حسابداری موجودی کالا
موجودی مواد و کالا بخش قابل توجهی از داراییهای جاری موسسات تجاری و تولیدی را تشکیل می دهد. لذا ارزشیابی و انعکاس موجودیها می تواند اثر با اهمیتی در وضعیت مالی و نیز عملکرد مالی واحدهای تجاری داشته باشد.
بهای تمام شده موجودیها.
بهای تمام شده موجودیها باید در برگیرنده مخارج خرید ، مخارج تبدیل و سایر مخارجی باشد که واحد تجاری در جریان فعالیت معمول خود ، برای رساندن موجودیها به شرایط و موقعیت فعلی آن انجام شده است. مخارج خرید شامل قیمت خرید و به علاوه هزینه های حمل ، بیمه ، حقوق و عوارض گمرکی و سایر هزینه های مستقیم خرید پس از کسر تخفیفات تجاری می باشد.
اقلام بهای تمام شده به هنگام فروش محصول ، به هزینه تبدیل و تحت عنوان بهای تمام شده کالای فروش رفته ثبت
می گردد.
گردش موجودیها.
جریان ورود و خروج موجودیها در یک واحد اقتصادی می تواند در قالب گردش فیزیکی و گردش بهای تمام شده بحث شود.
گردش فیزیکی.
گردش فیزیکی موجودیها با توجه به ماهیت آن از لحاظ دوام یا نحوه ی انبار نمودن آن می تواند به اشکال مختلف انجام شود. معمولاً در خصوص کالاهای فاسد شدنی ابتدا کالای فروخته شده و ازانبار خارج می شود که ازلحاظ زمانی مقدم بربقیه کالاهای مشابه وارد شرکت شده است.
گردش بهای تمام شده.
ازآنجایی که گردش بهای تمام شده موجودیها مستقیماً برقیمت تمام شده موجودی کالا و نیز بهای تمام شده کالای فروش رفته تأثیر گذاشته وازاین رهگذر براقلام ترازنامه وصورتحساب سود و زیان موثر می باشد ، لذا از اهمیت بیشتری در مقایسه باگردش فیزیکی برخوردار است.
سیستم های ثبت موجودیها.
الف) سیستم ثبت ادواری: در سیستم ادواری ، مقادیر موجودی با شمارش فیزیکی در یک تاریخ مشخص ، تعیین گردیده و سپس با توجه به نتایج شمارش فیزیکی ، قیمت گذاری برمبنای یکی از روش های ارزشیابی مورد استفاده انجام می شود.
ب) سیستم ثبت دائمی: دراین سیستم ، سوابق و مدارک موجودیها به تفصیل نگهداری و منظماً با زمان منطبق می گردد در سیستم مزبور ، هریک از اقلام خرید یا فروش و معاملات مرتبط به آن به محض وقوع در حساب موجودیها منعکس می گردد.
روشهای محاسبه بهای تمام شده در سیستم ادواری.
روش اولین صادره از اولین وارده.
این روش ارزشیابی موجودیها ، برمبنای این فرض است که اقلام بهای تمام شده به ترتیب تاریخ وقوع با درآمد فروش مطابقت داده می شود. به عبارتی دیگر ، اولین اقلام تحصیل شده ، ابتدا صادر می شود و آخرین اقلام وارده ، موجودی پایان دوره را تشکیل می دهد.
روش اولین صادره از آخرین وارده.
در این روش برخلاف روش fifo فرض بر آن است که کالای خارج شده ازانبار از محل آخرین خریدها بوده و در نتیجه موجودی کالای پایان سال برحسب اولین موجودیها یا اولین اقلام وارده محاسبه خواهد شد.
روش میانگین موزون.
عبارت است از محاسبه بهای تمام شده موجودی برحسب اعمال بهای متوسط در مورد واحد موجودی است میانگین موزون در خصوص موجودی کالا از تقسیم مجموع قیمت تمام شده کالای آماده فروش بر تعداد آن بدست می آید.
روش شناسایی ویژه.
استفاده ازاین روش ، مستلزم این است که بتوان گردش هریک از اقلام موجودی راازمان خرید تا لحظه فروش پیگیری نمود. در این روش قیمت تمام شده هریک از اقلام موجودی ، به نحو جداگانه محاسبه و تعیین می گردد.
مزایا و معایب روشهای ارزیابی موجودیها.
روش شناسایی ویژه.
الف) مزایا: ساده ترین روش ارزیابی موجودیها تلقی می شود که به نحو بسیار دقیقی به اصل تقابل درآمدها و هزینه ها عمل می کند
ب) معایب: وقت گیرترین روش ارزیابی موجودیهاست که متضمن نگهداری مدارک و سوابق مربوط به قیمت های خرید برای هریک از انواع موجودیها و مقدار اقلام فروخته شده است.
