مفهوم شرکت تضامنی
یکی از سه گروه عمده موسسات تجاری شرکتهای تضامنی است که دو یا چند نفر ، با سرمایه و تخصصهای مختلف ، برای فعالیت خاصی تاسیس می کنند . در ماده 116 قانون تجارت شرکت تضامنی به صورت زیر تعریف شده است : ( شرکت تضامنی ، شرکتی است که در تحت اسم مخصوصی برای امور تجارتی بین دو یا چند نفر با مسئولیت تضامنی تشکیل می شود : اگر دارایی شرکت برای تأدیه تمام قروض کافی نباشد هر یک از شرکا مسئول پرداخت تمام قروض شرکت است . هرقراری که بین شرکا بر خلاف این ترتیب داده شده باشد در مقابل اشخاص ثالث کأن لم یکن خواهد بود . روابط مالی و حقوقی بین شرکا به موجب شرکتنامه یا موافقتنامه های کتبی دیگری مشخص می شود .
ویژگیهای شرکتهای تضامنی
قبل از توضیح درباره حقوق صاحبان سرمایه در شرکتهای تضامنی لازم است ویژگیهای این شرکت ، که آن را از سایر شرکتهای تجاری مذکور در قانون تجارت متمایز می کند ، به طور خلاصه بررسی کنیم .
سرمایه شرکت : هر یک از شرکای شرکت تضامنی باید به میزان سهم الشرکه خود سرمایه شرکت را تامین کند . سهم الشرکه ممکن است به صورت وجه نقد و یا اموال منقول یا غیر منقول باشد . به موجب ماده 118 قانون تجارت : شرکت تضامنی وقتی تشکیل می شود که تمام سرمایه نقدی تأدیه و سهم الشرکه غیر نقدی نیز تقویم و تسلیم شده باشد .
مالکیت مشترک داراییهای شرکت :
داراییهای شرکت تضامنی عبارت است از داراییهایی که شرکا به شرکت وارد یا در دوران فعالیت شرکت خریداری می کنند . این داراییها داراییهای مشترک شرکاست . سهم هر یک از شرکا از داراییها هنگام انحلال شرکت تضامنی بر اساس مانده حساب سرمایه آنها تعیین می شود .
مسئولیت نامحدود :
هر یک از شرکا در مقابل همه بدهیهای شرکت تضامنی مسئول است طلبکاران شرکت می توانند برای وصول طلب خود به تک تک یا تمام شرکا مراجعه کنند .
مسئولیت هر یک از شرکا در برابر بدهیهای شرکت محدود به سهم الشرکه آنها نیست ؛ این بدین معنی است که اگر داراییهای شرکت برای تأدیه بدهیها کافی نباشد هر یک از شرکا در مقابل تمام بدهیهای شرکت مسئول است و داراییهای شخصی آنها وثیقه بدهیهای شرکت است.
شرکتنامه :
شرکتنامه سندی است که شرکای اولیه ( موسسان ) شرکت تضامنی تنظیم و امضا می کنند . روابط حقوقی و مالی بین شرکا از مواردی است که در شرکتنامه تعیین می شود . موارد مهم مطرح در شرکتنامه معمولاً عبارت است از نام و نوع شرکت ، اسامی موسسان ، سهم الشرکه هر یک از شرکا ، ترتیب تقسیم سود ، ورود و خروج شرکا ، انحلال و ... )
تقسیم سود و زیان :
تقسیم سود و زیان در شرکتهای تضامنی بین شرکا به نسبت سهم الشرکه انهاست ، مگر اینکه در شرکتنامه ترتیب دیگری مقرر شده باشد .
در صورتی که بر اثر زیانهای وارده سهم الشرکه شرکا ( حقوق صاحبان سرمایه ) کم شود ، مادام که این کمبود جبران نشده ، تقسیم هر سودی بین شرکا ممنوع است .
