مقدمه
دارایی های غیر جاری یه آن گروه از دارایی های واحد تجاری اطلاق می شود که به مدتی طولانی و بیش از یک دوره مالی موجد انتفاع باشند. این انتفاع آتی طولانی مدت مهم ترین ویژگی دارایی های غیر جاری است. با توجه به اینکه در ترازنامه دارایی ها به ترتیب میزان نقدینگی و درجه سیال بودن منعکس می شوند. لذا دارایی های غیر جاری پس از دارایی های جاری در ترازنامه گزارش می گردند.اقلام عمده دارایی های غیر جاری عبارتند از:
1-دارایی های ثابت مشهود
2-دارایی نامشهود
3-منابع طبیعی
4-دارایی های زیستی مرتبط با فعالیت های کشاورزی
5- سرمایه گذاری های بلند مدت
6-سایر دارایی ها
دارایی های ثابت مشهود
دارایی های ثابت مشهود به دارایی های اطلاق می گردد که 1) به منظور استفاده در تولید یا عرضه کالاها و خدمات ، اجاره به دیگران و یا برای مقاصد اداری توسط واحد تجاری نگهداری می شود. 2) انتظار می رود بیش از یک دوره مالی مورد استفاده واقع شود.3) برای باز فروش (فروش مجدد) خریداری نشده بلکه به طور مستمر در عملیات عادی و بطور مؤثر طی سالهای متمادی مورد استفاده قرار می گیرد و 4) دارای ماهیتی مشهود می باشد یعنی قابل رؤیت و لمس کردن می باشد. بر طبق استانداردهای حسابداری 11 ایران مخارج مرتبز با یک قلم دارایی ثابت مشهود ، تنها زمانی به عنوان دارایی شناسایی می شود که:
الف- جریان منافع اقتصادی آتی مرتبط با دارایی به درون واحد تجاری محتمل باشد.
ب- بهای تمام شده دارایی یه گونه ای اتکاپذیر قابل اندازه گیری باشد.
نکته: قطعات یدکی و ابزار تعمیراتی معمولاً به عنوان موجودی محسوب و در زمان مصرف به عنوان هزینه شناسایی می شود. با این حال قطعات عمده آماده جایگزینی در صورتی که انتظار رود بیش از یک دوره مالی مورد استفاده واحد تجاری واقع شود به عنوان دارایی ثابت مشهود طبقه بندی می گردد.هرگاه قطعات یدکی و ابزار تعمیراتی را تنها بتوان در ارتباط با یک قلم دارایی ثابت مشهود به کار گرفت این اقلام به عنوان دارایی ثابت مشهود محسوب و طی مدتی که از عمر مفید دارایی مربوطه تجاوز نکند، مستهلک می گردد.
ارزیابی دارایی های ثابت مشهود
دارایی های ثابت مشهود به بهای تمام شده ارزیابی می شند بهای تمام شده یک قلم دارایی ثابت مشهود شامل موارد زیر است:
الف: قیمت خرید شامل عوارض گمرکی و مالیات های غیر قابل استرداد خرید پس از کسر تخفیفات تجاری
ب:هر گونه مخارج مرتبط مستقیم یا غیر مستقیم که برای رساندن دارایی به وضعیت قابل بهره برداری تحمل می شود موارد زیر نمونه ای از مخارجی است که به طور مستقیم یا غیر مستقیم قابل انتساب به دارایی است:
1-هزینه حقوق و مزایای کارکنانی که به طور مستقیم در ساخت دارایی ثابت مشهود مشارکت داشته اند.
2-مخارج آماده سازی محل نصب
3- مخارح حمل و نقل اولیه
4-مخارج نصب و مونتاژ
5-مخارج تولید آزمایشی دارایی پس از کسر خالص عواید حاصل از فروش اقلام تولید شده.
6-حق الزحمه خدمات فنی و حرفه ای
7-مخارج سربار عمومی مرتبط با رساندن دارایی به وضعیت قابل بهره برداری مانند حقوق مدیر پروژه های سرمایه ای
نکته: مخارجی نظیر مخارج افتتاح تأسیسات جدید، مخارج معرفی کالا و خدمات جدید شامل هزینه های تبلیغات، مخارج برقراری فعالیت های تجاری در مکان های جدید یا با مشتریان جدید شامل مخارج آموزشی کارکنان در بهای تمام شده دارایی های ثابت منظور نمی گردد.
