برآورد نیاز به حسابرسی داخلی:
برآورد نیاز به حسابرسی داخلی ، تمام زمینه هایی از فعالیت های سازمان را مشخص می کند که به حسابرسی نیاز دارد . زمینه های بالقوه نیازمند به رسیدگی های حسابرسی داخلی ، با بررسی هدفها و برنامه های استراتژیک سازمان ، بودجه ها ، گزارشهای صورتهای مالی سالانه و سایر مدارک و شواهد مربوط ، تعیین می شود . سپس ، این زمینه ها با توجه به عوامل مختلفی چون حجم درآمد یا هزینه ها ، یعنی براساس میزان اهمیت اقلام ، و بر حسب میزان خطر ، یعنی احتمال وقوع اشتباه و یا تحریف ، مرتب و اولویت بندی می شود . مرحله بعدی ، مشورت با مدیران سطح بالای سازمان و مرتب کردن فهرست نهایی با توجه به نظرات آنان است .
خلاصه ای از گزارش ارائه شده به کمیته حسابرسی یک موسسه آموزش عالی که حاوی نکات و جزئیات بیشتری است ، در پیوست شماره 3 می آید .
رئیس حسابرسی داخلی پس از انجام شدن مراحل بالا باید منابعی را که برای تکمیل حسابرسی های مورد نظر ضروری است ، برآورد کند . این منابع لزوما ً با منابع موجود و در دسترس حسابرسی داخلی برابر نخواهد بود که در این صورت ، نابرابری منابع با ضرورتهای حسابرسی داخلی و پی آمد های آن ، در قالب مخاطرات آن باید به اطلاع مدیریت ارشد یا هر نهاد بررسی کننده دیگر برسد. سپس باید برای برطرف کردن این نابرابری ، تصمیم گیری و چاره اندیشی شود . راه کارهای عملی در این زمینه ، افزایش منابع در دسترس ، پذیرفتن مخاطرات مربوط و ادامه کار با منابع موجود یا انجام دادن رسیدگی ها بر حسب اولویت و اجرای برنامه حسابرسی طی چند سال است . در هر صورت ، رئیس حسابرسی داخلی باید طرح های حسابرسی را برای سالهای آینده به گونه ای تهیه کند که با منابع در دسترس ، متناسب باشد .
طرح های حسابرسی
رئیس حسابرسی داخلی پس از برآورد ضرورت های حسابرسی و تعیین اولویت ها باید طرح استراتژیک حسابرسی و طرح عملیاتی حسابرسی ، هر دو را تهیه کند . این طرحها باید پوشش لازم را در مورد همه سیستم های اصلی سازمان ، مالی و غیر مالی ، مانند حقوق و دستمزد ، پرداخت بدهی ها و تکنولوژی اطلاعات ، به تفصیل روشن کند . سومین طرح حسابرسی که عملیات حسابرسی داخلی را در هر سطح اجرایی تعیین می کند ، برنامه حسابرسی نام دارد و باید توسط مدیریت حسابرسی داخلی تهیه شود .
•طرح استراتژیک حسابرسی
طرح استراتژیک یا طرح دراز مدت ، رئوس حسابرسی های مورد نظر را برای هر یک از دوره های 2 تا 5 ساله تعیین می کند . این طرحها ، کلیه مواردی را که حسابرسی خواهد شد و تعداد دفعات بررسی را مشخص می کند و اشاره مختصری به دامنه حسابرسی های مورد نظر نیز خواهد داشت .
هدف اصلی طرح استراتژیک حسابرسی ، ارائه راهنمایی های کلی برای عملیات حسابرسی داخلی و اولویت بندی حسابرسی ها در طول دوره مورد رسیدگی است .
