شواهد حسابرسی اطلاعاتی است که فرض حسلبرسان را مبنی بر اینکه صورتهای مالی، وضعیت مالی، نتایج عملیات و جریان وجوه نقد صاحبکار را به نحو مطلوب نشان می دهد ، تأیید یا رد می کند .
شواهد حسابرسی شامل اسناد اولیه و مدارک حسابداری زیر بنای صورت های مالی و اطلاعات به دست آمده از سایر منابع جهت اظهارنظر نسبت به صورتهای مالی است و معمولاً از طریق ترکیب مناسبی از آزمون کنترلهای داخلی و آزمون های محتوا ، یا در برخی از شرایط خاص تنها از طریق انجام آزمون های محتوا ، گردآوری می شود.البته باید توجه داشت که شواهد حسابرسی معمولاً ماهیتی متقاعد کننده دارد نه قطعی . جمع آوری شواهد حسابرسی برای حسابرسان از اهمیت خاصی برخوردار است ، چرا که آنان تنها بر اساس شواهد جمع آوری شده می توانند نسبت به منطق بودن یا نبودن صورتهای مالی با معیارهای مناسب , معمولاً استانداردهای حسابداری ، اظهار نظر کنند .هدف حسابرسان از گردآوری شواهد حسایرسی ، محدود کردن خطر حسابرسی تا سطح قابل پذیرش می باشد.
شواهد کافی و قابل اطمینان
سومین استاندار اجرای عملیات مقرر می دارد که شواهد کافی و قابل اطمینان باید از راه بازرسی ، مشاهده ، پرس و جو و دریافت تأییدیه کسب شود تا مبنایی معقول برای اظهارنظر نسبت به صورتهای مالی مورد رسیدگی به دست آید .
قابلیت اطمینان ، معیار سنجش کیفیت یا قابلیت اتکای شواهد حسابرسی است .قابلیت اطمینان شواهد با یکدیگر متفاوت است و اصولاً به معتبر بودن و مربوط بودن آنها بستگی دارد . به طور کلی ، عوامل زیر بر کیفیت شواهد اثر دارند :
1- دریافت شواهد از منابع مستقل خارج از شرکت
2- سیستم کنترل داخلی قوی _ وجود یک سیستم کنترل داخلی قوی ، قابلیت اتکا و اعتماد به مدارک حسابداری را به میزان زیادی افزایش می دهد.
3- تحصیل بدون واسطه شواهد _ هنگامی که حسابرسان مستقیماً اطلاعاتی را تحصیل می کنند، کیفیت آن شواهد افزایش می یابد .
4- کسب اطلاعات اضافی در تأیید شواهد اولیه – تعدادی اطلاعات پراکنده می تواند مجموعه ای از شواهد را تشکیل دهد که قابلیت اطمینان مجموعه ، بیشتر از تک تک آن اطلاعات باشد.
روش های کسب شواهد حسابرسی :
1- کنترل های داخلی :
حسابرسان در حسابرسی صورتهای مالی ، به علت حجم زیاد عملیات و وقت گیر بودن رسیدگی ها ، عملاً نمی توانند تمام فاکتورهای خرید ، اسناد پرداخت یا سایر مدارک کتبی را بررسی کنند .راه حل این مشکل ، مطالعه روشها و شیوه هایی است که واحد تجاری در فرایند حسابداری خود به کار می گیرد.اگر این روش ها به نحو مطلوبی طراحی شده در عمل به طور مؤثری اجرا شود ، دقت و قابلیت اتکای مدارک حسابداری افزایش می یابد.برای اتکا به کارایی این روش ها ضروری است که حسابرسان ساختار کنترل داخلی را مورد مطالعه و ارزیابی قرار دهند .بنابراین ، حسابرسان با انجام آزمون کنترل ها و رعایت روش ها ، از وجود و اعمال مؤثر سیستمهای حسابداری و کنترل داخلی صاحبکار اطمینان حاصل می کنند.
2- مشاهده:
مشاهده عبارت است از ملاحظه یک فرایند یا روش در حال اجرا توسط دیگران می باشد . مشاهده یکی از قوی ترین و با کیفیت ترین شواهد حسابرسی است و از آن برای اثبات وجود برخی از دارایی ها ، مانند وجوه نقد موجود در صندوق ، موجودی های مواد و کالا و دارایی های ثابت استفاده می شود .
3- مدارک کتبی :
مهمترین نوع شواهدی که حسابرسان بر آن اتکا می کنند ، مدارک کتبی است . ارزش هر مدرک به عنوان شواهد حسابرسی به محل ایجاد آن بستگی دارد . به طور کلی، ترتیب اولویت اعتبار مدارک از نظر حسابرس به صورت زیر است :
1- مدارکی که در خارج از سازمان صاحبکار تهیه شده و مستقیماً برای حسابرسان ارسال می شود – این نوع مدارک که بدون دخالت صاحبکار به دست حسابرسان می رسد ، با کیفیت ترین نوع مدارک محسوب می شود .
2- مدارکی که در خارج از سازمان صاحبکار تهیه شده و توسط صاحیکار نگهداری می شود – این نوع مدارک که به میزان وسیعی توسط حسابرسان مورد استفاده قرار می گیرد ، در درجه دوم اهمیت قرار دارند ، اما عموماً نسبت به مدارک تهیه شده در درون سازمان صاحبکار از اعتبار بیشتری برخوردار هستند .