پ: برآورد اولیه مخارج پیاده سازی و برچیدن دارایی و بازسازی محل از بابت تعهدی که در زمان تحصیل دارایی یا در نتیجه استفاده از دارایی طی یک دوره خاص غیر تولید کالا طی آن دوره تقبل می شود.
با توجه به اینکه چنین مواردی در آینده واقع می شود تعهد مرتبط با آن باید بر اساس ارزش فعلی آن مخارج در زمان تحصیل دارایی شناسایی شود. به عنوان مثال می توان به مخارج برچیدن سکوهای نفتی در شرکتهای حفاری و استخراج نفت اشاره کرد.
نکته: شناسایی مخارج در مبلغ دفتری دارایی ثابت مشهود زمانی متوقف می شود که دارایی به وضعیت و شرایط لازم برای بهره برداری رسیده باشد.
نکته: هر گاه واحد تجاری یکی از دارایی هایی را که در روال عادی عملیات تجاری تولید می کند به عنوان دارایی ثابت مشهود مورد استفاده قرار دهد بهای تمام شده آن معمولاً مشابه بهای تمام شده دارایی های تولید شده جهت فروش محاسبه می شود.
بهای تمام شده اقلام عمده دارایی های ثابت مشهود
مهمترین اقلامی که تحت عنوان دارایی های ثابت مشهود طبقه بندی می گردند عبارتند از:
1)زمین
2)ساختمان
3)تجهیزات
4)دارایی های ایجاد شده توسط واحد تجاری
بهای تمام شده زمین
هنگامی که زمین برای ایجاد ساختمان خریداری می شود،بهای تمام شده زمین شامل 1)بهای خرید2) مخارج انعقاد قرارداد شامل حق الزحمه های حقوقی و ثبتی3) مخارج آماده سازی نظیر هموارسازی و تسطیح 4) هرگونه بهسازی در زمین که دارای عمر مفید نامحدود باشد. همچنین مخارج خاکبرداری و تخریب ساختمان قدیمی جزء بهای تمام شده زمین است. ضمناً وجوه حاصله از آماده سازی زمین نظیر فروش مصالح اسقاطی از بهای تمام شده زمین کسر می گردد. بهای تمام شده تأسیسات و مستحدثات در زمین نظیر نرده کشی، آسفالت، پیاده رو سازی و... در حساب بهسازی زمین ثبت و طی عمر مفیدش مستهلک می گردد.
نکته: اگر تأسیسات و مستحدثات ایجاد شده در زمین دارای عمر مفید نامحدود باشد به بهای تمام شده زمین منظور می گردد.
نکته: اگر زمین به قصد فروش خریداری شود تحت عنوان"سرمایه گذاری" طبقه بندی می گردد. همچنین زمانی که یک بنگاه معاملات املاک زمینی را برای فروش مجدد تحصیل می کند باید آن را تحت عنوان "موجودی کالا" طبقه بندی کند.
نکته: چنانچه از مخارج بهره برداری هر نوع دارایی ثابت انتفاع آتی تصور نباشد و فقط دارای انتفاع جاری باشد اینگونه مخارج تحت عنوان مخارج جاری یا هزینه دوره طبقه بندی می گردد.
بهای تمام شده ساختمان
بهای تمام شده ساختمان معمولاً شامل مواد اولیه، دستمزد مستقیم و سربار ساخت تحمل شده طی مدت ساخت، حق الزحمه های فنی و حرفه ای و مجوزهای ساخت همچنین در صورت خریداری ساختمان شامل مبالغ پرداختی بابت خرید، مالیات های تعهد شده و هزینه های ثبتی است.
نکته:تأسیسات احداث شده در ساختمان که عمری کمتر از ساختمان دارد بهتر است در حساب جداگانه ای تحت عنوان "تأسیسات" ساختمان به طور مجزا ثبت و طی عمر مفید اقتصادی مستهلک شود.
نکته: تخفیفات نقدی خرید هر چند که خریدار از آن استفاده نکند هم از بهای تمام شده دارایی کسر می گردد همچنین هرگونه سود تضمین شده که بر اثر خرید دارایی ایجاد شود باید به هزینه دوره مالی منظور گردد چرا که بهای تمام شده دارایی خریداری شده نباید از بهای خرید نقدی دارایی بیشتر باشد.
