تالار گفتگوی حسابداری
حسابداری => دوره کارشناسی و آمادگی کارشناسی ارشد حسابداری => حسابداری دولتی => نويسنده: تارا در مه 01, 2012, 19:19:57
-
منابع مالی تحصیل داراییهای ثابت عمومی
منابع تامین مالی خرید، احداث و به طور کلی تحصیل داراییهای ثابت عمومی دولت عمدتا وجوه عمومی (شامل اعتبارات جاری و عمرانی)، انتشار و فروش اوراق قرضه دولتی و وامها و کمکهای دریافتی می باشد .منابع مالی مورد استفاده وزارتخانه و موسسات دولتی جهت تحصیل داراییهای ثابت عمومی یز از محل منابع فوق تامین و از طریق خزانه براساس اعتبارات مصوب سالانه جاری یا عمرانی در اختیار آنان قرار می گیرد.
نظر به محدودیتهای مقرر در اصل 53و 80قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و همچنین قانون برنامه و بودجه و قانون انتشار و فروش اسناد خزانه و اوراق قرضه،وزارتخانه ها و موسسات دولتی نمی توانند راسا اقدام به دریافت وام و یا انتشار و فروش اوراق قرضه نمایند.بنابراین تنها منبع تامین مالی دستگاههای مذکور در خصوص تحصیل یا احداث داراییهای ثابت عمومی ، وجوه حاصل از اعتبارات مصوب و تخصیص یافته بودجه سالانه دولت می باشد.
علی رغم آنکه برای خرید برخی از داراییهای ثابت (مانند زمین، ساختمان و وسایط نقلیه)مبالغی در اعتبارات جاری(حساب مستقل وجوه جاری) و یا اعتبارات دولتی ایران اختصاص می یابد، منبع اصلی تامین مالی تحصیل داراییهای ثابت عمومی دستگاههای مذکور عمدتا در اعتبارات مصوب عمرانی سالانه منظور می گردد که پس از تخصیص اعتبار وجه آن برابر مقررات از طریق خزانه به حساب مستقل وجوه عمرانی دستگاه دولتی ذی ربط واریز می گردد.
مقررات مربوط به نحوه نگهداری داراییهای ثابت عمومی واموال
اموال وزارتخانه ها و موسسات دولتی در فصل پنجم قانون محاسبات عمومی کشور به دو بخش اموال منقول و غیر نمنقول تقسیم شده است. اموال منقول نیز به دو قسمت اموال منقول مصرفی و غیر مصرفی طبقه بندی گردیده است.در ماده 111قانون فوق مقرر گردیه که منظور از اموال منقول در فصل پنجم قانون محاسبات عمومی کشور،اموال منقول غیر مصرفی است و نحوه نگهداری حساب اموال منقول مصرفی یا در حکم مصرفی، در آیین نامه اموال تعیین می گردد. بنابراین ، کلیه احکام قانونی که در این مبحث در خصوص اموال منقول خواهد آمد مربوط به اموال منقول غیر مصرفی است.
ضوابط و مقررات مربوط به حفظ و حراست ،نحوه نگهداری حساب،انتقال بلا عوض،فروش و از جریان خارج نمودن اموال اسقاط شده و همچنین نظارت و تمرکز حساب اموال وزارتخانه ها و موسسا ت دولتی در فصل پنجم قانون محاسبات عمومی کشور تعیین شده ااست و کلیه دستگاههای مذکور مکلف به رعایت احکام آن خواهند بود.ماده 106 قانون مذکور مقرر می دارد:« مسئولیت حفظ و حراست و نگهداری حساب اموال منقول دولتی در اختیار وزارتخانه ها و موسسات دولتی با وزارتخانه یا موسسه دولتی استفاده کننده و نظارت و تمرکز حساب اموال مزبور با وزارت امور اقتصادی و دارایی می باشد.
در اجرای این ماده وزارت امور اقتصادی و دارایی مجاز است که در مواردی که لازم تشخیص دهد، به حساب و موجودی اموال وزارتخانه و موسسات دولتی به طرق مقتضی رسیدگی نماید و دستگاههای مزبور مکلف به همکاری و ایجاد تسهیلات لازم در این زمینه خواهند بود و در هر حال رسیدگی و نظارت وزارت امور اقتصادی و دارایی رافع مسئولیت دستگاههای دولتی مربوط نخواهد بود» در تبصره ماده 106 اسلحه و مهمات و سایر تجهیزات نیروهای مسلح جمهوری اسلامی اعم از نظامی و انتظامی از حکم این ماده مستثنی شده است .
همان طور که در ماده فوق تصریح گردیده است، نظارت و تمرکز حساب اموال و وزارت امور اقتصادی و دارایی است، نظارت وزارت مذکور بر اموال وزارتخانه ها و موسسات دولتی از طریق شبکه ذیحسابی که در دستگاههای مزبور مستقر هستند انجام می گیرد در بند 4ماده 31همان قانون یکی از وظایف ذیحسابان«نگهداری حساب اموال دولتی و نظارت بر اموال مذکور» اعلام گردیده است که براساس ضوابط مقرر در آیین نامه اموال دولتی صورت خواهد گرفت .
