اول دوره آن موجودی ها مشخص شود، صورتهای مالی یاد شده در بالا وضعیت مالی شرکت...... در تاریخ 29 اسفند 1389 و نتایج عملات و جریان وجوه نقد آن را برای سال منتهی به تاریخ مزبور، از تمام جنبه های بااهمیت طبق استانداردهای حسابداری به نحو مطلوب نشان می دهد"
اگر مانده های اول دوره حاوی اشتباهات یا تحریفاتی باشد که آثار بااهمیتی بر صورت های مالی دوره مورد رسیدگی دارد، حسابرس باید این موضوع را به آکاهی مدیریت برساند و با اجازه مدیریت حسابرس قبلی را نیز برای انجام هرگونه اقدام لازم آگاه کند. اگر اثر اشتباه یا تحریف مزبور به گونه ی مناسب در صورتهای مالی دوره جاری منعکس و افشاء نشده باشد، حسابرس باید با توجه به اهمیت موضوع، نظر مشروط یا مردود اظهار کند.
چنانچه رویه های حسابداری دوره مورد رسیدگی با رویه های اعمال شده در مورد مانده ای اول دوره یکنواخت نباشد و تغییر روش به گونه ای مناسب منعکس و افشا نشده باشد، حسابرس باید با توجه به اهمیت موضوع، نظر مشروط یا مردود اظهار کند.
اگر حسابرس قبلی گزارشی غیر از گزارش استاندر ارائه کرده باشد، حسابرس جانشین باید آثار موضوعات مطرح شده در گزارش حسابرس قبلی را بر صورتهای مالی دوره مورد رسیدگی ارزیابی کند.
اگر موضوعات مطرح شده در گزارش حسابرس قبلی در مورد صورتهای مالی دوره مورد رسیدگی نیز همچنان مطرح و دارای اهمیت باشد. حسابرس جانشین باید نظر خود را متناسب با آن تعدیل کند.
بدیهی است هر موضوع مطرح شده در گزارش حسابرس قبلی، لزوماً سبب تعدیل نظر حسابرس جانشین درباره صورتهای مالی دوره مورد رسیدگی نمی شود برای مثال اگر محدودیتی در دامنه رسیدگی حسابرس قبلی به دلیل نامشخص بودن مانده موجودی های مواد و کالا در اول سال قبل وجود داشته اشت، حسابرس جانشین نباید از آن بابت نظر مشروط یا عدم اظهارنظر ارائه کند.
