انواع حسابرسی
انواع حسابرسی از لحاظ دلیل ارجاع کار
1 – حسابرسی الزامی – در بعضی از موارد حساب های واحدهای تجاری بایستی به موجب قانون مورد رسیدگی قرار گیرد.در مواردی که حسابرسی به موجب قانون انجام می شود،حسابرس حق ندارد به هیچ وجه از وظایفی که قانون برای او تعیین کرده است چیزی بکاهد.حسابرسی الزامی یا حسابرسی قانونی یک رسیدگی کامل به عملیات و حساب های شرکت می باشد،مخصوصأ در رسیدگی مالیاتی.حتی اگر واحد تجاری از حسابرس برای انجام این کار دعوت نموده باشد،حسابرس به هیچ وجه نمی تواند به درخواست مدیران واحد تجاری قسمتی از وظایف قانونی تعیین شده خود را ، تعدیل نماید.
2 – حسابرسی اختیاری – در مواردی که به درخواست صاحب یا صاحبان یک واحد تجاری حساب های آن مورد رسیدگی قرار گیرد و این دعوت به هیچ وجه به طور مستقیم جنبه قانونی نداشته باشد و حدود کار حسابرسی نیز کاملأ بسته به میل صاحب شرکت تعیین گردد،این نوع حسابرسی اختیاری نامیده می شود.در مورد حسابرسی اختیاری ، حسابرس موظف است در قراردادی که بین او و واحد مورد رسیدگی نوشته می شود کاملأ حدود وظایف خود و نوع رسیدگی را تعیین نماید و در گزارش حسابرسی نیز حدود حسابرسی انجام شده را مشخص نماید.
انواع حسابرسی از لحاظ سازمانی
1 – حسابرسی داخلی – در اغلب مؤسسات بزرگ،واحدی به عنوان حسابرسی داخلی وجود دارد که از لحاظ سازمانی تمام افرادی که در این واحد کار می کنند کارمند مؤسسه بوده و عزل و نصب آن ها معمولأ با مدیر یا مدیران اجرایی مؤسسه می باشد.حدود وظایف و اختیارات و استقلال و نحوه گزارش دهی این حسابرسان نیز به وسیله شرح وظایفی که از طرف امور اداری برای این مشاغل تهیه می شود،تعیین می گردد.
2 – حسابرسی مستقل – حسابرسی مستقل توسط حسابرسانی انجام می گیرد که کارمند مؤسسه مورد رسیدگی نمی باشد و عزل و نصب آن ها با صاحبان و شرکای مؤسسه می باشد.از گزارش حسابرسان مستقل،علاوه بر صاحبان مؤسسه اشخاص ثالث چون بانک ها،وام دهندگان و... نیز استفاده می کنند.
انواع حسابرسی از لحاظ زمان انجام کار
1 – حسابرسی ضمنی – عملیات حسابرسی ممکن است در طول دوره مالی و قبل از بستن حساب ها انجام شود.به عبارت دیگر عملیات حسابداری انجام شده به طور ماهانه و یا در فواصل زمانی دیگر مورد رسیدگی قرار می گیرد.در حسابرسی ضمنی علاوه بر رسیدگی به عملیات حسابداری انجام شده ،کنترل های داخلی و روش های حسابداری مؤسسه نیز از لحاظ کیفیت و صحت اجرا مورد رسیدگی قرار می گیرد و چناچه اشکالی در روش ها و کنترل های داخلی و ثبت حساب ها وجود داشته باشد،همراه با اصلاحات پیشنهادی،در گزارشی تحت عنوان نامه مدیریت به مسئولین شرکت ارائه می شود.
2 – حسابرسی نهایی – رسیدگی نهایی به حساب ها معمولأ بعد از بستن حساب ها و ارائه صورت های مالی به حسابرسان انجام می گیرد و به موجب همین رسیدگی است که حسابرس نسبت به صورت های مالی،گزارش تنظیم می نماید. در رسیدگی نهایی لازم است وجود و کفایت اقلام دارایی،بدهی،درآمد،هزینه و سرمایه شرکت برای حسابرس اثبات گردد.
انواع حسابرسی از لحاظ حدود رسیدگی
1 – حسابرسی کامل – در صورتی است که حسابرس خواسته شود کلیه حساب ها و عملیات مالی را مورد رسیدگی قرار داده و نسبت به تمامی آن ها اظهار نظر نماید.
2 – حسابرسی محدود(ویژه) – به مواردی گفته می شود که از حسابرس خواسته شود تنها یک یا تعداد محدودی از حساب ها و یا عملیات مالی را رسیدگی نموده و نتیجه را گزارش نماید.در هر حال،به لحاظ مسئولیتی که متوجه حسابرس می باشد لازم است حدود رسیدگی در قراردادی که بین حسابرس و واحد مورد رسیدگی منعقد می گردد به طور صریح نوشته شود و حسابرس هم ملزم است در گزارش خود به حدود رسیدگی اشاره نماید.
انواع حسابرسی از لحاظ سایر موارد
1 – حسابرسی صورت های مالی – در حسابرسی صورت های مالی(که موضوع اصلی این کتاب است)، هدف تعیین مطابقت نحوه تهیه صورت های مالی(شامل ترازنامه،صورت سود و زیان ،صورت سود و زیان جامع و صورت جریان وجوه نقد) با استاندارد های حسابداری است و استفاده کنندگان از آن مدیرت،سرمایه گذاران،بانک ها،اعتبار دهندگان تحلیل گران مالی و سازمان های دولتی می باشند.
2 – حسابرسی رعایت – حسابرسی رعایت به بررسی میزان انطباق اطلاعات مالی با قوانین وضع شده،ضوابط،دستورالعمل ها و بخشنامه ها می پردازد.رسیدگی اظهارنامه مالیاتی توسط مقامات مالیاتی،رسیدگی بانک ها توسط بازرسان اداره بازرسی و رسیدگی های حسابرسان دیوان محاسبات کشور نمونه هایی از حسابرسی رعایت می باشند. این نوع حسابرسی می تواند به صورت مجزا یا همراه با حسابرسی صورت های مالی انجام شود.
3-حسابرسی عملیاتی – حسابرسی عملیاتی عبارت از فرایند منظم و سیستماتیک ارزیابی کارایی(میزان موفقیت در بهترین استفاده از منابع موجود) اثر بخشی(میزان موفقیت در رسیدن به هدف های تعین شده)و صرفه اقتصادی عملیات سازمان و گزارش نتایج ارزیابی همراه با پیشنهادی عملی به مدیریت،جهت بهبود عملیات می باشد. حسابرسی عملیاتی به بررسی قسمت های خاصی از سازمان به منظور سنجش نحوه عمل آنها می پردازد و به دلیل آن که دارای استاندارد پذیرفته شده و یا مقررات و الزامات قانونی نمی باشد،در مقایسه با حسابرسی صورت های مالی و حسابرسی رعایت،مسلزم کاربرد قضاوت بیشتری است.
4 – حسابرسی مدیریت(عملکرد) – در حسابرسی عملکرد ، کارای مدیریت از لحاظ چگونگی استفاده از منابع و نحوه اجرای برنامه ها و عملیات رسیدگی و گزارش می شود و هدف از آن تعیین میزان کارایی و اثر بخشی مدیران واحد تجاری است.
منبع:
اسکندری،جمشید و حمید رضا عرفی ،اصول حسابرسی ،تهران :کیومرث ،1384.ص5و6.7.