ورود و خروج شریک : در شرکت تضامنی هیچ یک از شرکا نمی تواند سهم خود را به دیگری منتقل کند مگر با رضایت تمام شرکا . انتقال سهم الشرکه به دیگر شرکا یا افراد خارج از شرکت برای خروج از شرکت ممکن نیست مگر با موافقت سایر شرکا .
انحلال شرکت :
انحلال شرکت تضامنی بر اساس مواد 93 و 136 قانون تجارت انجام می شود . به موجب مواد بالا ، شرکت تضامنی در موارد زیر منحل می شود :
1. مقصودی را که برای آن تشکیل شده بود انجام دهد یا انجام آن ناممکن باشد .
2. برای مدت معینی تشکیل شده و مدت منقضی شده باشد .
3. ورشکست شود
4. یکی از شرکا به دلایلی انحلال شرکت را از دادگاه تقاضا کند و دادگاه دلایل را موجه بداند
5. یکی از شرکا فوت کند یا محجور شود . ضمناً به موجب ماده 139 و 140 قانون ، در این موارد بقای شرکت به رضایت سایر شرکا و قائم مقام شریک متوفی یا محجور خواهد بود .
6. شرکتنامه فسخ شود .
7. سایر شرکا موافق باشند .
حسابداری شرکتهای تضامنی
می دانیم که حسابداری شرکتهای تضامنی مشابه حسابداری موسسات تک مالکی است و فقط حسابداری حقوق صاحب سرمایه در موسسات تک مالکی با حسابداری حقوق صاحبان سرمایه در شرکتهای تضامنی ، به دلیل تعدد سرمایه گذاران ، متفاوت است .
در موسسات تک مالکی ، در پایان سال مالی همه رویدادهای مالی مربوط به سرمایه و برداشت صاحب موسسه و سود و زیان ناشی از عملیات در حساب واحدی به نام سرمایه صاحب موسسه در ترازنامه منعکس می شود .
در شرکتهای تضامنی برای هر یک از شرکا حساب سرمایه ای در دفتر کل افتتاح می شود که نشان دهنده میزان سهم الشرکه وی است . و مانده ان نشان دهنده حقوق مالکیت در شرکت تضامنی است . برداشتهای طی دوره مالی هر یک از شرکا، مانند موسسات تک مالکی ، در حساب برداشت جداگانه هر یک از انها نگهداری می شود .
سرمایه گذاری شرکا
به موجب قانون تجارت سهم الشرکه هر شریک ممکن است به صورت وجه نقد و یا اموال منقول و غیر منقول باشد .
سهم الشرکه نقدی
در صورتی که سهم الشرکه شرکا به صورت وجه نقد تأدیه شده باشد ، حساب صندوق ( بان ) معاول جمع سرمایه شرکت بدهکار و حساب سرمایه هر یک از شرکای بستانکار می شود .
سهم الشرکه غیر نقدی
در صورتی که تمام یا بخشی از سهم الشرکه هر یک از شرکاء از طریق داراییهای غیر نقدی تأدیه شود ، که در قانون تجارت به آورده غیر نقدی معروف است ، مطابق ماده 122 قانون مذکور باید با موافقت شرکا ارزیابی شود . به موجب اصول متداول حسابداری ارزیابی آورده غیر نقدی شرکا به معنی تعیین ارزش منصفانه بازار آنهاست .
توجه دارید که ارزش داراییهایی که هر شریک به شرکت تضامنی وارد می کند با بهای تمام شده آنکه قبلاً در دفاتر فروشگاه هر شریک ثبت شده بود قطعاً تفاوت خواهد داشت و مبالغی که بابت ارزش آن در دفاتر شرکت تضامنی ثبت شده مبالغ ارزیابی شده و مورد توافق دو شریک است . مثلاً زمین که بخشی از سهم الشرکه غیر نقدی آقای سپهر است و به شرکت تضامنی وارد می شود حدود ده سال قبل خریداری و در دفاتر فروشگاه وی به مبلغ 60000 ریال ثبت شده ؛ یا ارزش دفاری ساختمان در دفاتر فروشگاه سپهر 80000 ریال بوده است که در دفاتر شرکت تضامنی سهیل و برادر به مبلغ ارزیابی شده ( منصفانه ) 500000 ریال ثبت شده و این مبلغ مبنای محاسبه استهلاک ساختمان در شرکت تضامن است .
