حساب بانک
آن بخش از وجوه نقد متعلق به واحد اقتصادی که نزد بانکها یا مؤسسات اعتباری نگهداری می شود در سیستم حسابداری تحت عنوان حساب بانک ثبت می شود ، بنابراین حساب بانک یکی از دارییهای شرکت می باشد که بنا به دلایل زیر دراختیاربانکها قرار می گیرد :
1.امنیت بیشتر وجوه نقد نز بانکها
2.تسهیل در دریافت و پرداخت وجوه نقد
3.کاهش هزینه نگهداری وجون نقد
هرشخص حقیقی یا حقوقی می تواند حسابهای بانکی متنوعی نزد بانکها نظیر:
سپرده قرض الحسنه ، سپرده پس انداز و سپرده سرمایه گذاری کوتاه مدت یا بلند مدت حساب جاری افتتاح نماید. اما وقتی سخن از موجودی نقد به میان می آید منظور تنها حساب جاری یا هر حساب دیگری است که بدون قید و شرط ودر هر تاریخ قابل برداشت باشد . برداشت از حساب جاری معمولاً به واسطه چک انجام می شود . باید توجه داشت که چک در هرتاریخی که صادرشود، پول نقد تلقی شده وصدورچک مدت دار(وعده دار) طبق قوانین جاری کشور، منع شده است .
سپردن وجوه نقد به حساب جاری ، اصطلاحاً واریز به حساب بانکی نامیده می شود و اعلامیه یا مدرکی که بانکها در قابل واریز وجه به حساب شخص ارائه می دهند، اعلامیه بستانکار نامیده می شود . وجه تسمه این نامگذاری این است که صاحب حساب از جمله بستانکاران بانک تلقی شده و با پرداخت وجه نقد از سوی او به بانک به رقم بدهیهای بانک افزوده می شود. برعکس اعلامیه بدهکار حاکی از برداشت مبلغی وجه نقد از حساب بانکی توسط صاحب حساب و به عبارت دیگر به منزله کاهش بدهی بانک به شخص می باشد.
مانده بستانکار حساب بانک(اضافه برداشت)1
صدور چک به مبالغی بیش از موجودی بانکی ، در صورتی که بانک وجه چک را بپردازد، منجر به ایجاد اضافه برداشت در حساب بانکی می شود . بانکها معمولاً از پرداخت وجنه چکی که مبلغ آن بیس از موجودی دارنده حساب است ، خودداری می کنند اما برخی از مؤسسات با
توجه به اعتباری که نزد بانکها کسب نموده اند و یا به واسطه وثیقه هایی که به بانک می دهند ، ممکن است بیشتر از موجودی خود ، چک صادر نمایند و بانک نیز مبلغ چک را پرداخت نماید . در این حالت در دفاتر دارنده حساب ، حساب بانکی دارای مانده بستانکار بوده و به همین اعتبار نشان دهنده بدهیهای مؤسسه به بانک خواهد بود . چنین تعهداتی اضافه برداشت بانکی نامیده شده و به عنوان بدهی جاری در ترازنامه منعکس می شود .
صورتحساب بانک 1
بانکها معمولاً در فواصل زمانی یکماهه یا در هر موقعی که دارنده حساب تقاضا نماید ،گزارشی از عملیات حساب جاری شخص را جهت اطلاع و تأیید صحت عملیات مندرج درآن ، تهیه و دراختیار صاحب حساب قرار می دهند . این گزارش «صورتحساب بانکی» نامیده می شود . در صورتحساب مزبور، مانده ابتدای ماه ، و مبالغی که توسط بانک به بدهکار یا بستانکار حساب شرکت واریز شده مشخص شده و در نهایت مانده پایان ماه شرکت نیز برحسب دفاتر بانکی گزارش می شود.
صورت مغایرت بانکی 2
حساب جاری بانکی نشان دهنده وجوه نقد متعلق به واحد اقتصادی است که نزد بانک نگهداری می شود. به دلیل عدم همزمانی عملیات مالی شرکت با پردازش اطلاعات مزبور در بانک ، معمولاً مانده حساب وجوه نقد طبق دفاتر شرکت با مانده اعلام شده در صورتحساب بانک بندرت مطابقت می کند.