بهای تمام شده تجهیزات
تجهیزات در حسابداری یک اصطلاح عمومی است که به ماشین آلات ، اثاثه، منصوبات، ابزار آلات، تجهیزات تحویل کالا و خدمات، تجهیزات اداری ، تجهیزات کارخانه و دارایی هایی از این قبیل اطلاق می گردد. بهای تمام شده تجهیزات شامل بهای خرید، مخارج حمل و نقل، نصب و مونتاژ، بیمه، مالیات مرتبط به خرید و فعالیت آزمایشی است.
مخارج راه اندازی و سایر مخارج قبل از مرحله تولید در صورتی که برای رساندن دارایی به وضعیت قابل بهره برداری ضرورت داشته باشد جزء بهای تمام شده تجهیزات محسوب می گردد. همچنین در صورتی که دارایی از خارج از کشور خریداری شود هر نوع مبلغ پرداختی بابت حقوق و عوارض گمرکی و مالیات های غیر قابل استرداد خرید، سود بازرگانی واردات و مخارج قانونی دیگر در بهای تمام شده تجهیزات مورد نظر منظور می گردد.
نکته:مخارج جابه جایی یا تجدید سازمان تمام یا بخشی از عملیات واحد تجاری جزء هزینه دوره بوده و قابل احتساب در بهای تمام شده دارایی ثابت نمی باشد.
تحصیل دارایی ثابت مشهود
بر طیق اصول پذیرفته شده حسابداری دارایی های ثابت صرف نظر از روش تحصیل باید به بهای تمام شده ثبت شود. روش های مختلف تحصیل دارایی های ثابت مشهود عبارتند از:
1-تحصیل به طور نقد
2-تحصیل به طور نسیه
3-تحصیل دارایی از طریق مبادله با سهام
4-تحصیل دارایی از طریق قرارداد اجاره سرمایه ای
5-تحصیل دارایی به طور یکجا (بصورت گروهی)
6-تحصیل دارایی به طور رایگان
7-تحصیل دارایی از طریق ترکیب تجاری
8-تحصیل دارایی از طریق مبادلات غیر پولی
9-تحصیل دارایی از طریق تولید یا احداث
تحصیل دارایی به طور نقد
بهای تمام شده یک قلم دارایی ثابت مشهود معادل مبلغ نقدی پرداخت شده پس از کسر هر نوع تخفیفات اعم از تجاری یا نقدی است. همچنین هر گونه مخارجی که برای رساندن دارایی به وضعیت قابل بهره برداری ضرورت داشته باشد نظیر نصب، حمل و نقل، حق الزحمه های فنی و جابه جایی دارایی در بهای تمام شده دارایی مورد نظر منظور می گردد.
نکته: بر طبق استاندارد حسابداری 11 ایران مخارج سربار اداری و عمومی قابل احتساب، در بهای تمام شده دارایی ثابت مشهود منظور نمی شود مگر آن که مخارج را بتوان به طور مستقیم با تحصیل دارایی یا رساندن آن به وضعیت قابل بهره برداری ارتباط داد.
نکته: کلیه زیان های عملیاتی اولیه که قبل از رسیدن به سطح عملکرد برنامه ریزی شده دارایی واقع می گردد تحت عنوان هزینه دوره مالی شناسایی می شود.
تحصیل دارایی به طور نسیه
هنگامی که یک واحد تجاری دارایی ثابت مشهودی را به طور اعتباری و بدون واگذاری اسناد تجاری تحصیل می کند دارایی تحصیل شده به بهای نقدی معامله به کسر هر نوع تخفیفات اعم از نقدی و تجاری در دفاتر ثبت می شود. اکر بدهی ایجاد شده در طول دوره تخفیف پرداخت نشود هرگونه مبلغ مازاد پرداختی به حسابی تحت عنوان« تخفیفات استفاده نشده» ثبت می شود که این حساب در صورت سود و زیان، ذیل هزینه های مالی گزارش می شود.