3- مدارکی که در درون سازمان صاحبکار تهیه و نگهداری می شوند – قابلیت اتکای این نوع مدارک به کفایت کنترل های داخلی بستگی دارد .
4-سندرسی :
سندرسی عبارت است از تعیین دقت و درستی ثبت های مندرج در دفتر کل یا سایر مدارک از طریق رسیدگی به شواهد و مدارک مثبته ای چون فاکتورها ، رسیدهای پرداخت وجوه نقد و سایر مدارک اولیه می باشد.
5-روش های تحلیلی :
روش های تحلیلی بهترین روش جمع آوری شواهد حسابرسی است و عبارت است از تجزیه و تحلیل نسبت ها و روند های عمده ، شامل پی جویی نوسانات و روابط مالی و غیر مالی به دست آمده که با سایر اطلاعات مربوط ، مغایرت دارد یا از مبالغ پیش بینی شده ، انحراف دارد .
6 – محاسبات :
محاسبه عبارت است از کنترل صحت محاسبات مدارک اولیه و مدارک حسابداری یا انجام محاسبات مستقل توسط حسابرس می باشد .این روش ساده ترین و در عین حال قاطع ترین روش حسابرسی در موارد محاسباتی است و بر خلاف روش های تحلیلی که به تجزیه و تجلیل روابط بین اطلاعات مالی و غیر مالی می پردازد ، تنها درستی یا عدم درستی عملیات ریاضی ، مانند کنترل جمع حساب فروش یا حساب های معین به منظور تأیید مانده حساب را مشخص می کند .همچنین حسابرس ممکن است برای اثبات صحت ریاضی محاسبات صاحبکار در زمینه هایی مانند سود هر سهم ، هزینه استهلاک ، ذخیره مطالبات مشکوک الوصول ، درآمد شناسایی شده بر اساس روش درصد پیشرفت کار و ذخیره مالیات بر درآمد محاسبات جداگانه ای انجام دهد .
7- نظرات کارشناسان :
کارشناسان به فرد یا مؤسسه ای اطلاق می شود که دارای مهارت ، دانش و تجربه در زمینه ای خاص غیر از حسابداری و حسابرسی است ، مانند کارشناسان امور بیمه ، ارزیابان ، وکلای حقوقی , مهندسان و زمین شناسان .حسابرس در برنامه ریزی برای استفاده ار نتایج کار کارشناس باید صلاحیت حرفه ای و بی طرفی وی را ارزیابی کند . همچنین حسابرس باید از روش ها و مفروضات مورد استفاده کارشناسان شناخت کافی پیدا کند و کفایت کار وی را به عنوان شواهد حسابرسی مربوط به سرفصل مورد رسیدگی از صورتهای مالی ارزیابی کند .
چنانچه نتایج کار کارشناس شواهد کافی و قابل اطمینان حسابرسی را فراهم نکند یا نتایج کار وی با سایر شواهد حسابرسی هماهنگی نداشته باشد ، حسابرس باید موضوع را به گونه ای مناسب ، به عنوان مثال از طریق مذاکره با مسئولین واحد مورد رسیدگی و کارشناس ، استفاده از کارشناس دیگر و یا تعدیل گزارش خود حل و فصل کند .
8- پرس و جو :
پرس و جو عبار ت از جویا شدن اطلاعات از اشخاص آگاه درون یا بیرون از واحد مورد رسیدگی است و می تواند به شکل های گوناگون ، از پرسش نامه رسمی و کتبی خطاب به اشخاص ثالث تا پرسش و پاسخ شفاهی و غیر رسمی با کارکنان واحد مورد رسیدگی انجام پذیرد .
9- تأییدیه مدیران :
طبق استانداردهای حسابرسی ، حسابرس باید در هر کار حسابرسی تأییدیه ای مناسب از مدیران دریافت کنند که مهمترین اظهارات شفاهی صاحبکار در طول رسیدگی ، در آن خلاصه شده باشد .تأییدیه مدیران یکی از شواهد کم اهمیت حسابرسی است و هرگز نباید جایگزین اجرای سایر روش های رسیدگی شود . اگر مدیران از ارائه تأییدیه مدیران خود داری کنند این امر موجب محدودیت در دامنه رسیدگی می شود و حسابرس باید نظر مشروط یا عدم اظهارنظر ارائه کند .
شواهد حاصل از رویدادهای بعد از تاریخ ترازنامه :
رویدادهای بعد از تاریخ ترازنامه، رویدادهای مطلوب و نامطلوبی است که بین تاریخ ترازنامه و تاریخ گزارش حسابرسان رخ می دهد و به دو گروه زیر طبقه بندی می شوند :
1- رویدادهای تعدیلی : رویدادهایی است که درباره شرایط موجود در تاریخ ترازنامه شواهد بیشتری را فراهم می آورد این نوع رویدادهای مستلزم تغییر ارقام صورتهای مالی است .
2- رویدادهای غیر تعدیلی : رویدادهایی است که به شرایط ایجاد شده بعد از تاریخ ترازنامه مریوط می شود .این نوع رویدادها موجب اصلاح مبالغ ریالی منعکس در صورتهای مالی نمی شود ، اما اگر افشا نکردن آنها صورتهای مالی را گمراه کننده سازد باید در یادداشت های همراه صورت های مالی افشا شود .
منبع:
اسكندري جمشيد-حسابداري پيشرفته- جلد اول
