بشر از آغاز خلقت تا کنون برای ارزیابی وقایع گذشته و پیش بینی آینده نیاز به حسابگری و استفاده از اطلاعات داشته و دارد . حسابداری محصول نیاز انسان به حسابرگری و استفاده از اطلاعات است که تحت تاثیر محیط فعالیت تجاری خود شکل می گیرد
از آن جایی که محیط فعالیت تجاریدر طول زمان متناسب با تغییرات سیاسی اجتماعی و اقتصادی تغییر نموده ، حسابداری نیز در واکنش به به این تغییرات جهت تامین نیاز های انسان و اطلاعات حسابداری ، ناگزیر از تغییر بوده است. بنابراین کارکرد حسابداری در هر مقطع ای از زمان باید متناسب با تغییرات مذکور مشخص شد.
حسابداری را می توان به عنوان دانشی تعریف کرد که هدف آن ارائه اطلاعات ، اساسا اطلاعات مالی ، در باره یک واحد اقتصادی و اجزای آن به منظور فراهم کردم امکان قضاوت آگاهانه واتخاذ تصمیمات منطقی توسط استفاده کنندگان اطلاعات مالی می باشد
استفاده کنندگان اطلاعات مالی
استفاده کنندگان اطلاعات مالی به اشخاص اطلاق می شود که انتظار می رود در مورد اطلاعات مالی گزارش شده قضاوت کنند و یا آن تصمیماتی اتخاذ نماید . به طور کلی استفاده کنندگان اطلاعات مالی را می توان به دو گروه زیر طبقه بندی نمود :
1- استفاده کنندگان درون سازمانی : اشخاصی هستند که نیاز آن ها به اطلاعات جهت برنامه ریزی و کنتترل عملیات واحد تجاری و اداره منابع آن بوده و تصمیمات آن ها بر عملیات داخلی واحد تجاری اثر مستقیم دارد . استفاده کنندگان درون سازمانی عمدتا سطوح مختلف مدیریت واحد تجاری می باشند
فرایند تهیه گزارش اطلاعت مالی به استفاده کنندگان درون سازمانی اصطلاحا حسابداری مدیریت نامیده می شود و بحث پیرامون آن خارج از موضوع این مجموعه است
2- استفاده کنندگان برون سازمانی: اشخاص هستند ک ه با بهره گیری ا اطلاعات گزارش شده توسط واحد تجاری درباره رابطه خود با واحد تجاری تصمیم گیری می نماید . علایق ، نیاز ها و درخواست های اطلاعاتی استفاده کنندگان برون سازمانی متفاوت و متنوع بوده و لذا تصمیماتی که توسط این گروه ااتخاذ می شود نیز بسیار متفاوت و گوناگون می باشد . مهم ترین استفاده کنندگان برو ن سازمانی ، سرمایه گذاران (بالفعل و بالقوه )، اعطا کنندگان تسهیلات مالی ، تامین کنندگان کالا و خدمات ، مشتریان، تحلیل گران مالی، دولتو جامعه (به طور اعم) می باشند
*گزارشگری مالی
محصول نهایی حسابداری مالی و ابراز اساسی ارائه اطلاعات و استفاده کنندگان برون سازمانی ، صورت های الی است که شامل اجزای زیر می باشد :
1- صورت های مالی اساسی :
الف ) تراز نامه-تراز نامه که صورت وضعیت مالی نیز نامیده می شود ، دارایی ، بدهی ها و حقوق مالکان واحد تجاری را در یک نقطه زمانی خاص نشان می دهد.
ب ) صورت سود و زیان- صورت سود و زیان نتایج عملیات واحد تجاری طی یک دوره زمانی مشخص را ارائه می کند.
ج) صورت سود و زیان جامع- صورت سود و زیان جامع افزایش و کاهش در حقوق صاحبان سرمایه از باب درآمد ها و هزینه های مختلف شناسایی شده طی دوره اعم از تحقق یافته و نیافته را نشان میدهد
د)صورت جریان وجوه نقد- صورت جریان وجوه نقد مبالغ وجوه نقد کسب شده و مصرف شده طی یک دوره زمانی مشخص را در قالب پنج سرفصل اصلی (فعالیت های عملیاتی، بازده سرمایه گذاری ها و سود پرداختنی بابت تامین مالی،مالیات بر درآمد ،فعالیت های سرمایه گذاری و فعالیت های تامین مالی نشان می دهد
2-یاداشت های توضیحی صورت های مالی- اطلاعات لازم برای درک و تفسیر بهتر این صورت ها در یاداشت های توضیحی که جزء لاینفک صوورت های مالی است ، ارائه می شود
مفاهیم نظری گزارشگری مالی
مفاهیم نظری گزارش گری مالی یک مجموعه پیوسته است اهداف و مبانی مرتبط می باشد که جهت دستیابی به استاندارد های حسابداری هماهنگ لازم است و نیز می تواند ماهیت ، نحوه عمل و حدود گزارش گری مالی را مشخص می کند .