تحصیل دارایی ها به طور رایگان
در برخی مواقع تحصیل دارایی ها توسط واحدهای تجاری از طریق کمک های اهدایی و بلاعوض توسط اشخاص حقیقی و حقوقی و دولت امکان پذیر می گردد. این گونه کمک های بلاعوض را اصطلاحاً انتقالات یکطرفه می گویند. در چنین شرایطی اهدایی دارایی را باید به ارزش متعارف در زمان اهدا ثبت نمود. طبیعی است که چون بهای تمام شده تاریخی در چنین شرایطی برآورد معقولی از ارزش متعارف دارایی تحصیل شده ارائه نمی دهد بکارگیری آن به عنوان معیار شناخت دارایی ها اهدایی نادرست می باشد.
مسئله اصلی در تحصیل رایگان دارایی های اهدایی، شناسایی هدیه به عنوان درآمد دوره یا بدهی است.اگر تعهدات مرتبط با کمک ها تا پایان دوره مورد نظر ایفا شده باشد کمک بلاعوض تحت عنوان درآمد تلقی می گردد و اگر تعهدات مرتبط با کمک های بلاعوض به تدریج سنوات ایفا گردد کمک بلاعوض بدهی تلقی می گردد و در چارچوب زمانی ایفای تعهدات به درآمد انتقال می یابد. در مورد دارایی های استهلاک پذیر اهدایی که تعهدات مرتبط با کمک های بلاعوض به تدریج طی سنوات ایفا می گردد می توان بدهی ایجاد شده را طی عمر مفید دارایی مزبور به حساب درآمد منتقل نمود.
نکته: در مواردی که مبنای ارزشیابی دارایی ها در متن قوانین آمره مشخص شده باشد کاربرد این مبانی مشروط بر آنکه موجب انعکاس دارایی های اهدایی به ارزش های بیش از ارزش متعارف در زمان انتقال نگردد قابل پذیرش خواهد بود.
هرگاه کاربرد مبانی مذکور منجر به ارزشیابی دارایی اهدایی به ارزشی کمتر از ارزش منصفانه آن گردد، موضوع باید در یادداشت های توضیحی و در صورت امکان همراه با اثرات مالی آن افشاء گردد. در رابطه با کمک های بلاعوض دولت، جریان ورودی منافع اقتصادی آتی زمانی محتمل تلقی می گردد که شرایط دریافت کمک رعایت شده و نسبت به دریافت آن اطمینان معقولی وجود داشته باشد. به عبارت دیگر تا زمانی که واحد تجاری به طور معقول اطمینان حاصل نکند که منافع اقتصادی آتی مرتبط با کمک به درون واحد تجاری جریان خواهد داشت، شناختی در صورت های مالی صورت نمی گیرد. برای مثال هر گاه زمینی از سوی مراجع دولتی با پیش شرط شروع به احداث ساختمان ظرف مهلت مقرر به واحد تجاری واگذار گردد، شناخت کمک مزبور در صورت های مالی موکول به شروع عملیات احداث خواهد بود.
تحصیل دارایی از طریق مبادلات غیر پولی
همواره این امکان وجود دارد که یک یا چند دارایی ثابت مشهود در معاوضه با دارایی یا دارایی های غیر پولی یا ترکیبی از دارایی های پولی و غیر پولی تحصیل می شود. به چنین مبادلاتی اصطلاحاً مبادلات یا معاوضه های غیرپولی می گویند. بهای تمام شده چنین دارایی ثابت مشهودی به ارزش منصفانه اندازه گیری می شود. مگر اینکه معاوضه فاقد محتوای تجاری باشد یا ارزش منصفانه دارایی تحصیل شده و ارزش منصفانه دارایی واگذار شده به گونه ای اتکاپذیر قابل اندازه گیری نباشد. چنانچه دارایی تحصیل شده به ارزش منصفانه اندازه گیری نشود بهای تمام شده آن بر اساس ارزش دفتری دارایی واگذار شده اندازه گیری می شود.
واحدهای تجاری با توجه به میزان تغییرات مورد انتظار جریان های نقدی آتی در نتیجه معاوضه دارایی ها، محتوای تجاری معاوضه را ارزیابی می کنند در صورت تحقق شرایط زیر،معاوضه محتوای تجاری دارد:
1-وضعیت ریسک، زمان بندی و مبلغ جریان های نقدی آتی تحصیل شده با وضعیت جریان های نقدی آتی دارایی واگذار شده متفاوت باشد.