از آنجایی که عملیات بانکی در دفاتر دارنده حساب عکس وضعیت این حساب در دفاتر بانک می باشد ، لذا جهت یافتن دلایل مغایرت بین مانده حساب وجه نقد در دفاتر شرکت با موجودی نقد طبق صورتحساب بانک لازم است که اقلام مندرج در ستون بدهکار صورتحساب بانک با اقلام مندرج در ستون بستانکار حساب بانک در دفاتر مؤسسه و همچنین اقلام مندرج در ستون بستانکار صورتحساب بانک با اقلام مندرج در ستون بدهکار بانک دردفاتر مؤسسه ، مطابقت داده شود.
پس ازتطبیق و تعیین موارد اختلاف، نتایج حاصله و نحوه عمل در مورد آنها ، دریک صورتحساب تحت عنوان «صورت مغایرت بانکی» تنظیم می گردد. اختلافات فی مابین را می توان به دو دسته کلی تقسیم نمود:
1.عملیاتی که در دفاتر واحد تجاری انجام شده ولی هنوز در دفاتر بانک ثبت نشده است . موارد زیراز جمله این عملیات می باشد :
الف) جکهای معوق: به جکهایی اطلاق می شود که دارنده حساب جاری به افراد دیگری برای پرداختهای نقدی مختلف واگذار نموده و در دفاتر خود به بستانکار حساب بانک منظور کرده ولی دارندگان این چکها تا تاریخ ارسال صورتحساب بانک ، برای دریافت وجه آن به بانک مراجعه نکرده اند
ب) چکها و اسناد در جریان وصول : چکهاو اسناد دریافتی از بدهکاران (مشتریان) که برای وصول به بانک ارسال می شود، معمولاً به بدهکارحساب بانک در دفاتر دارنده حساب جاری انتقال می یابد ولی بانک تا تاریخ وصول قطعی آنها ، از واریز وجه به حساب جاری مؤسسه خودداری نماید . در شرایط عادی حداقل پس از 48 ساعت وصول اسناد فوق ممکن است به طول بیانجامد. لذا چنانچه در این فاصله ، صورتحساب بانک با دفاتر دارنده حساب مطابقت داده شود ، مبلغ مندرج در ستون بدهکار بانک در دفاتر مؤسیه از بابت اسناد مزبور هنوز به بستانکار حساب واحد تجاری در دفاتربانک منظور نگردیده است . اختلاف مذکور پس از وصول وجه اسناد مربوطه خود بخود برطرف می گردد.1.
ب) چکها و اسناد در جریان وصول: چکها و اسناد دریافتی از بدهکاران (مشتریان) که برای وصول به بانک ارسال می شود ، معمولاً به بدهکار حساب بانک در دفاتر دارنده حساب جاری انتقال می یابد ولی بانک تا تاریخ وصول قطعی آنها، از واریز وجه به حساب جاری مؤسسه خودداری می نماید . در شرایط عادی حداقل پس از 48 ساعت وصول اسناد فوق ممکن است به طول بیانجامد. لذا چنانچه در این فاصله ، صورتحساب بانک با دفاتر دارنده حساب مطابقت داده شود، مبلغ مندرج در ستون بدهکار بانک در دفاتر مؤسسه از بابت اسناد مزبور
هنوز به بستانکار حساب و احد تجاری در دفاتر بانک منظور نگردیده است . اختلاف مذکور پس از وصول وجه اسناد مربوطه خودبخود برطرف می گردد. 1
ج) وجوه بین راهی : مبالغی که برای واریز به حساب جاری نز بانک ارسال می شود ، دردفاتر دارنده حساب جاری درهمان روزبه بدهکارحساب بانک منظور می گردد ولی ممکن است در دفاتر بانک و صورتحساب ارسالی، درهمان روز به ثبت نرسیده باشد . مثلاً وجوهی که در آخرین روز ماه به بانک تودیع شده و یا درآخرین ساعات اداری تحویل بانک شده باشد ، در همان روز در دفاتر شرکت ثبت می گردد، در صورتی که دردفاتر بانک به تاریخ روز بعد ثبت می شود. لذا چنانچه قبل ازثبت مبالغ مذکور در دفاتر بانک ، مانده حساب بانک در دفاتر واحد تجاری با صورتحساب بانک مطابقت گردد، اخلاقی معادل مبالغ فوق بین صورتحساب بانک و مانده حساب بانک در دفاتر واحد تجاری پیش خواهد آمد . البته این اختلاف خودبخود رفع خواهد شد .