در هر وزارتخانه یا موسسه دولتی فردی به عنوان امین اموال از بین مستخدمین رسمی واجد شریط و امانتدار در اجرای ماده 34قانون محاسبات عمومی با حکم دستگاه ذی ربط و موافقت ذیحساب تعیین می شود و مسئوولیت حراست و تحویل و تحول و تنظیم حسابهای اموال و اوراقی که در حکم وجه نقد است و کالاهیا تحت ابواب جمعی به عهده او واگذار می شود با این ترتیب، شبکه نظارت بر اموال دولتی به ترتیب از پایین ترین رده تا بالاترین رده به شرح زیر خواهد بود.
الف)امین اموال که نظارت مستقیم بر اموال را به عهده دارد.
ب)ذیحساب از طریق نظارت بر وظایف امین اموال کنترل امورا را در یک وزاتخانه یا موسسه دولتی به عهده می گیرد.
ج)وزارت امور اقتصادی و دارایی نیز از طریق دریافت و تمرکز حساب اموال و برقراری یک مکانیزم صحیح کنترل می تواند نظارت موضوع ماده 106قانون محاسبات را اعمال نماید.
انتقال بلاعوض اموال منقول از یک وزارتخانه یا موسسه دولتی به وزارتخانه یا موسسه دولتی دیگر و همچنین از یک وزارتخانه یا موسسه دولتی به یک شرکت دولتی که صد درصد سهام آن متعلق به دولت باشد و باعکس برابر مقررات مربوط امکان پذیر می باشد.
برابر ماده 110قانون محاسبات عمومی کشور وزارتخانه ها و موسسات دولتی می توانند اموال منقول خورا را به طور امانی در اختیار وزارتخانه ها و موسسات دولتی و شرکتهای دولتی و همچنین نهادهای عمومی غیر دولتی قرار دهند.در این حالت دستگاه تحویل گیرنده اموال ،مسوول حفظ و حراست و نگهداری حساب اموال مربوط خواهد بود و پس از رفع نیاز بایستی عین اموال را به دستگه تحویل دهنده اعاده نماید .در هر دو صور وزارت امور ااقتصادی و دارایی بایستی از جریان امر مطلع گردد.
کلیه اموال غیر منقول وزارتخانه و موسسات دولتی طبقماده 114هممان قانون متعلق به دولت است و مسوولیت حفظ و حراست آن با وزارتخانه یا موسسه دولتی است که مال را در اختیار دارد.دستگاههای فوق می وانند با تصویب هیات وزیران حق استفاده از اموال مزبور را که در اختیار دارند به یکدیگر واگذار نمیاند.فروش اموال منقول و غیر منقول وزارتخانه ها و موسسات دولتی که اسقاط شده و یا مازاد بر نیازتشخیص داده شود و مورد نیاز سایر وزارتخانه ها و موسسات دولتی نباشد با رعایت مقررات مربوط بلامانع خواهد بود و درآمد حاصل از فروش آنها به حساب درآمد عمومی کشور منظور خواهد شد.
در خصوص اموال منقول و غیر منقولی که از محل اعتبارات طرحهای عمرانی (حساب مستقل وجوه عمرانی) برای اجرای طرحهای عمرانی خریداری و یا برا ثر اجرای این طرحها ایجاد و یا تملک می شود اعم از اینک ه دستگاه اجرایی طرح ،وزارتخانه یا موسسه دولتی و یا شرکت دولتی و یا موسسه و نهاد عمومی غیر دولتی باشد تا زمانی که اجرای طرحهای مربوط خاتمه نیافته بر طبق ماده 113 قانون محاسبات عمومی کشور، متعلق به دولت است و مسوولیت حفظ و حراست آنها با دستگاههای اجرایی ذی ربط می باشد.
به نحویکه در تبصره یک ماده فوق مقرر گردیده است مالکیت اموال منقول و غیر منقول مورد بحث پس از خاتمه اجرای طرح به شرح زیر خواهد بود.
الف)در صورتی که مجرای طرح وزارتخانه یا وسسه دولتی باشد امول منقول و غیر منقول حاصل از اجرا ی طرحها متعلق به دولت خواهد بود.
ب)در صورتی که مجری طرح شرکت دولتی یا موسسه عمومی غیر دولتی باشد اموال منقول و غیر منقول حاصل از اجرای طرحهای عمرانی به حساب اموال وداراییهای دستگاه مسوول بهره برداری طرح منظور خواهد شد
موارد مهم مربوط به اموال منقول و غیر منقول دولتی از دیدگاه قانون محاسبات عمومی کشور، به صورت اجمالی مورد بررسی قرار گرفت .نحوه اجرای مواد قانونی مربوط به اموال دولتی و همچنین چگونگی رسدگی و نظارت و تمرکز حساب امموال منقول و غیر منقول به تفصیل در آیین نامه اموال دولتی موضوع ماده 122 قانون فوق الذکر بیان گردیده است .