2-ارزش اقتصادی و بخشی از عملیات واحد تجاری متأثر از معاوضه، در نتیجه این معاوضه تغییر یابد
3-تفاوت بیان شده در بندهای 1 یا 2 نسبت به ارزش منصفانه دارایی های معاوضه شده با اهمیت باشد.
نکته: برای ارزیابی محتوای تجاری معاوضه، ارزش اقتصادی بخشی از عملیات واحد تجاری که متأثر ار معاوضه است یابد منعکس کننده جریان های نقدی پس از کسر مالیات باشد.
با توجه به مطالب فوق رهنمود عمومی برای معاوضه دارایی های غیرپولی چنانچه معاوضه محتوای تجاری داشته باشد به شرح زیر است:
1-اگر ارزش متعارف دارایی های واگذار شده و تحصیل شده قابل تعیین باشد ثبت گردیده و هرگونه سود یا زیان حاصل از معاوضه شناسایی می گردد.
2-اگر ارزش متعارف دارایی تحصیل شده نامشخص ولی ارزش متعارف دارایی واگذار شده قابل تعیین باشد دارایی تحصیل شده به ارزش متعارف دارایی واگذار شده شناسایی می گردد و هرگونه سود یا زیان حاصل از معاوضه شناسایی می گردد.
اگر ارزش متعارف دارایی تحصیل شده مشخص ولی ارزش متعارف دارایی واگذار شده نامشخص باشد دارایی تحصیل شده به ارزش متعارف دارایی تحصیل شده شناسایی می گردد و هرگونه سود یا زیان حاصل از معاوضه نیز شناسایی می گردد.
4-اگر ارزش متعارف دارایی تحصیل شده و واگذار شده غیر قابل تعیین و نامشخص باشد، دارایی تحصیل شده به ارزش دفتری دارایی واگذار شده شناسایی می گردد و هیچگونه سود یا زیانی از بابت معاوضه شناسایی نمی شود.
روش بهای تمام شده
دارایی های ثابت مشهود پس از شناخت اولیه باید به مبلغ دفتری یعنی بهای تمام شده پس از کسر هرگونه استهلاک انباشته و کاهش ارزش انباشته منعکس شود. نحوه اندازه گیری استهلاک سالانه، استهلاک انباشته، کاهش ارزش و کاهش ارزش انباشته، طبقه بندی دارایی های ثابت مشهود و الزامات افشا می باشد.
روش تجدید ارزیابی
در یک شرایط تورمی ارزش متعارف دارایی های غیرپولی شامل دارایی های ثابت مشهود، داراییهای نامشهود، سرمایه گذاریهای بلند مدت و دارایی های زیستی مولد نسبت به ازش دفتر این دارایی ها به طور چشمگیری افزایش می یابد و این رویداد شدیداً به ویژگی کیفی مربوط بودن صدمه وارد می کند.
استاندارد حسابداری برای مقابله با این وضعیت به جای تدوین استانداردهای لازم برای گزارشکری مالی تورمی ، تجدید ارزیابی دارایی های ثابت مشهود را مجاز اعلام کرده است. هر چند تجدید ارزیابی بامفاهیم زیربنایی نظام بهای تمام شده تاریخی در تضاد است اما هیئت تدوین استانداردهای حسابداری در ایران با برخوردی عمل گرایانه استاندارد تجدید ارزیابی دارایی ثابت مشهود را وضع نمود.
نکته: هرگاه یک قلم از دارایی های ثابت مشهود تجدید ارزیابی شود، تجدید ارزیابی تمام اقلام طبقه ای که دارایی مذبور به آن تعلق دارد الزامی است.
حسابداری تجدید ارزیابی دارایی های ثابت مشهود
هنگامی که یک دارایی ثابت مشهود مورد تجدید ارزیابی واقع می گردد، مبلغ تجدید ارزیابی جایگزین بهای تمام شده یا مبلغ تجدید ارزیابی قبلی آن دارایی می شود و استهلاک انباشته حذف می گردد و لذا تجدید ارزیابی می تواند منجر به افزایش و کاهش مبلغ دفتری دارایی شود.
نکته: از آنجا که مازاد تجدید ارزیابی درآمد تحقق نیافته است، لذا افزایش سرمایه به طور مستقیم از محل آن مجاز نیست. مگر در مواردی که موجب قانون تجویز شده باشد.