د) چکهای لاوصول: وقتی که چکی جهت وصول به بانک سپرده می شود ، معمولاً به بدهکار حساب بانک در دفاتر دارنده حساب جاری منظور می گردد. در صورت لاوصول بدون این نوع چکها ، موضوع پس از 48 ساعت توسط بانک به مؤسسه اطلاع داده می شود و دارنده حسابه جاری معادل مبلغ چهای لاوصول ، حساب بانک را در دفاتر خود بستانکار خواهد کرد . در صورتی که حساب بانک در دفاتر دارنده حساب به میزان چکهای لاوصول اصلاح نشود ، مانده حساب بانک در دفاتر دارنده حساب و صورتحساب ارسالی بانک مساوی نخواهد بود.
هـ ) اشتباهات : شامل کلیه اشتباهاتی است که دردفاتر مؤسسه به هنگام ثبت عملیات مربوط به حساب بانک ممکن است اتفاق بیافتد . این اشتباهات می تواند در ثبت بدهکارو بستانکار حساب بانک ، اشتباه در جابه جایی ارقام و اشتباهات دیگرحسابداری منظور شده باشد.
2- عملیاتی که در دفاتر بانک انجام شده و ثبت مربوطه نیز صورت گرفته ولی هنوز در دفاتر واحد تجاری انعکاس نیافته است . از جمله این عملیات می توان به موارد زیر اشاره کرد :
الف) اشتباه در برداشت یا ثبت فعالیت مالی : بانک نیز مانند شرکت ممکن است اشتباهاتی از قبیل اشتباه در اعداد و ارقام ، اشتباه در برداشت از حساب و یا اشتباهات دیگرانجام دهد . عدم کشف اشتباهات فوق تا تاریخ ارسال صورتحساب بانکی موجب ایجاد مغایرت بین مانده بانک و مبلغ صورتحساب ارسالی خواهد گردید .
ب) کارمزد خدمات و هزینه های بانکی : این اقلام شامل انواع هزینه ها و کارمزد بانکی است که بانک بابت ارائه خدمات مختلف از حساب جاری مؤسسه برداشت می کند .مانند بهای تمبر ودسته چک ، هزینه انجام حواله ، هزینه واخواست (نکول) سفته و مواردی از این قبیل که بانک در زمان انجام این نوع خدمات ، هزینه مربوطه را به بدهکار حساب جاری مؤسسه منظور می نماید . در صورتی که مدارک این نوع برداشتها در تاریخ تهیه صورت مغایرت بانکی به مؤسسه نرسیده باشد به میزان برداشتهای انجام شده ، بین حساب بانک در دفاتر دارنده حساب جاری و صورتحساب ارسالی بانک مغایرت وجود خواهد داشت .
ج) واخواست اسناد جاری تنزیل شده – در صورتی که اسناد تجاری مانند سفته توسط مؤسسه نزد بانک تنزیل شده باشد و صادر کننده سفته در تاریخ سررسید از پرداخت آن خودداری نماید ، بانک مبلغ اسمی سفته ، کارمزد دیرکرد وهزینه واخواست سفته را از حساب جاری مؤسسه برداشت خواهد نمود . در این گونه موارد اگر اعلامیه بانکی مربوط تازمان ارسال صورتحساب بانکی به مؤسسه دارنده حساب جاری نرسیده باشد ، در نتیجه در دفاتر مؤسسه ثبتی صورت نگرفته و بین صورتحساب ارسالی بانک و دفاتر دارنده حساب جاری مغایرت وجود خواهد داشت .
د) وجونه دریافتی توسط بانک : شامل وجوهی است که به حساب مؤسسه دارنده حساب واریز شده ولی اعلامیه بستانکار آن هنوز به مؤسسه مذکور واصل نشده و در حسابهای آن ثبت نشده است . در این قبیل موارد چون در زمان واریز این نوع وجوه ، درانده حساب جاری از آن اطلاعی ندارد، در نتیجه در دفاتروی ثبتی انجام نمی شود که در نهایت باعث ایجاد مغایرت خواهد گردید .
تهیه صورت مغایرت بانکی
صورت مغایرت بانکی عبارت از صورتی است که موارد اختلاف بین مانده صورتحساب ارسالی بانک و مانده حساب بانک در دفاتر مؤسسه دارنده حسابه جاری را در تاریخ معینی نشان می دهد . صورت مغایرت بانکی معمولاً در پایان هرماه و یا در مواقع ضروری دیگر تهیه می شود . برای تهیه صورت مغایرت بانکی به ترتیب زیر باید عمل نمود :
1.اقلام مندرج درسمت بدهکار حساب بانک در دفتر مؤسسه با اقلام مندرج در سمت بستانکار صورتحساب بانک و همچنین اقلام مندرج در سمت بستانکار حساب بانک با اقلام مندرج درسمت بدهکار صورتحساب مطابقت داده می شود.