روش اولین صادره از اولین وارده. ( fifo )
الف) مزایا: این روش در بیشتر موارد از گردش فیزیکی کالا تبعیت کرده و موجودی کالای پایان دوره را به قیمت هایی نزدیک به قیمت های بازار محاسبه و در ترازنامه منعکس می نماید.
ب) معایب: در دوران افزایش قیمت ها ، استفاده از روش فایفو منجر به شناسایی بیشترین سود می شود چون قیمت تمام شده کالای فروش رفته که برحسب اولین موجودیها محاسبه شده ( و از قیمت های پایین تری برخوردار است ) با درآمد حاصل از فروش های جاری مقابله می گردد.
روش اولین صادره ازآخرین وارده ( lifo)
الف) مزایا: از آنجایی که در این روش قیمت تمام شده کالای فروش رفته برحسب آخرین خریدها محاسبه می شود ، لذل هزینه های جاری را انعکاس داده و اندازه گیری سود با بکارگیری این روش در مقایسه با روش فایفو دقیقتر و معقولتر بوده و تطابق بهتری نیز از هزینه ها و درآمدها انجام می شود.
ب) معایب: در دوران کاهش قیمت ها ، اعمال روش فوق به افزایش سود و در نتیجه افزایش مالیات و حذف مزیت نقدی می انجامد.
روش میانگین.
الف) مزایا: روش عملی و کم هزینه به ویژه در سیستم دائمی بوده و آثار قیمت های غیرعادی بالا یا پایین موجودیها را به حداقل می رساند و بدین ترتیب برآورده با ثبات تری از هزینه ها را امکانپذیر می کند
ب) معایب: کاربرد این روش موجب می شود که هیچ کدام از اقلام موجودی کالا یا قیمت تمام شده کالای فروش رفته به ارزشهای بازار نزدیم نباشد.
روش اقل بهای تمام شده یا قیمت بازار.
براساس استاندارهای حسابداری و گزارشگری مالی ، موجودیها باید به بهای تمام شده یا قیمت بازار ، هرکدام کمتر است ، ارزیابی و تقدیم شود. اعمال قاعده اقل بهای تمام شده یا قیمت بازار انحراف از اصل بهای تمام شده تلقی می گردد که براساس اصل احتیاط یا محافظه کاری عمل می شود در استانداردهای حسابداری شماره 8 ، دو نوع قیمت بازار جهت اعمال قاعده اقل بهای تمام شده یا قیمت بازار پیش بینی شده است.
.1خالص ارزش فروش ، که عبارت است از بهای فروش خالص پس از کسر: الف) مخارج برآورده تکمیل ( در خصوص کالاهای نیمه تکمیل ) ب) مخارج برآورده بازاریابی ، فروش و توزیع.
.2 بهای جایگزینی ، که عبارت است از مخارجی که باید برای خرید یا ساخت یک قلم موجودی کاملاً مشابه تحمل شود.
کاربرد قاعده اقل بهای تمام شده یا ارزش بازار در مورد مجموعه از موجودیها.
بر اساس بند 37 استاندارد حسابداری شماره 8 ، مقایسه جمع کل خالص ارزش فروش موجودیها با جمع کل بهای تمام شده می تواند به عمل غیر قابل قبول تهاتر بین زیان های قابل پیش بینی و سود تحقق نیافته منجر شود ، لذا مقایسه بین بهای تمام شده و خالص ارزش فروش بابد به طور جداگانه در مورد هریک از اقلام موجودی انجام شود.
برآورد موجودیها.
گاهی ممکن است ، شمارش و تعیین مقدار فیزیکی موجودی کالا و در نهایت ارزیابی آن برحسب روشهای موجود ممکن نباشد. این مسأله ممکن است ناشی از هزینه بالای انبار گردانی ، وقوع یک حادثه غیرمترقبه مثل آتش سوزی ، ضیق وقت ویا عوامل دیگری باشد.
برآورد موجودیها از دو روش می توان استفاده نمود:
الف) روش سود ناویژه ب) روش خرده فروشی
الف) روش سود ناویژه: در این روش از متوسط نسبت سود ناویژه به فروش خالص چند ساله گذشته واحد اقتصادی جهت برآورد موجودی کالای پایان سال استفاده می شود.
ب) روش خرده فروشی: این روش در موسساتی که به خرده فروشی کالا اشتغال داشته و کالای خریداری شده را بدون تغییر و با همان شکل اولیه به مصرف کنندگان عرضه می دارند ، استفاده می شود.
منابع: حسابداری میانه ( 1 )
مولفان: مهدی مشکی – عبدالکریم مقدم
