مقدمه
وجوه نقد تنها حسابی است که تقریباً کلیه حساب ها را تحت تأثیر قرار می دهد. حسابرسی از مانده وجوه نقد به میزان زیادی به نتایج به دست آمده از سایر حساب ها بستگی دارد. با توجه به این که حساب موجودی نقدی دارای گردش بسیار زیادی است علیرغم اینکه این گردش در رسیدگی به سایر حساب ها رسیدگی می شود و صاحبکار نیز معمولاً روشهای کنترلی را در این خصوص به کار می گیرد اما به دلیل ماهیت نقدینگی و مستعد سوء استفاده بودن این حساب حتی زمانی که مانده پایان دوره وجه نقد کم اهمیت باشد نیز مورد توجه حسابرسان قرار می گیرد. اهداف عمده حسابرسی از وجوه نقد وجود و مالکیت، کامل بودن، ارزیابی ریسک ذاتی و ارائه و افشاء مناسب است.
وجوه نقد
مطابق با استانداردهای حسابداری شماره 2 با عنوان صورت جریان وجوه نقد « وجه نقد به موجودی نقد و سپرده های دیداری نزد بانک ها و مؤسسات مالی اعم از ریالی و ارزی (شامل سپرده های کوتاه مدت بدون سرسید) اطلاق می شود». در این تعریف چک های مدت دار دریافت شده، سپرده های نزد یک کارگزار امین جهت معاملات خاص، تمبر اوراق بهادار، وجوه مسدود شده بانکی برای مقاصد خاص و اضافه برداشت بانکی تحت عنوان وجوه نقد به حساب نمی آیند. همچنین طبق همین استاندارد معادل وجه نقد نیز در تعریف وجوه نقد نمی گنجد. معادل وجه نقد به سرمایه گذاریهای کوتاه مدت سریع التبدیل به وجه نقدی اطلاق می شود که احتمال خطر کاهش در ارزش آن ناچیز باشد، به سهولت قابل تبدیل به وجه نقد باشد و سررسید آن بش از 3 ماه از تاریخ تحصیل آن نباشد.
موجودی نقد در سمت راست ترازنامه به عنوان اولین دارایی نمایش داده می شود. در یادداشت های توضیحی صورت های مالی، اجزاء موجودی نقد به تفکیک موجودی صندوق، موجودی نزد بانک ها، تنخواه گردات ها و وجوه در راه طبقه بندی می شود.
موجودی نزد بانک ها، سپرده، سرمایه گذاری کوتاه مدت بدون سرسید نزد بانکهارا نیز شامل می شود.
اکثر واحدهای تجاری جهت سهولت در انجام پرداخت های جزئی مقداری وجه نقد به عنوان تنخواه در اختیار شخص یا اشخاص می گذارند. هر چند در واحدهای تجاری بزرگ معمولاً دستورالعملهای مجزایی برای تنخواه گردان وجود دارد که این دستورالعمل مشتمل بر سقف تنخواه، حداکثر مبلغ پرداختی به تنخواه گردان ها و حداکثر مهلت تعیین شده جهت تحویل اسناد هزینه می باشد ولی به طور کلی تخصیص وجه نقد به تنخواه گردان ها بستگی به حجم فعالیت های واحد تجاری و گستردگی آن دارد.
برنامه های حسابرسی وجوه نقد:
الف) اهداف رسیدگی: اهداف رسیدگی در حسابرسی وجوه نقد معمولاً موارد زیر را شامل می شود:
1-وجود و مالکیت
حاکی از این است که وجوه نقد منعکس در ترازنامه واقعاً وجود دارند. وجود و مالکیت از طریق مشاهده عینی وجوه نقد موجود در شرکت، رؤیت صورت حسابهای بانکی و اطمینان از این که وجوه نزد تنخواه گردان ها موجود است، حسابرسان برای دستیابی به این هدف بیشتر نگران ارائه بیش از واقع وجوه نقد هستند. این مورد می تواند با حذف یک چک صادر شده اما ارائه نشده به بانک تا پایان سال صورت گیرد که در این شرایط این چک در صورت مغایرت نمی آید و مانده حساب بانک بیش از واقع ارائه می گردد.
2-کامل بودن
کامل بودن وجه نقد به این معنی است که مانده ی حساب وجوه نقد بیان گر کلیه ی وجوه نقد موجود در شرکت، وجوه بین راهی، موجودی حساب های بانکی و وجوه نقد نزد تنخواه گردان هاست. این هدف در مواردی که احتمال سوء استفاده از وجه نقد وجود داشته باشد بیشتر حائز اهمیت است، این شرایط به مواردی مربوط می شود که مانده وجوه نقد باید بیشتر از رقم منعکس شده در ترازنامه باشد. در این صورت حسابرسان باید به دنبال پاسخ به این پرسش باشند که آیا تمام معاملات نقدی صورت گرفته طی سال در دفاتر منعکس شده است یا خیر و آیا تمام پرداخت های نقدی دارای مجوز بوده و برای مقاصد تجاری صورت گرفته است یا خیر؟
3-در نظر گرفتن ریسک ذاتی وجوه نقد شامل ریسک تقلب
ریسک ارائه ی نادرست با اهمیت از ریسک ذاتی و ریسک کنترل به طور مشترک ناشی می شود. ریسک تجاری نوعی از ریسک ذاتی است که مدیریت صاحبکار با آن مواجه می شود. ارائه بیش از واقع وجه نقد و احتمال سرقت و سوء استفاده از وجوه نقد که در اهداف وجود و کامل بودن عنوان شد از این دسته از ریسک ذاتی به شمار می آیند.
همچنین حسابرسان ممکن است ریسک تقلب مربوط به معاملات نقدی را نیز شناسایی نمایند. در این راستا حسابرسان باید درک مناسبی از برنامه ها و کنترل های مدیریت جهت به حداقل رساندن ریسک تقلب داشته باشند و چگونگی به کار گیری این کنترلها را باید در جریان عملیات آزمون کنند. در این ارتباط نقاط ضعف و قوت کنترل های داخلی صاحبکار جهت کاهش یا افزایش ریسک تقلب از اهمیت زیادی برخوردار است.
4- ارائه و افشاء مناسب وجوه نقد شامل وجوه محدود شده (مثل مانده های جبرانی و وجوه استهلاکی اوراق قرضه)
وجوه استهلاکی اوراق قرضه به وجوهی اطلاق می شود که به تدریج از محل سود سالانه جهت بازپرداخت اوراق قرضه در سررسید کنار گذاشته می شود و مانده جبرانی حداقل مانده ای است که باید در حساب سپرده گزار به عنوان تضمین وجوه استقراض شده حفظ شود. این وجوه به دلیل محدودیت در استفاده ی صاحبکار از آنها می بایست به صورت مناسب ارائه و افشاء شوند.
منبع:
-حسابرسی، انتشارات پیام نور
-حسابداری داراییها، پرویز بختیاری، انتشارات سازمان مدیریت صنعتی، ۱۳۸۵