نکته: در مواردی که مازاد تجدید ارزیابی به موازات استفاده از دارایی توسط واحد تجاری به حساب سود (زیان) انباشته منظور می شود، مبلغ مازاد قابل انتقال معادل تفاوت بین استهلاک مبتنی بر مبلغ تجدید ارزیابی دارایی و استهلاک مبتنی بر بهای تمام شده تاریخی آن است.
استهلاک دارایی ثابت مشهود
چنانچه بهای تمام شده هر جزء یک دارایی ثابت مشهود در مقایسه با کل بهای تمام شده آن دارایی با اهمیت و عمر مفید یا الگوی کسب منافع اقتصادی آن از متفاوت از سایر از اجزای با اهمیت باشد آن جزء باید به طور جداگانه مستهلک شود.
استهلاک را می توان فرایند تخصیص بهای تمام شده دارایی به صورت منظم و معقول به دوره هایی که انتظار می رشود منافع آتی برای واحد تجاری ایجاد گردد تعریف کرد. بر اساس ماده 234 قانون تجارت در ترازنامه باید استهلاک اموال و اندوخته های لازم در نظر گرفته شود ولو آنکه پس از وضع استهلاک و اندوخته ها سود قابل تقسیم نماند یا کافی نباشد. پایین آمدن ارزش دارایی ثابت خواه در نتیجه استعمال خواه بر اثر فنی و خواه به علل دیگر باشد باید در استهلاک منظور گردد. برای جبران کاهش احتمالی ارزش سایر اقلام دارایی و زیان ها و هزینه های احتمالی باید ذخیره لازم منظور گردد.
چنانچه از مخارج انجام شده انتظار انتفاع آتی بود اینگونه مخارج را سرمایه ای کرده و تحت عنوان دارایی طبقه بندی می کنیم و بر اساس مفهود تطابق، مخارجی که مستقیما با ایجاد درآمدهای مشخص مرتبت است به جای شناسایی به عنوان هزینه در دوره وقوع ، در همان دوره ای شناسایی می شود که این درآمدها شناسایی شده اند.
روش خط مستقیم
این روش یکی از ساده ترین، پرکاربردترین و در عین حال متداولترین روشهای محاسبه استهلاک است. فرض اساسی در به کار گیری این روش این است که انتظار رود الگوی کسب منافع اقتصادی در طور دوره های زمانی به کار گیری دارایی یکسان باشد. اگر چنین فرضی قابل قبول باشد در نتیجه می توان پذیرفت که هزینه استهلاک سالانه نیز باید یکسان در نظر گرفته شود. استهلاک در روش خط مستقیم تابعی از گذشت زمان است و هیچگونه ارتباطی با کارکرد و استفاده از دارایی ندارد.
روش مانده نزولی
روش مانده نزولی ، تنها روشی است که ارزش اسقاط (باقیمانده) را در محاسبه هزینه استهلاک در نظر نمی گیرد.
روش مانده نزولی با نرخ مضاعف
در روش مانده نزولی با نرخ مضاعف، نرخ استهلاک برابر با دو برابر نرخ استهلاک به روش خط مستقیم است .
حسابداری بدهی ها
بدهیهای جاری
بدهی های جاری به سه گروه کلی تقسیم می شوند که عبارتند از:
الف:بدهی های قطعی-یعنی بدهیهایی که مبلغ و سررسید آنها مشخص است مانند:
1-حسابها و اسناد پرداختنی ، 2- سود سهام پرداختنی ، 3- سپرده ها و ودایع پرداختنی، 4- پیش دریافت ها،
5- بدهیهای ناشی از هزینه های تحقق یافته، 6- بدهیهای ناشی از وجوه نقد وصول شده برای دیگران،7-حصه جاری بدهی بلند مدت
ب: بدهیهای برآوردی- یعنی بدهیهایی که مبلغ آنها را باید پیش بینی نمود مانند:
1-ذخیره مالیات بر درآمد
ج: بدهیهایی که مبلغ آنها رابطه مشخصی با نتیجه عملیات دارد مانند:
1-تعهدات مربوط به پاداش مدیران
نکته: ذخیره نوعی بدهی است که زمان تصفیه یا مبلغ دقیق آن نامشخص است. همچنین طبق استاندارد حسابداری شماره 4 ایران زمان تسویه و تعیین مبلغ بدهی توأم با ابهام نسبتاً قابل توجه است وطبق این استاندارد ذخیره باید در صورت وجود معیارهای زیر، شناسایی شود:
الف- واحد تجاری تعهدی فعلی (قانونی یا عرفی) در نتیجه رویدادهای گذشته دارد.
