*چهارچوبی برای رسیدگی به چرخه تولید (پنج بخش)هدف کلی رسیدگی از چرخه تولید عبارت است از تعیین اینکه در صورت های مالی، مواد اولیه، کالای در جریان ساخت، کالای ساخته شده و بهای تمام شده کالای فروش رفته به شیوه ای منصفانه ارائه شده باشند. می توان رسیدگی به اقلام این چرخه را به پنج بخش متمایز تقسیم نمود.
1- خرید و ثبت مواد اولیه، دستمزد و سربار: این بخش از رسیدگی شامل سه وظیفه سفارش خرید، دریافت مواد اولیه و انبار کردن مواد اولیه است. باید ابتدا سیستم کنترل داخلی بر این سه وظیفه را درک کرد و سپس به عنوان بخشی از آزمون کنترل ها و آزمون های محتوا از چرخه تولید و پرداخت و نیز چرخه حقوق و دستمزد، آزمون های لازم را به عمل آورد.
2- نقل و انتقال دارایی ها و هزینه ها: فرآیند تولید و انبار کالای ساخته شده در این مرحله از رسیدگی مدنظر قرار دارد. این فعالیت ها براساس الگوی هزینه یابی ثبت می شوند.
3- شمارش موجودی ها: مشاهده شمارش موجودی ها (موجودی گیری) در شرکت صاحبکار امری ضروری است تا بتوان مشاهده نمود که آیا اقلام ثبت شده به عنوان موجودی کالا در تاریخ ترازنامه به شیوه ای درست شمارش شده اند یا خیر. نخستین مرحله حسابرسی از موجودی کالا با بررسی فیزیکی اقلام آغاز می شود و یکی از شواهد یا مدارک ضروری است که بدان وسیله مانده یک حساب مورد بازبینی قرار می گیرد.
4- تعیین ارزش موجودی کالا: حسابرس برای تعیین اینکه آیا شرکت صاحبکار در محاسبه ارزش موجودی ها اصول پذیرفته شده حسابداری را رعایت کرده و اینکه آیا ثبات رویه را حفظ نموده است یا خیر، و برای تعیین ارزش موجودی کالا از روش های هزینه یابی استفاده می کند. روش هایی را که حسابرس برای بازبینی و اثبات این هزینه ها به کار می برد آزمون قیمت می نامند. در ضمن حسابرس در این مرحله درخصوص موجودی گیری، تعیین مقدار موجودی ها و کاربرد قیمت مشخص برای تعیین ارزش آنها و سرانجام محاسبه ریاضی برای تعیین جمع اقلام نیز دست به آزمون می زند که این آزمون ها را آزمون جمع دارایی ها می نامند.
5- رسیدگی به سیستم هزینه یابی صاحبکار: در شرکت های مختلف، سیستم های هزینه یابی گوناگون و کنترل های متفاوتی اعمال می شود و این روش ها نسبت به سایر فعالیت های هر شرکت، در شرکت های مختلف بسیار متفاوت است، زیرا اقلام موجودی و شیوه های مدیریت پیشرفته بسیار متفاوت است. در سیستم هزینه یابی هر شرکت تولیدی سه عامل هزینه مواد مستقیم، دستمزد مستقیم و سربار وجود دارد. سیستم هزینه یابی موسسه با طبقه بندی، جمع آوری، کنترل و تسهیم هزینه ها سر و کار دارد و انواع هزینه ها را برحسب نحوه تغییر، فعالیت ها یا مراحل عملی که به آن ارتباط دارند، محصولاتی که به آن بستگی دارند، یا به سایر طبقات برحسب نوع اندازه گیری موردنظر طبقه بندی می کند.
کنترل بر سیستم هزینه یابی یعنی اعمال کنترل بر موجودی کالا و هزینه های مربوط از آغاز درخواست مواد اولیه تا زمانی که کالای موردنظر تکمیل می شود و به انبار انتقال می یابد را شامل می شود. می توان سیستم کنترل را به دو طبقه دسته بندی نمود:
1- اعمال کنترل بر مواد اولیه کالای در جریان ساخت و کالای ساخته شده، و
2- کنترل بر هزینه های مربوط.
یکی از روش های اعمال کنترل بر دارایی ها این است که آنها را تفکیک کرده و دسترسی به اقلام موجود در انبار، کالای در جریان ساخت و کالای ساخته شده را محدود کرد. وجود اسناد از پیش شماره گذاری شده، الزامی نمودن مجوز لازم برای نقل و انتقال موجودی ها می تواند مانع از سوء استفاده از آنها شود. وجود یک سیستم کنترل داخلی یکپارچه که از آن طریق ثبت های حسابداری و تولید را به نحوی مطلوب گردآوری کند و بتواند بهای تمام شده و دقیق محصولات را تعیین کند، اهمیت زیادی دارد. حسابرس هنگام رسیدگی به سیستم هزینه یابی به چهار جنبه توجه می کنند: کنترل بر کالای فیزیکی، اسناد و ثبت موجودی ها (که درون سازمان نقل و انتقال می یابند)، پرونده اصلی موجودی های دائمی و بهای تمام شده هر واحد.