مفاهیم نظری گزارش گری مالی ، درک استفاده کننندگاه اطلاعات مالی و اطمینان آن ها به گزارش گری مالی را افزایش می دهد و با توجه به آن می توان برای هر و فصل مشکلات جدید و پیشامده در حوضه عمل راهکار مفیدی را ارائه داد
مفاهیم نظری گزارش گری مالی به شرح زیر مورد بحث قرار می گیرد :
1- هدف صورت های مالی
2- خصوصیات کیفی اطلاعات مالی
3- عناصر صورت های مالی
4- شناخت در صورت های مالی
5- اندازه گیری در صورت های مالی
* محدودیت های حاکم بر خصوصیات کیفی اطلاعات مالی
به دلیل محدودیت هایی از قبیل انجام برابر ، استفاده ا قضاوت ، تاثیر وقایع آتی ، محدودیت زمانی و هزینه تهیه اطلاعات ، ملحوظ داشتن تمامی خصوصیات کیفی در تهیه و ارائه اطلاعات مالی، به طور یک جا، عملا دشوار و گاه غیر ممکن است ، یعنی به ندرت می توان اطلاعاتی را تهیه کرد که کااملا مربوط، قابل اتکا، قابل مقایسه و قابل فهم باشد برخی از موثر ترین محدودیت ها به شرح زیر است :
1- موازنه بین خصوصیات کیفی- در اغلب موارد بین خصوصیات کیفی اطلاعات مالی ، تضاد و ناسازگاری وجود دارد . به عنوان مثال ، بهای تمام شده یک ساختمان نسبت به ارزش روز آن قابل اتکا تر است اما ممکن است برای تصمیم گیری استفاده کنندگان اطلاعات مالی مربوط نباشد و یا اطلاعات موجود در بودجه ، اطلاعاتی مربوط اس اما به دلیل استفاده از براورد های شخصی مدیریت ممکن است از قابلیت اتکا کمتری برخورد دار باشد. در این گونه موارد ، با توجه به اهمیت نسبی خصوصیات کیفی باید نوعی توازن بین آن ها برقرار باشد
2- به موقع بودن- اطلاعات مالی از نظر زمانی تاریخ انقضاء دارد و چنان چه به موقع در دست رس استفاده کنندگان قرار نگیرد ، ارزش اطلاعاتی خورد را از دست داده و برای تصمیم گیری مربوط نخواهد بود و به همین دلیل ، در اغلب موارد برای ارائه به موقع اطلاعات ممکن است لازم شود قبل از مشخص شدن همه جنبه های معامله یا رویداد ، اطلاعات موجود گزارش شود که این از قابلیت اتکا آن ها می کاهد .
البته باید توجه داشت که به موقع بودن ، مربوط بودن اطلاعات را تضمین نمی کند اما لازمه مربوط بودن اطلاعات ، به موقع بودن آن هاست
3- رابطه منفت و هزینه- برخی تصور میکنند که اطلاعات نوعی کالای مجانی است ، اما تهیه و ارائه اطلاعات مانند هر کالای دیگری دارای هزینه می باشد و در تهیه و ارائه آن باید رابطه منفعت و هزینه را در نظر گرفت به طور کلی می توان گفت که هزینه تهیه و ارائه اطلاعات نباید بر منافع حاصل از به کارگیری آن فزونی داشته باشد. البته باید توجه داشت که هزینه تهیه وارائه اطلاعات لزوما بر عهده استفاد کنندگان نیست و به همین دلیل ، ارزیابی منفعت و هزینه تهیه و ارائه اطلاعات مشکل است و نمی توان انتظار داشت با ارائه ارقام دقیق،معامله منفعت و هزینه را حل نمود
از کتاب حسابداری میانه1
تالیف :جمشید اسکندری