ب: خروج منافع اقتصادی برای تسویه تعهد محتمل است.
ج: مبلغ تعهد به گونه ای اتکاپذیر قابل برآورد است.
بدهی های بلند مدت
گسترش فعالیت های واحد تجاری از طریق ایجاد بدهی های بلند مدت یکی از کاملترین راه های تأمین مالی است که صاحبان اصلی واحدهای تجاری ، ضمن حفظ اعمال کنترل واحد تجاری، با سرمایه گذاری محدود به سود بیشتری درست می یابند. نمونه های بارز بدهی های بلند مدت عبارتند از: اوراق قرضه پرداختی، اسناد پرداختنی بلند مدت، تسهیلات بلند مدت پرداختنی، ذخیره مزایای پایان خدمت کارکنان
اوراق قرضه
اوراق قرضه، اوراق قابل معامله ای است که معرف مبلغی وام است. با بهره ی معین که تمامی یا اجزای آن در موعدد و مواعد معینی باید مسترد گردد. از جمله مندرجات اوراق قرضه می توان به موارد زیر اشاره کرد.
1-مبلغ اسمی: مبلغی است که روی ورقه قرضه درج می شود و نماینده بدهی شرکت صادر کننده به دارنده آن می باشد.
2-نرخ بهره: نرخی است که شرکت صادر کننده اوراق قرضه موظف است بر اساس آن و بر مبنای مبلغ اسمی ورقه قرضه ، به دارنده بهره پرداخت نماید.
3-تاریخ پرداخت بهره: تاریخی است که روی ورقه قرضه جهت پرداخت اسقاط بهره معین شده است.
4-سررسید اوراق قرضه:تاریخی است که شرکت صادرکننده اوراق قرضه، مکلف به پرداخت مبلغ اسمی این اوراق به دارنده آن می باشد.
تعیین ارزش اوراق قرضه
ارزش بازار اوراق قرضه به عوامل متعددی نظیر سررسید، نرخ بهره بازار و بازده مورد انتظار سرمایه گذاری های مشابه بستگی دارد. یکی از عواملی که تأثیر بسیار زیادی در تعیین اوراق قرضه دارد، ارزش بهره بازار است. بدین صورت که اگر نرخ بهره اوراق قرضه (نرخ بهره پیشنهادی) کمتر از نرخ بهره بازار باشد، تقاضا برای خرید اوراق قرضه کمتر و در نتیجه صادرکننده مجبور است که اوراق قرضه را کمتر از ارزش اسمی در اختیار مشتریان قرار دهد و بالعکس.
از آنجایی که صدور اوراق قرضه برای صادرکننده آن ایجاد تعهدات مبنی بر پرداخت (1) مبلغ اسمی اوراق قرضه در سررسید و (2) پرداخت بهره در تاریخ های معین را می نماید و پرداختهای مذکور هر دو در آینده است. لذا برای تعیین ارزش بازار اوراق قرضه از مفهوم ارزش زمانی پول استفاده می شود. بنابراین ارزش اوراق قرضه در هر تاریخی برابر با ارزش فعلی مبلغ اسمی اوراق قرضه و ارزش فعلی بهره های قابل پرداخت با نرخ بهره بازار می باشد.
عملیات حسابداری اوراق قرضه:
حسابداری اوراق قرضه در واحد تجاری صادر کننده در چهار مرحله به شرح زیر مورد بررسی قرار می گیرد:
1-در زمان صدور اوراق قرضه 2- در زمان پرداخت اوراق قرضه 3- در زمان بازخرید اوراق قرضه 4- در زمان تبدیل اوراق قرضه در سهام عادی
منابع
1-اصول حسابرسی 1، سازمان حسابرسی، نشریه 77
2-استانداردهای حسابرسی ایران، نشریه 124
3- اصول حسابداری جلد 2، سازمان حسابرسی ایران، نشریه 105
4-کتاب حسابرسی داخلی سازمان حسابرسی، نشریه 174
5-آیین رفتار حرفه ای، سازمان حسابرسی
