تجزیه و تحلیل بهای تمام شده تفاضلی
بهای تمام شده تفاضلی که هزینه نهایی یا هزینه افزایشی نیز نامیده می شود عبارت از تفاوت بین بهای تمام شده راه حل های مختلف در تصمیم گیری می باشد.
از آنجایی که همه اقلام بهای تمام شده اهمیت یکسانی در تصمیم گیریها ندارند، مدیران باید اقلام مؤثر بر هر یک از تصمیمات خود را مشخص نمایند.
نکته اساسی در مبحث بهای تمام شده تفاضلی نیز تشخیص هزینه های مربوط از هزینه های نامربوط است. در هر تصمیم بایستی توجه خاصی به اقلام بهای تمام شده مربوط و نامربوط شود، چرا که ماهیت اقلام با نوع تصمیم تغییر می کند و اقلامی که برای یک تصمیم مربوط هستند، ممکن است برای تصمیم دیگر نامربوط باشند.
هزینه های مربوط و هزینه های نامربوط
هزینه های مربوط، هزینه هایی هستند که با انتخاب راه حل های مختلف موجود تغییر می کنند و در شرایط خاص تصمیم گیری مرثر واقع می شوند. به طور کلی هزینه های مربوط دو ویژگی زیر را دارا می باشند:
1-انتظار وقوع این هزینه ها در دوره های آتی وجود دارد.
2-برای راه حل های گوناگون متفاوت هستند.
هزینه های نامربوط هزینه هایی هستند که مقادیر آن در کلیه راه حل ها یکسان است و بر تصمیم گیری تأثیر ندارند.
هزینه فرصت از دست رفته:
هزینه فرصت از دست رفته ارزش قابل اندازه گیری فرصتی است که واحد تجاری بر اثر رد یک راه حل در ارتباط با استفاده از منابع خود از دست داده است مانند هزینه فرصت از دست رفته به کار گیری ماشین آلات برای تولید یک محصول معین که به مفهوم از دست دادن سودهای حاصل از تولید سایر محصولات ممکن توسط ماشین الات مزبور است. هزینه فرصت از دست رفته در دفاتر ثبت نمی گردد اما اهمیت آن به حدی است که در اغلب تصمیم گیریها مورد توجه دقیق مدیران قرار می گیرد.
هزینه از دست رفته
هزینه از دست رفته که هزینه ریخته نیز نامیده می شود هزینه ای است که در گذشته به وقوع پیوسته و در اتخاذ تصمیمات آینده مورد استفاده قرار نمی گیرد. به عنوان مثال ارزش دفتری دارایی قدیمی در مواردی که درباره معاوضه دارایی قدیمی با یک دارایی جدید تصمیمگیری می شود، یک هزینه از دست رفته است. ویژگی اصلی هزینه های از دست رفته این است که در تصمیمات مدیریت کلاً یا بعضاً نامربوط محسوب می شوند.
هزینه های قابل اجتناب
هزینه هایی هستند که در راه حل های مختلف تصمیم گیری یکسان هستند. به عنوان مثال هزینه های مشترک ساخت یک محصول، در مواردی که درباره فروش محصول در نقطه تفکیک یا پردازش بیشتر آن تصمیم گیری می شود یک هزینه قابل اجتناب است.
هزینه منتسب
هزینه منتسب که هزینه تلویحی نیز نامیده می شود هزینه ای فرضی است که معرف هزینه یا ارزش منبعی است که ارزش موارد استفاده آن اندازه گیری می شود بهره سرمایه به کار گرفته شده و ارزش استیجاری اموال متعلق به واحد تجاری نمونه هایی از هزینه های منتسب محسوب می شود. هزینه های منتسب مستلزم خروج واقعی وجه نقد نیست ، در دفاتر واحد تجاری ثبت نمی شود و در محاسبه سود و زیان نیز منظور نمی گردد، اما در تصمیم گیری از هزینه های مربوط محسوب می شود.
استفاده از بهای تمام شده تفاضلی در تصمیم گیری ها
در بیاری از موارد، مدیریت واحد تجاری باید در ارتباط با انتخاب یک راه حل از بین دو یا چند راه حل ممکن تصمیم گیری نماید. در اینگونه موادر هدف مدیریت انتخاب بهترین راه حل ممکن است. انواع تصمیم گیریها عبارتتد از:
10قبول یا رد یک سفارش خاص
2-ساخت یک قطعه در داخل شرکت و یا خرید آن از بیرون
3-توقف یا ادامه تولد یک محصول
4-انتخاب یک روش تولید از بین چند روش تولید
5-فروش یک محصول در نقطه تفکیک و یا پردازش بیشتر آن
6-افزایش یا کاهش قیمت محصول
7-جایگزین کردن تجهیزات و ماشین آلات جدید به جای تجهیزات و ماشین آلات.
تصمیمات مربوط به سفارشات خاص
تصمیمات مربوط به سفارشات خاص در مواردی مطرح می شود که شرکت دارای ظرفیت بلااستفاده باشد چرا که در صورت تولید با تمام ظرفیت، دیگر دلیلی برای پذیرش سفارش خاص وجود ندارد.
تجزیه و تحلیل بهای تمام شده تفاضلی مدیریت را در اتخاذ تصمیمات مربوط به تعیین قیمت فروش سفارش خاص در شرایطی که از ظرفیت کارخانه به طور کامل استفاده نمی شود کمک می کند. در چنین شرایطی تجزیه و تحلیل بهای تمام شده تفاضلی ممکن است حاکی از امکان فروش محصولات اضافی به قیمتی کمتر از میانگین فعالی بهای تمام شده یک واحد محصول باشد.
منبع
حسابداری صنعتی، جمشید اسکندری