برنامه ای که چند سال را پوشش می دهد باید انعطاف پذیر باشد ؛ زیرا ، ممکن است در طول اجرای طرح استراتژیک حسابرسی ، وقایعی روی دهد که عملیات حسابرسی داخلی را از مسیر تعیین شده خود دور کند . وقوع این گونه رویدادها ، امری عادی است و بنابراین ، طرح حسابرسی باید هدف ها را به گونه ای تعیین و ترسیم کند که در صورت لزوم بتواند بدون خدشه دار کردن جریان کلی حسابرسی ، تعدیل یا اصلاح شود .
طرح استراتژیک حسابرسی باید همگام با برآورد ضرورتها و به منظور در نظر گرفتن تغییرات به وجود آمده در اولویت ها یا مخاطرات ، بطور سالانه بررسی و بازنگری شود . طرح حسابرسی باید پس از هر بررسی ، به آینده تسری یابد تا از تامین پوشش لازم برای سال های آینده مورد نظر ، اطمینان حاصل شود . خلاصه ای از یک طرح استراتژیک حسابرسی در پیوند با برآورد نیاز به حسابرسی در پیوست شماره 4 می آید .
•طرح عملیاتی حسابرسی
طرح عملیاتی حسابرسی معمولا ً یک سال را پوشش می دهد و باید طرح استراتژیک حسابرسی را در مورد حسابرسی های خاصی که برای آن سال پیش بینی شده است ، در برگیرد . طرح عملیاتی حسابرسی باید هدف های هر یک از حسابرسی ها و منابع تخصیصی به هر یک از آنها را به روشنی مشخص کند .
تنظیم طرح عملیاتی حسابرسی مستلزم مراحل زیر است :
•تعیین تعداد روزهای مفید کاری در طول دوره طرح
•انتخاب حسابرسی های مشخص از طرح استراتژیک حسابرسی
•تعیین تعداد روزهای ضروری برای هر حسابرسی .
•تهیه جداول زمان بندی حسابرسی های پیش بینی شده در طول سال به منظور انعکاس اولویت ها .
•نظارت بر انجام شدن کارها طبق طرح و تجدید نظر در طرح در موارد لغزشهای اجتناب ناپذیر.
نحوه برخورد با هر حسابرسی ممکن است در سالهای مختلف ، با توجه به میزان اطمینان مورد نظر واحد حسابرسی شونده و نتایج حسابرسی ها قبلی ، مفاوت باشد . بطور کلی ، یا حسابرسی کامل سیستم شامل ارزیابی سیستم و انجام دادن آزمونها اجرا می شود یا حسابرسی محدود سیستم که در آن ، تنها ارزیابی سیستم به عمل می آید و آزمونی انجام نمی شود یا بطور محدود صورت می گیرد . بعلاه ، اعمال کنترل های خاص نیز ممکن است جدا از هر حسابرسی سیستمی انجام شود . برای آگاهی بیشتر از جزئیات نحوه های برخورد حسابرسی ، به فصل 7 رجوع شود . خلاصه ای از طرح عملیاتی حسابرسی در پیوست شماره 5 می آید .
•برنامه حسابرسی
برنامه حسابرسی ابزاری است و برای هدایت و کنترل یک کار حسابرسی ، هدف این برنامه ، تعیین هدفها و دامنه تفصیلی و نحوه اجرای حسابرسی است . جدول زمانی و تعداد روزهای کاری لازم از طرح عملیاتی حسابرسی بدست می آید و برنامه حسابرسی باید در برگیرنده مطالب زیر باشد :
•هدف های حسابرسی .
•میزان پوشش حسابرسی و زمینه های مورد تأکید .
•تاریخ مورد نظر برای اتمام کار حسابرسی.
•تعداد روزهای کاری مورد نظر برای انجام دادن کار حسابرسی.
برنامه حسابرسی در جریان انجام دادن حسابرسی باید مورد بررسی قرار گیرد و هرگونه تغییر ضروری باید در برنامه اعمال شود .
منابع:
ترجمه:علی کمالی زارع و عباس ارباب سلیمانی
مرکز تحقیقات تخصصی حسابداری وحسابرسی (سازمان حسابرسی )