ثبت فعالیتهای مالی مربوط به گروه حساب داراییهای ثابت عمومی
فعالیتهای مالی مربوط به گروه حساب داراییهای ثابت عمومی عمدتا در محدوده خرید ،احداث ،فروش و یا از جریان خارج نمودن داراییهای ثابت صورت می گیرد به لحاظ آنکه در فصل چهارم این کتاب استدلال لازم در خصوص چگونگی انعکاس داراییهای ثابت عمومی در دفاتر مورد عمل سیستم حسابداری و نهایتا در صورتهای مالی دستگاه دولتی تشریح گردیده است.از ذکر مجدد آن صرف نظر نموده و صرفا نحوه انعکاس فعالیتهای مالی فوق الذکر را در دفاتر گروه حساب داراییهای ثابت عمومی به شرح زیر بیان می نماییم .
برای نگاهداری حساب دارایییهای ثابت عمومی شامل زمین ،ساختمان،ماشین آلات و تجهیزات،اعیانی غیر ساختمان و دارایی در جرین تکمیل ،دستگاههای دولتیو سازمانهای غیر انتفاعی اقدام به تشکیل یک گروه حساب جداگانه تحت عنوان «گروه حساب داراییهای ثابت عمومی» می نمایند.تفاوت اساسی این گروه حساب با سایر حسابهای مستقل که تاکنون تشریح گردیده در این است که وظیفه حساب مورد بحث منحصرا نگاهداری حساب داراییهای ثابت عمومی می باشد و هیچگونه فعالیتی در خصوص دریافت و یا پرداخت وجه در رابطه با فعالیت های ربوط به خرید یا فروش دراییهای مذکورد در دفاتر آن ثبت نمی شود به عبارت ساد ه تر گروه حساب داراییهای ثابت عمومی اصولا دارای حساب بانک نیست بلکه فعالیتهای مالی مربوط به خرید یا فروش این قبیل داراییهای ثابت عمومی در دفاتر حساب مستقل تامین کننده وجه در زمان خرید،ثبت می گردد و از طرف دیگر وجوهی که بر اثر وفور داراییهای مورد بحث حاصل می گردد به حساب مستقل تامین کننده اصلی در زمان خرید دارایی انتقال می یابد.نحوه ثبت فعالیتهای مالی مربوط به تحصیل یا فروش و یا از جریان خارج نمودن داراییهای ثابت عمومی در دفاتر گروه حساب موصوف ،بدین ترتیب است که در موقع تحصیل هریک از اقلام داراییهای ثابتی که قبلا نام برده شد،علاوه بر ثبت آرتیکل مربوط به پرداخت بهای خرید در دفاتر حساب مستقل تامین کننده وجه،همزامان آرتیکل دیگری نیز با بدهکارکردن حساب دارایی تحصیل شده و بستانکار نمودن حسابی تحت عنوان«سرمایه گذاری دولت در داراییهای ثابت عمومی»در دفاتر گروه حساب داراییهای ثابت عمومی ثبت می شود.در هنگام فروش هریک از اقلام دارایی ثابت صرف نظر از سود یا زیان حاصل از فروش علاوه بر انعکاس فعالیت مالی مربوط به فروش در دفاتر حساب مستقل مربوط همزمان آرتیکل دیگری با بدهکار نمودن حساب سرمایه گذاری در داراییهای ثابت عمومی و بستانکار کردن حساب دارایی فروش رفته در دفاتر گروه حساب داراییهای ثابت عمومی ثبت می گردد.
درحالتی که یکی از داراییهای ثابت عمومی از جریان استفاده خارج می شود و ارزش قراضه آن نیز صفر می باشد فقط آرتیکل لازم در دفاتر گروه حساب داراییهای ثابت عمومی منعکس می شود و هیچگونه ثبت دیگری در دفاتر سایر وجوه انجام نمی شود.تذکر مجدد این نکته ضروری است همین طور که در فصل چهارم بیان گردید اقلام دارایی ثابت در هر یک از حالتهای فوق به قیمت تمام شده در دفاتر گروه حساب داراییهای ثابت عمومی ثبت می شوند و برای حساب سرمایه گذاری دولت در دارییهای ثابت عمومی حسابهای معین به تفکیک منابع تامین کننده مالی نگاهداری می شود.
در دفاتر گروه حصاب داراییهای ثابت عمومی صرفا فعالیتهای مربوط به پنج طبقه دارایی ثابت اعلام شده منعکس می گردد و خرید یا فروش سایر داراییهای ثابت عمومی نظیر اثاثه اداری و نظایر آن در دفاتر این گروه حساب انعکس نخواهد داشت بلکه مشخصات این قبیل داراییهای ثابت در دفاتر آماری جداگانه ای ثبت می گردد که در اصطلاح به آن دفاتر اموال می گویند
منابع:اصول و کاربرد حسابداری در سازمانهای دولتی و غیر انتفاعی تالیف:داوود اقوامی و جعفر باباجانی