2.اقلامی که هم در بدهکار حساب بانک و هم در بستانکار صورتحساب بانک وجود دارد و نیز اقلامی که هم درستانکار حساب بانک مؤسسه وهم در بدهکار صورتحساب ارسالی بانک قید شده با مداد تیک زده شده و اقلام باز(موارد اختلاف ) شناسایی و دور آنها با مداد خط کشیده می شود .
3.جهت روشن شدن ماهیت اقلام باز به مدارک اولیه ازجمله ثبتهای دفاتر روزنامه وشرح آنها مراجعه می شود .
4.گزارشی از مغایرت موجود بین صورتحساب بانک و حساب بانک دردفاترمؤسسه تحت عنوان «صورت مغایرت بانکی» تهیه می شود .
5.مرحله نهایی ، انجام ثبتهای اصلاحی لازم است که باید در دفاتر مؤسسه صورت گیرد . البته برخی از مغایرتها مثل وجوه بین راهی یا چکهای معوق خودبخوددر روند عادی فعالیتها اصلاح می شود و لیکن برخی دیگر از مغایرتها مثل هزینه های بانکی لازم است به واسطه انجام ثبت اصلاحی در دفاتر مؤسسه ، گزارش گردد.
برای تهیه صورت مغایرت بانکی می توان از سه روش استفاده نمود :
الف) روش مبنا قراردادن مانده صورتحساب بانک . در این روش با ا نجام تعدیلاتی از مانده وجه نقد طبق دفاتر شرکت،مانده وجه نقد طبق صورتحساب بانک به دست می آید.
ب) روش مبنا قرار دادن مانده بانک طبق دفاتر شرکت . در این روش با انجام تعدیلاتی سعی می شود که از مانده بانک طبق صورتحساب بانک ، مانده .وجه نقد طبق دفاتر شرکت به دست آید .
ج) روش مبنا قرار دادن مانده واقعی . در این روش از مانده وجه نقدطبق دفاتر و طبق صورتحساب بانک ، مانده واقعی به دست می آید .
روش اول : روش مبنا قرار دادن مانده صورتحساب بانک
روش دوم : روش مبنا قرار دادن مانده دفاتر شرکت .
در این روش ابتدا مانده وجه نقد طبق صورتحساب بانک نوشته شده و سپس اقلامی که در روش اول کسر شد، در این روش به موجودی نقد اضافه شده و اقلامی که در روش اول به موجودی نقد اضافه شد، از موجود نقد کسر می گردد تا مانده وجه نقد طبق دفاتر شرکت به دست آید .
روش سوم : روش مبنا قرار دادن مانده واقعی .
حسابداری چکهای وعده دار 1
چکهای مدت دار یا وعده دار با اینکه طبق قانون تجارت و قانون فعلی چک منع گردیده است ، اما عملا ًً عملیات صدور چکهای وعده دار از سوی اشخاص حقیقی یا حقوقی در کشور معمول و مرسوم شده است . لذاجهت آشنایی در رخصوص نحوه عمل با حسابداری این قبیل چکها ، به تشریح چگونگی ثبت و گزارش عملیات حسابداری این قبیل چکها می پردازیم .
چکهای وعده دار دریافتی که معمولاً در ازاء فروش کالا یا در قبال یک طلب به مؤسسه واگذار می گردد در بدهکار«حسابهای دریافتنی» ثبت گردد. این قبیل چکها را ممکن است مؤسسه تا سررسید نگه داشته و یا آنکه پس از ظهر نویسی، در ازاء خرید کالا ، انجام هزینه و یا در قبال بدهیهای خود به اشخاص دیگر واگذار نماید . در حالت اخیر چکهای مدت دار دریافتی به هنگام واگذاری در بستانکار«حسابهای پردختنی» قابل ثبت خواهد بود (بدیهی است هرگونه چک و عده دار نیز که شرکت در وجه اشخاص ثالت و به عهده خود صادر می نماید در بستاکار حسابهای پرداختنی قابل ثبت می باشد). به هنگام اطلاع از پرداخت چک توسط صادر کننده اولیه و وصول آن از سوی شخصی که چک ظهر نویسی شده در وجه او صادرشده بود، می توان حسابهای پرداختنی را با حسابهای دریافتنی مقابله نموده و با هم تهاتر کرد .
منبع: حسابداری میانه 1
نویسنده: مهدی مشکی