اعمال کنترل بر کالای فیزیکی: آزمون هایی را که حسابرس در مورد کنترل فیزیکی بر مواد اولیه، کالای در جریان ساخت و کالای ساخته شده انجام می دهد باید به مشاهده و بررسی این اقلام محدود شود. وجود یک انبار مناسب و فردی مشخص مسئول آن، می تواند بیانگر این باشد که کالای مزبور در جای مناسبی نگهداری می شود. اگر حسابرس به این نتیجه برسد که اعمال کنترل فیزیکی بر موجودی کالا نامناسب است و نمی توان روی سیستم نگهداری حساب کرد و فرد مشخصی مسئول نمی باشد، در آن صورت وی ناگزیر است برای حصول اطمینان از وجود و شمارش دقیق اقلام به مشاهدات بیشتر بر آنها روی بیاورد.
اسناد و مدارک مربوط به نقل و انتقال موجودی ها: حسابرس هنگام رسیدگی رویدادهای مالی مربوط نقل و انتقال موجودی ها از یک مکان به مکان دیگر، باید اطمینان یابد که رویدادهای مالی ثبت شده اند و نیز تمام اقلام، شرح اقلام و تاریخ ثبت آنها به درستی در دفاتر نوشته شده است. نخست باید به ماهیت سیستم کنترل داخلی (مربوط به ثبت نقل و انتقال موجودی ها) پی برد و سپس آزمون های مربوطه را انجام داد. حسابرس پس از پی بردن به ماهیت سیستم کنترل داخلی، می تواند با بررسی اسناد و دفاتر آزمون ها را به راحتی انجام دهد. فن آوری اطلاعات سبب شده توان ردیابی نقل و انتقال های مربوط به کالاهای ساخته شده آسان تر شود. برای مثال محصولاتی که دارای بارکد استاندارد باشند به وسیله چشم های الکترونیکی کنترل می شوند و بدین وسیله می توان نقل و انتقال آنها را ردیابی کرد.
پرونده اصلی موجودی دائمی: پرونده اصلی موجودی دائمی می تواند بر زمان و حدود بررسی های فیزیکی و موجودی کالا از بگذارد. هنگامیکه پرونده های اصلی دقیق وجود داشته باشد می توان پیش از تاریخ ترازنامه آزمون موجودی کالا را اجرا کرد. شمارش موجودی های کالا در میان دوره می تواند سبب صرفه جویی در هزینه ها شود. همچنین پرونده اصلی موجودی دائمی به حسابرس کمک می کند که هنگام ارزیابی، خطر کنترل را در سطح پایین تری تعیین نماید و بدین وسیله گستره آزمون ها را کاهش دهد.
اگر هدف حسابرس کاهش دادن آزمون ها مربوط به موجودی کالا یا تغییر زمان باشد می تواند با استفاده از اسناد و پرونده های اصلی موجودی کالا را مورد آزمون قرار دهد. هنگامی که حسابرس در حال بازبینی و اثبات خرید ها است می تواند خرید مواد اولیه را به عنوان بخشی از آزمون های چرخه خرید و پرداخت بازبینی و اثبات نماید.
ثبت های مربوط به بهای تمام شده هر واحد: یکی از بخش های اصلی سیستم هزینه یابی این است که بتوان داده های مربوط به بهای تمام شده مواد اولیه، دستمزد مستقیم و سربار ساخت را به صورتی دقیق به دست آورد. ثبت های حسابداری از آن جهت برای حسابرس حائز اهمیت است که در تعیین ارزش موجودی پایان دوره در گروی طرح دقیق و شیوه استفاده نمودن از این ثبت ها است.
حسابرس در آزمون موجودی کالا براساس ثبت هزینه ها باید نخست ماهیت سیستم کنترل داخلی شرکت صاحبکار را درک کند. البته غالباً این کار پر هزینه است. پس از اینکه حسابرس به ماهیت سیستم کنترل داخلی شرکت پی ببرد، بازبینی و اثبات کنترل داخلی مستلزم همان روش ها و اصول هایی می شود که در مورد بازبینی و اثبات رویدادهای مالی مربوط به فروش و خرید مورد بحث قرار گرفت. یکی از دردسرهای عمده در بازبینی و اثبات موجودی کالا در سیستم هزینه یابی تأیید مبالغ هزینه تخصیص یافته است. به عنوان مثال منظور کردن هزینه سربار ساخت به هریک از آحاد محصول مستلزم در نظر گرفتن مفروضات شخصی است که می تواند بر بهای تمام شده هر واحد موجودی کالا اثر عمده ای بگذارد و از این رو مسئله منصفانه بودن روش تعیین ارزش موجودی کالا مطرح می شود.