سرمایه گذاری اضافی
فرض کنید پس از یک ماه فعالیت شرکت تضامنی سهیل و برادر ، هر یک از شرکا تصمیم بگیرد برای گسترش فعالیت شرکت مبلغ 50000 ریال به طور نقدی نقدی مجدداً سرمایه گذاری کند . سرمایه گذاری اضافی در بدهکار حساب صندوق و بستانکار حساب سرمایه شرکا ثبت می شود :
حساب برداشت شرکا
برای هر یک از شرکا یک حساب به نام حساب برداشت در دفتر کل شرکت افتتاح می شود . وجوه نقد و یا سایر داراییهایی که شرکا طی دوره مالی برای مصارف شخصی استفاده می کنند در بدهکار این حساب ثبت می شود .
در پایان سال مالی پس از تقسیم سود شرکت تضامنی و ثبت ان در بستانکار حساب جاری هر یک از شرکا مانده بدهکار حساب برداشت و به حساب جاری آنها منتقل می شود .
بستن حسابهای موقت در شرکتهای تضامنی
در شرکتهای تضامنی ، مانند موسسات تک مالکی ، در پایان دوره مالی حسابهای سود و زیان (موقت) به حساب خلاصه سود و زیان منظور و سود و سود یا زیان شرکت تعیین می شود سپس مانده حساب خلاصه سود و زیان به حساب تقسیم سود منتقل می شود . بر اساس نسبتی که در شرکتنامه ذکر شده به حساب جاری هر یک از شرکا انتقال می یابد . در صورتی که در شرکتنامه ذکر شده به حساب جاری هر یک از شرکا انتقال می یابد . در صورتی که در شرکتنامه ترتیبی برای تقسیم سود و زیان بین شرکا پیش بینی نشده باشد ، سود یا زیان به نسبت مانده اول دوره حساب سرمایه هر یک از شرکا بین انها تقسیم می شود .
صورتحساب سود و زیان شرکتهای تضامنی
شکل و روش تنظیم صورتحساب سود و زیان در شرکتهای تضامنی ، مشابه شکل و روش تنظیم صورتحساب سود و زیان در موسسات تک مالکی است ، با این تفاوت که در انتهای صورتحساب سود و زیان شرکتهای تضامنی نحوه تقسیم سود و زیان بین شرکا نشان داده می شود .
صورتحساب سرمایه شرکا :
همان طور که می دانیم در موسسات تک مالکی ، صورتحساب سرمایه مالک موسسه ، که نشان دهنده تغییرات حاصل در سرمایه وی است ، در پایان سال مالی تهیه می شود . در شرکتهای تضامنی نیز در پایان سال مالی صورتحساب سرمایه شرکا که تغییرات ایجاد شده در سرمایه هر یک از آنها را به تفکیک نشان می دهد تهیه و معمولاً همراه ترازنامه و با عنوان صورت ریز قسمت سرمایه ترازنامه ارائه می شود . مثلاً مانده حساب سرمایه در ترازنامه شرکت تضامنی سهیل و برادر مبلغ 1800000 ریال است که صورت ریز آن با عنوان صورتحساب سرمایه شرکا ، که تغییرات حاصل در طی دوره مالی و مانده سرمایه هر یک از شرکا را به تفکیک در پایان دوره مالی نشان می دهد در زیر امده است .
منبع: اصول حسابداری 2
نویسنده: یحیی حساس یگانه
