تالار گفتگوی حسابداری
حسابداری => دوره کارشناسی و آمادگی کارشناسی ارشد حسابداری => حسابداری صنعتی => نويسنده: karimialiakbar در مه 13, 2012, 18:55:17
-
آشنایی با مفاهیم بها
مقدمه:
در یک سیستم حسابداری حرفه ای، تفکیک اقلام مربوط به بهای تمام شده و هزینه از اهمیت خاصی برخوردار است. اگر این اقلام به طور مناسب طبقه¬بندی و افشا نشوند، چه بسا ممکن است زیان¬های جران ناپذیری به شرکت تحمیل شود که حتی بقای عمر شرکت را نیز تهدید کند. این موضوع در شرکت های تولیدی بشتر نمو می¬یابد. به طور مثال تصور کنید حسابدار شرکتی هزینه¬های توزیع، اداری و فروش واحد تجاری خود را تحت عنوان هزینه¬های محصول گزارش کند، نتیجه این امر بیشتر از واقع نشان دادن بهای تمام شده هر واحد محصول و افزایش قیمت فروش آن است. وقتی قیمت محصول در بازار افزایش پیدا می¬کند در حالی که محصولات مشابه آن با همان کیفیت به قیمت پایین¬تری در بازار وجود دارد، طبیعی است که شرکت سهم بازار خود را از دست می¬دهد. این موضوع حتی می¬تواند در بلند¬مدت باعث ورشکستگی شرکت نیز شود.
از وظایف سیستم حسابداری بهای تمام شده می¬توان به کنترل هزینه، مراکز هزینه و تعیین بهای تمام شده کالاها یا خدمات جهت ارائه در صورت های مالی نام برد(اسکندری، 1387،ص1).بنابراین برای انجام وظایف فوق ابتدا حسابداران باید تعریف مناسبی از بها، هزینه و زیان داشته باشند، سپس بتوانند بطور مناسب بین اقلام تشکیل دهنده بهای تمام شده و سایر هزینه ها، طبقه¬بندی مناسبی قائل شوند تا از بروز زیان های احتمالی که حتی می¬تواند به اقتصاد یک کشور ضربه زند، جلو¬گیری کنند.
هزینه، بها و زیان
هزینه؛ مبالغی است که بابت استفاده از خدمات خاصی به منظور اهدافی معین صرف می¬شود. این مبالغ صرف شده، منافعی را برای شرکت ایجاد کرده¬اند ولی اثری از آن¬ها نمانده و یا اثر بجا مانده از آن¬ها قابل اندازه¬گیری نیست. هدفدار¬بودن، کنترل¬پذیری، ارادی¬بودن و داشتن منافع گذشته و قرار گرفتن آن¬ها در مقابل درآمد همان دوره¬ای که در آن تحقق یافته¬اند، از ویژگی¬های بارز هزینه¬ها می¬باشد. این هزینه¬ها یا از همان مرحله نخست و در نطفه به عنوان هزینه ثبت شده¬اند و یا اینکه بخش فروش رفته، مصرف شده، منقضی شده و یا مستهلک شده¬ی دارایی¬ها می¬باشند که به ترتیب بهای ساخت کالای فروش رفته، هزینه ملزومات، هزینه¬¬ی بیمه و هزینه¬ی استهلاک ماشین¬آلات نمونه¬هایی از آن¬ها می¬باشند(عثمانی، 1389، ص18).
می¬توان هزینه را بصورت زیر نیز تعریف کرد: هزینه عبارت¬است از بهایی که منافع حاصل از آن کسب گردیده و درحال حاضر منقضی شده است. بهای منقضی نشده¬ا¬ی که کسب منافع مربوط به آن در آینده محتمل است، تحت عنوان دارایی طبقه¬بندی می¬شود(نوروش و همکاران، 1389، ص12).
منظور از بها؛ منافع صرف شده بابت تحصیل یک منبع دیگر است که این منبع جدید دارای منافع متصور آتی می¬باشد. موادی که برای ساخت یک محصول به کار می¬رود؛ «هزینه» نیست بلکه «بها» است، زیرا مصرف این مواد بخشی از محصول ساخته شده را تشکیل می¬دهد که این محصول دارای منافع متصور آتی می¬باشد. به عبارت دیگر «بها» مبالغی است که منجر به ایجاد یا تحصیل منابعی می¬شودکه این منابع به منظور کسب منافع آتی تحصیل یا ایجاد شده¬اند. بها نیز مانند هزینه، هدفدار، قابل کنترل و ارادی است اما برخلاف هزینه، بها دارای منافع آتی است و به عنوان دارایی، در ترازنامه منعکس می¬¬شود، اما در صورت فروش یا مصرف یا مستهلک شدن به هزینه تبدیل می¬گردد. برای مثال ارزش موجودی کالا از نوع بهاست ولی در صورت فروش به هزینه تبدیل می¬شود یا پیش پرداخت بیمه نیز از نوع بها می¬باشد ولی با انقضای آن به هزینه تبدیل می¬گردد و همین طور در مورد استهلاک ماشین¬آلات(عثمانی، 1389، ص19).
بها ارزش منافع صرف شده به منظور تحصیل کالا یا خدمات است. شناسایی بها از طریق اندازه¬گیری ارزش ریالی کاهش در دارایی¬ها یا تحمل بدهی¬ها یا ترکیبی از این دو در زمان تحصیل صورت می-گیرد(نوروش و همکاران، 1389،ص12).
زیان؛ از دست رفتن منافع بدون کسب هیچ گونه منفعت گذشته یا آتی است. زیان غیر ارادی، ناخوشایند، غیر قابل کنترل و بدون هدف است. زیان در زمان وقوع به عنوان کاهنده سود، در صورت سود و زیان منعکس می¬گردد، هزینه نیز در صورت سود و زیان منعکس می¬شود اما هزینه کاهنده درآمد است چون درآمدها ناشی از هزینه¬ها می¬باشند(عثمانی، 1389، ص19).
به عبارتی دیگر در برخی موارد کالاها یا خدمات تحصیل شده بدون هیچ¬گونه منافعی برای شرکت، ارزش خود را از دست می¬دهند. بهای این¬گونه کالا¬ها و خدمات زیان است که در دوره وقوع در صورت سود و زیان منعکس می¬گردد(نوروش و همکاران، 1389، ص12).
به¬طور خلاصه ویژگی¬های بها، هزینه و زیان را می¬توان در جدول شماره1بیان نمود(عثمانی، 1389، ص19).
موضوع بها هزینه زیان
هدف¬مندی دارد دارد ندارد
ارادی است است نیست
منافع آتی دارد ندارد ندارد
منافع گذشته نداشته داشته نداشته
قابلیت کنترل زیاد زیاد بسیار کم
خوشایندی خوشایند است ناخوشایند نیست ناخوشایند
محل انعکاس ترازنامه به عنوان دارایی بخش عملیاتی صورت و سود زیان (کاهنده درآمد) بخش غیر عملیاتی صورت سود زیان (کاهنده سود)