واحد های تجاری به دلایل مختلف سهام خود را بازخرید می نمایند.سهام صادر شده ،هر شرکت سهامی که در اختیار سهامداران باشد سهام منتشر شده خوانده شده، و هر شرکت سهامی که سهام منتشر شده خود را از طریق بورس اوراق بهادار و یا به طور مستقیم از سهامداران شرکت خریداری نماید سهام خزانه نامیده می شود .
در برخی از کشور ها بازخرید سهام ،توسط خود شرکت مجاز است. در این خصوص ماده ی 198قانون تجارت ایران بیان می دارد که خرید سهام توسط همان شرکت ممنوع است.بازخرید سهام شرکت توسط خودش سرمایه گذاری یا دارایی قلمداد نمی شود.این سهام حق رای نداشته ،به آنها سود تعلق نمی گیرد و سهام در جریان محسوب نمی شوند.
وقتی واحد های تجاری سهام خود را بازخرید می نمایند،ممکن است برای صدور مجدد یا ابطال در آینده تصمیم گیری نمایند. هر گاه واحد تجاری ،سهام خود را بازخرید نماید ،و چنانچه سهام بازخرید شده،باطل گردد،تعداد سهام منتشر شده کاهش یافته،و در مواردی اگر اهداف شرکت مبتنی بر این باشد که آن را مجددا صادر و بفروش برساند،در این حالت تعداد سهام واحد تجاری افزایش می یابد،فروش سهام به سهامداران و بازخرید مجدد آن به عنوان یک مبادله به مشتریان خارج از واحد تجاری تلقی نشده ، سود یا زیان شناسایی نمی شود، زیرا صدور یا تحصیل سهام به وسیله شرکت نیز یک مبادله سرمایه ای بین شرکت سهامی و صاحبان آن می باشد.
دلایل عمده بازخرید سهام:
1)افزایش سود هر سهم و بازده حقوق صاحبان سرمایه
2)حمایت از بازار قیمت سهام
3)بهبود سود هر سهم از طریق کاهش تعداد سهام منتشره و به تبع آن کاهش پرداخت های مربوط به سود سهام
4)تحصیل دارایی های خاص واهدا به مدیران و کارکنان
5)توزیع سود سهمی
6)ایجاد بازخرید و فروش سهام شرکت
7)بازخرید سهام جهت تبدیل به سایر اوراق بهادار
8)کاهش دامنه فعالیت واحد تجاری
9)اهدا سهام از طریق سهامداران به شرکت خود
10)حذف منافع مالکیت برای گروهی از سهامداران خاص
11)افزایش نسبت بدهی به حقوق صاحبان سهام
در مواردی که سهام به ارزش یا یا ارزش تعیین شده بازخرید،و سپس ابطال گردد،سهام عادی بدهکار و وجوه نقد بستانکار می گردد. اگر بهای خرید سهام بیش از ارزش اسمی یا ارزش تعیین شده باشد ،این مبلغ بستگی به میزان مبالغ پرداخت شده قبلی همان طبقه از سهامی که در هنگام صدور اولیه سهام پرداخت شده دارد. به طور کلی مبالغ اضافی ممکن است:1)به حساب صرف سهام همان طبقه از سهام که توسط صاحبان سهام هنگام صدور اولیه پرداخت شده منظور گردد.2)بین سرمایه پرداخت شده و سود انباشته تخصیص یابد و یا3)تماما به سود انباشته منظور شود.روش دیگر اینکه مازاد به حساب سود انباشته منظور گردد. در مواردی که بهای خرید سهام کمتر از ارزش اسمی یا ارزش تعین شده باشد،در اینگونه موارد،تفاوت به حساب سرمایه پرداخت شده حاصل از مبادلات بازخرید سهام منظور می شود.
دو روش بهای تمام شده و مبلغ اسمی در خصوص خرید و فروش سهام خزانه تجویز شده است:
بهای تمام شده:دراین روش از نظر ماهوی،مفهوم یک مبادله ای به کار رفته است،به خاطر آنکه شرکت نقش واسطه را بین دو سهامدار ایفا می کند.بنابراین،معاملات خرید و فروش سهام خزانه،یک مبادله ای قلمداد می شود.
روش مبلغ اسمی:در این روش از نظر ماهوی نقطه نظر دو مبادله ای به کار رفته است.به خاطر آنکه فرض می شود مبادله خرید ،ابطال و مبادله فروش مجدد،صدور جدید بوده است.
منابع: همتی حسن-1386-حسابداری شرکتها – جلد دوم- چاپ ششم- انتشارات ترمه
تاروردی یدالله-1387-حسابداری مالی – جلد اول-چاپ هفتم
